Lees hier ons Privacy Statement en Cookie Statement
vrijdag 22 juni

Cultuurzaterdag, 22 maart 2008

150ste sterfdag Eeltsje Halbertsma herdacht
Schrijver van uitzonderlijk gevoelige gedichten

Hij schreef de tekst van het Friese volkslied en zijn bundel Rimen en Teltsjes is een begrip. Eeltsje Halbertsma is een van de grote Friese schrijvers van voor de Tweede Wereldoorlog. Vandaag is het 150 jaar geleden dat hij overleed; een dag die uitgebreid wordt herdacht in Grou.

ELLEN STIKKELBROECK
,,Eeltsje Halbertsma is echt een symbool van Fryslân”, zegt bijzonder hoogleraar Philippus Breuker, samensteller van de tentoonstelling over Halbertsma die vandaag wordt geopend in Museum De Trije Gritenijen. ,,Van de bundel Rimen en Teltsjes van hem en zijn broers zijn inmiddels elf drukken verschenen; de laatste in 1994. In een half jaar tijd werden er van die laatste druk duizenden verkocht. Of men het werk nog leest, dat is de vraag, maar mensen willen het toch in de kast hebben staan.”
Eeltsje Halbertsma werd in 1797 geboren in Grou. Na een studie medicijnen in Leiden en het Duitse Heidelberg promoveerde hij in 1818. Van 1820 tot 1853 werkte hij als arts in zijn geboortedorp Grou. In 1823 trouwde hij met de Bolswarder burgemeestersdochter Baukje Livius Fockens. Het was geen gelukkig huwelijk en een jaar voor zijn dood verhuisde Halbertsma naar Leeuwarden, terwijl zijn vrouw achterbleef in Grou. Toen hij ziek werd, kwam hij terug naar zijn geboortedorp waar hij vandaag 150 jaar geleden overleed.
Al in zijn studententijd begon Eeltsje Halbertsma met het schrijven van liedjes. Zes daarvan verschenen in 1822 anoniem in de bundel De Lapekoer fan Gabe skroar, waarbij zijn broer Joast een raamvertelling had gemaakt. In 1829 en 1836 verschenen er nieuwe, veel uitgebreidere drukken van de bundel. Na zijn dood werd de totale verzameling liederen en verhalen van Eeltsje Halbertsma en zijn broers Joast en Tsjalling in 1871 uitgegeven in de bundel Rimen en Teltsjes. Vier jaar later stelde Jelle Troelstra voor om Halbertsma’s lied De âlde Friezen uit 1829 op te waarderen tot het Friese volkslied. Aldus geschiedde. De versie die we tegenwoordig nog zingen, is een bewerking van J. van Loon Jsn. die aan het lied van Halbertsma nog een vierde couplet toevoegde.

Romantisch

Halbertsma behoort volgens Breuker tot de ,,grootste Friese schrijvers tot 1940, samen met Gysbert Japix en Obe Postma. Hij is een typische romantische schrijver. Hij is te vergelijken met Uhland en Eichendorff in Duitsland rond 1830. Halbertsma schreef uitzonderlijk gevoelige gedichten en wist zich uitzonderlijk goed in te leven in het gevoel van de mensen. Hij schreef voor wat hij zag als ‘het Friese volk’. Dat maakt zijn werk wel wat gedateerd; zijn wereld is niet meer die van ons.”
Toch blijft het werk van Eeltsje Halbertsma nog altijd overeind. ,,Hij had een hele natuurlijke taalbeheersing. Hij was een natuurtalent met een enorm taalvermogen. Hij gebruikte een rijke variatie aan woorden, zonder dat het bedacht overkwam. Halbertsma schreef zijn liederen bij bestaande melodieën. Die liederen worden nog altijd gezongen door koren.”
Ter nagedachtenis aan Halbertsma wordt er vandaag in Museum De Trije Gritenijen in Grou een tentoonstelling geopend over zijn werk en leven. De expositie is opgedeeld in verschillende thema’s, zoals jeugd en opleiding, zijn tijd als dokter, portretten, de samenwerking met broer Joast en de geschiedenis van het Friese volkslied. Bijzonder om te zien zijn bijvoorbeeld enkele zeventiende-eeuwse tegels uit het geboortehuis van Halbertsma, zijn dissertatie uit 1818 en een portret uit 1865. ,,Dat portret lijkt wel een foto, maar het is een litho. Het gaat terug op een litho uit 1852. Die litho is bewerkt; men heeft Halbertsma andere kleren gegeven. Van die bewerkte litho is een foto gemaakt, waarna er opnieuw een litho van is gemaakt.”

Woordenboek

Ook opmerkelijk is een etymologisch woordenboek van Kiliaen uit de zestiende eeuw. Het laat zien dat er een bijzondere samenwerking was tussen Eeltsje en zijn broer Joast. ,,Joast wilde graag een Fries woordenboek maken. Als leidraad gebruikte hij het woordenboek van Kiliaen. Hij heeft Eeltsje gevraagd Friese uitdrukkingen te zoeken bij de verschillende woorden.” Die uitdrukkingen zijn op aparte vellen in het woordenboek erbij geschreven. ,,Joast heeft ze gebruikt om zijn Friese woordenboek te maken.”
Op zijn beurt hielp Joast zijn broer ook. Eeltsje Halbertsma gaf niets om spelling. Hij schreef al zijn liederen op in fonetisch Fries en deed dat ook nog inconsequent. ,,Joast bewerkte al die handschriften van Eeltsje voordat ze werden uitgegeven”, aldus Breuker.
Bij de herdenking vandaag in Grou wordt niet alleen de tentoonstelling geopend; er zijn ook enkele toespraken over de betekenis van Halbertsma voor de Friese taal en cultuur en voor zijn geboortedorp. Verder worden er bloemen gelegd bij zijn beeld aan de Stationsweg in Grou. In april volgen er twee herdenkingsconcerten van zanger Bennie Huisman die liederen van Halbertsma op cd heeft gezet. Ook verschijnt er nog een boek over de arts en schrijver.

Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

cultuur
Familieberichten
Advertenties