Lees hier ons Privacy Statement en Cookie Statement
zondag 24 juni

Geloof & Kerkwoensdag, 12 maart 2003

‘Lieteboek’ bestaat 25 jaar
Een zangbundel die zijn weg vond in kerk en gezin
Dit jaar wordt het 25-jarig jubileum van de Friese vertaling van het in 1973 uitgekomen Liedboek voor de kerken gevierd. Dat gebeurt in vier regionale vieringen, in overleg met de plaatselijke kerken georganiseerd door een commissie van het Kristlik Frysk Selskip. De eerste viering is zondag.
JAN DIRK WASSENAAR
In de vierde Adventsweek van 1977 rolden de eerste exemplaren van het Lieteboek foar de Tsjerken van de pers. Op 21 januari 1978 kon het in de Martinikerk te Bolsward feestelijk in gebruik genomen worden. Sinds die dag heeft het Friese liedboek zijn weg in huizen en kerken gevonden: er zijn meer dan 20.000 exemplaren van de uitgave verkocht, wat voor Friese begrippen een bijzonder grote oplage is. In een aantal gemeenten wordt elke zondag uit het Lieteboek gezongen, in de meeste wordt de bundel enkele malen per jaar gebruikt.
Van 1968 tot 1975 is aan de totstandkoming van het Lieteboek gewerkt, en wel door een Yntertsjerklike Kommisje, samengesteld uit vertegenwoordigers van de Friese Doopsgezinde Sociëteit, de Provinciale Kerkvergadering Friesland van de Nederlandse Hervormde Kerk, de Particuliere Synoden Friesland-Noord en Friesland-Zuid van de Gereformeerde Kerken in Nederland, in samenwerking met de Interkerkelijke Stichting voor het Kerklied. De tweede oplage (1980) verscheen mede onder verantwoordelijkheid van de Evangelisch-Lutherse Gemeente te Leeuwarden.
Het Lieteboek kwam niet uit de lucht vallen. In 1955 was het Psalm- en Gesangboek van Fedde Schurer gepubliceerd, en wel als een uitgave van de Provinsiale Kommisje foar de Evangeeljeferkundiging yn ’e Fryske taal van de Nederlandse Hervormde Kerk. Het ging om een vertaling van de Hervormde Bundel-1938. In 1961 kwam een tweede druk uit, vermeerderd met de gezangen die de gereformeerden extra hadden, alsmede met de Heidelbergse Catechismus. De tweede druk ging ook uit van de Deputaten foar Fryske Earetsjinst van de Gereformeerde Kerken in Friesland, zodat van een hervormd-gereformeerde co-productie gesproken kan worden.

Driemanschap

De beide zojuist genoemde kringen kwamen in 1968, het sterfjaar van Schurer, weer bijeen. Drie andere dichters tekenden voor de vertaling van wat nog resteerde: Gerben Brouwer, Bernard Smilde en Douwe Annes Tamminga.
Van 1968 tot 1972 werkte het driemanschap aan de vertaling van de gezangen. Voor een deel kon men de teksten van Schurer overnemen, soms enigermate veranderd of aangevuld. Voor zes liederen konden teksten van andere dichters gebruikt worden. Bij nagenoeg alle vertalingen is van de oorspronkelijke tekst uitgegaan. In een aantal gevallen lukte het om de Friese versie nog dichter bij het origineel te laten aansluiten dan de Nederlandse. Enkele malen wijkt het aantal strofen af. Bij Gezang 411, het Wilhelmus , werd besloten om de Nederlandse tekst aan te houden: zo’n volkslied vertaalt men niet.
Toen de gezangen in 1972 zo goed als klaar waren, werd duidelijk, dat (ook) de psalmen herzien moesten worden. Om een voorbeeld te noemen: de berijming van Schurer sloot aan bij de strofenopbouw van de Nederlandse berijming van 1773. De nieuwe Nederlandse berijming heeft minder strofen. Daar komt bij, dat de inhoud van de psalm beter over de strofen verdeeld is. Ten slotte is het taalgebruik eigentijdser. Van de berijming van Schurer konden 22 psalmen integraal overgenomen worden. De overige psalmen zijn door het driemanschap opnieuw berijmd, soms in een meer gecomprimeerde vorm dan in de Nederlandse versie. Gepoogd is om in het taalgebruik aansluiting te zoeken bij de Nije Fryske Bibeloersetting , die toen nog in de maak was.
Ten slotte zij hier vermeld, dat de drie dichters elkaar goed aanvulden. Brouwer had een esthetische antenne en lette vooral op de klankschoonheid. Smilde kende de grondtalen. Bovendien kon hij als hymnoloog het verband met de muziek in de gaten houden. Tamminga, die in het dagelijks leven betrokken was bij de uitgave van het Wurdboek fan de Fryske Taal, was gespitst op de taalzuiverheid.

Dienstboek en bijbel

De uitgave van het Lieteboek foar de Tsjerken staat niet op zichzelf. Ook ander liturgisch materiaal is al geruime tijd in het Fries voorhanden. In 1950 gaven de Friese Particuliere Synoden van de Gereformeerde Kerken een Friestalig boekje met formulieren voor gebruik in de eredienst uit. In 1955 kwam het hervormde Dienstboek in ontwerp uit. De generale synode besloot, dat het ook in een Friese versie beschikbaar moest komen, maar het besluit is nooit uitgevoerd. Ook van de gereformeerde en hervormde gezangenbundels met respectievelijk 119 en 102 gezangen (de eerste uit 1964, de tweede uit 1965) zijn nimmer Friese vertalingen verschenen. Wel zijn drie uitgaven van de Commissie voor het Dienstboek van het Samenwerkingsorgaan voor de Eredienst in het Fries beschikbaar: Liturgy yn dagen fan rou (1987), Oarders foar de befestiging fan amtsdragers (1990) en Doop en belidenis (1993). De vertaling van het Dienstboek - een proeve - Schrift. Maaltijd. Gebed nadert haar voltooiing. De vertalingen werden en worden verzorgd door de Yntertsjerklike Kommisje foar de Fryske Earetsjinst.
In het jubileumjaar van het Lieteboek foar de Tsjerken is nog iets anders te herdenken: op 10 mei zal het 25 jaar geleden zijn, dat de Nije Fryske Bibeloersetting, uitgegeven door de Yntertsjerklike Kommisje foar de Bibeloersetting, in gebruik genomen is. Het gaat om een bijbelvertaling die zowel nationaal als internationaal hoog aangeschreven staat. Nu al is bekend, dat de Fryske Akademy op 20 juni een symposium zal beleggen, waarop allerlei vraagstukken die met het vertalen van de bijbel te maken hebben, aan de orde zullen komen.

‘Geestesbeweging’

Op 25 mei 1952 schreef de uit Friesland afkomstige kerkvader dr Oepke Noordmans (1871-1956) aan zijn ‘waarde collega’ ds M.N.W. Smit: ,,Er zit in Friesland, onder het dogmatisch confessionalisme, een enthousiaste geestesbeweging. Ik acht het niet onmogelijk dat de taalbeweging in die diepere lagen beroering zal brengen, en dat van onder de stereotype, wat oppervlakkige kerkelijkheid van vele Friese gemeenten een meer oorspronkelijke, meer spontane en diepere doorbraak van het eigen geestesleven op gang kan worden gebracht. Voorlopig lijkt het daar nog niet op. Maar de bijbelvertaling van Wumkes (die van 1943 dateert, JDThW) en de psalmen van Fedde Schurer kunnen op den duur daartoe bijdragen.’’ Aan de ‘opsomming’ van Noordmans kan inmiddels heel wat materiaal toegevoegd worden!

Vieringen

De vieringen waarin bij het 25-jarig bestaan van het Lieteboek wordt stilgestaan, zijn op 16 maart in de Grote Kerk te Dokkum, 23 maart in de Gertrudiskerk te Workum, 30 maart in de Grote Kerk te Leeuwarden en 6 april in de Oase te Drachten. Aanvang alle keren 19.00 uur. Steeds wordt medewerking verleend door de Sweelinckcantorij van Stiens onder leiding van Take Beukema, de christelijke brassband Hosannah van Leeuwarden onder leiding van Folkert Fennema, een dramagroep van (Regionaal Opleidingen Centrum) Friese Poort onder leiding van Goaitsen Eenling en organist Auke de Boer uit Kollumerzwaag. Het thema van de vieringen, die alle met een vesper worden afgesloten, is ‘Liet yn beweging’. In de vespers wordt stilgestaan bij Matteüs 26: 30, waar staat: ‘En na de lofzang gezongen te hebben vertrokken zij naar de Olijfberg.’
Dr J.D.Th. Wassenaar is voorzitter van de Yntertsjerklike Kommisje foar de Fryske Earetsjinst en gemeentepredikant in Workum/It Heidenskip.

Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties