De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
zaterdag 23 september

Geloof & Kerkdonderdag, 21 november 2002

Zaterdag open dag en concert in gereformeerde kerk
Rottevalsters bouwen zelf nieuw orgel
Rottevalle - Wat doe je als je als kerkelijke gemeente op zoek bent naar een nieuw, passend orgel voor je kerk, maar dat is nergens beschikbaar? ‘Dan bouwen we er zelf één’, aldus de orgelcommissie van de Gereformeerde Kerk van Rottevalle. En zo geschiedde. Zaterdag is er de hele dag open huis en een speciaal concert.
LODEWIJK BORN
Verantwoordelijk voor het bijzondere project zijn organist Oebele van der Veen (62), voorzitter van de orgelcommissie Tamme de Hoek (71) en adviseur Tjibbe Heidinga (63). Vijf jaar lang hebben de drie eendrachtig gewerkt aan het nieuwe Vermeulen-pijporgel.
Een bewonderswaardige prestatie, want De Hoek en Van der Veen hadden helemaal geen ervaring met orgelbouw. ,,Ze wisten maar heel erg weinig van hoe een orgel in elkaar zat’’, zegt adviseur Heidinga met een glimlach.
Dat de gemeente besloot om zelf het bouwen op zich te nemen en dit niet aan een professioneel orgelbouwbedrijf over te laten, is uit nood geboren. Het budget dat beschikbaar was voor een nieuw orgel, was ontoereikend om de klus uit te besteden. Het orgel en de bouw hebben in totaal ongeveer 100.000 euro gekost.
Een ander instrument was nodig omdat het orgel wat in de kerk stond - een Valckx & Van Kouteren-orgel uit 1937 - niet meer voldeed. ,,Er zaten een hoop storingen in. Het was ook een heel eenvoudig orgel. Een unit-orgel met vier grondregisters. Je kreeg er maar weinig geluid uit’’, aldus Heidinga.
Voor de Leeuwarder, ook oud-adviseur namens de Gereformeerde Organisten Vereniging, was het niet de eerste keer dat hij met amateurs aan een orgel bouwde. Eerder deed hij dat in de zeventiger jaren in de Koepelkerk in Leeuwarden (Vermeulen-orgel, 1935).

Twee orgels

Na rijp beraad werden door de Rottevalster kerk twee bestaande orgels aangekocht. Besloten werd om daar vervolgens één van te maken. Het betroffen orgels gebouwd door Jos Vermeulen uit Alkmaar. Het eerste was het orgel van de voormalige Baptistenkerk aan de M.H. Trompstraat in Leeuwarden. Dit was oorspronkelijk gebouwd voor de rooms-katholieke Proveniersstraatkerk in Rotterdam in 1915. In 1976 werd die kerk afgebroken en het orgel verkocht aan de Leeuwarder gemeente waar het tot 1997 in gewijzigde vorm dienst deed. Als tweede instrument werd het orgel van de Sint Christoforuskerk (1930) in Schagen aangekocht. Dat was al sinds 1981 buiten gebruik. De beide orgels zijn nu de basis voor het tegenwoordige orgel. ,,Het orgel uit de kerk in Schagen vormt de kern’’, aldus Heidinga. Verder werd het instrument aangevuld met enige aangekochte registers.
Tamme de Hoek erkent dat hij en Van der Veen aanvankelijk de hele orgelbouwklus wat onderschatten. ,,We bagatelliseerden het. We dachten ook dat er iets meer mensen zouden helpen. Vooral ook vrijwilligers die het geduld op konden brengen voor dit werk. We zijn er mee begonnen en als je ‘A’ zegt moet je ook ‘B’ zeggen, dus we hebben doorgezet.’’
De bevolking van Rottevalle heeft vooral een agrarische traditie, zegt Heidinga. Voor het grovere werk, zoals het aanpassen en verbouwen van de galerij, waren wel mensen te vinden, maar voor het echte precisiewerk niet. De Hoek vult aan: ,,‘Geef ons maar een houweel’. Dat is de mentaliteit, maar hier kwamen ook andere zaken bij kijken.’’
In juni 1997 begon uiteindelijk de eerste fase van de bouw. De orgels werden ontmanteld en overgebracht naar Rottevalle. Een schuur van Ritske Bosma werd omgetoverd tot orgelbouwwerkplaats. ,,We hadden hem gevraagd of we de schuur voor één jaar mochten gebruiken. Uiteindelijk zijn het er vijf geworden’’, aldus Van der Veen. De organist vertelt dat hij heeft meegewerkt omdat hij het een uitdaging vond. ,,Ik ben nu al 43 jaar organist in deze kerk en het was voor mij dé kans om een nieuw instrument te krijgen.’’
Omdat het orgel niet op de plaats van het vorige kon, werd besloten om het instrument een plek te geven boven de hoofdingang. Dat betekende een grondige verbouwing van de kerk, want de constructie van die galerij kon het zes ton zware, nieuwe orgel nooit dragen. Vele vrijwilligers hielpen mee met deze verbouwing. De Hoek: ,,Ik schat ongeveer zo’n vijftig.’’
In de schuur van Bosma vond achter de schermen ondertussen heel wat revisiewerk plaats aan de oude orgels. Zo moesten de windladen worden aangepast en twee nieuwe orgelkasten van eikenhout worden gemaakt. Deze kast is voorzien van eenvoudig snij- en sierwerk. Ook de balgen, vijf in getal, werden gerestaureerd.
Aan de fabricage van de zogenaamde windkanalen zit een fraaie anekdote vast. ,,Ze zijn gemaakt van hout en aan de binnenzijde beplakt met suikerbroodpapier uit de bakkerij van Fokke Bosma. Dit om de windkanalen luchtdicht te krijgen’’, aldus Heidinga.

Kortsluiting

Een van de moeilijkste onderdelen was het aansluiten en plaatsen van het besturingssysteem, ook wel de tractuur genoemd. Dit onderdeel werd speciaal gemaakt in de Verenigde Staten door de firma Peterson. ,,Het was iets waar we maanden mee bezig zijn geweest. Soms moest je dingen uithalen waarvan je dacht dat het helemaal niet kon. Zoals bewust kortsluiting maken, maar uiteindelijk werkte het allemaal wél’’, aldus De Hoek.
In de laatste week van november 2000 klonken de eerste klanken uit het orgel. De belangrijkste klus, het plaatsen, intoneren en stemmen van de pijpen, moest toen nog beginnen. In totaal telt het tweeklaviersorgel nu 1918 pijpen met 32 registers. ,,’It moast sa en net oars’, zegt Heidinga. Voor hij de goeie klankkleur had, duurde dat dan ook wel even. ,,Elke pijp moest opnieuw gestemd. De intentie is geweest een orgelklank te realiseren die mild, kleurig en draagkrachtig is. Verder is er gestreefd een dispositie te ontwerpen met veel gebruiksmogelijkheden voor de eredienst. Daar zijn we eigenlijk tot deze maand mee bezig geweest.’’
Gemiddeld hebben de drie de afgelopen vijf jaar dertig uur per week in de gereformeerde kerk vertoefd. ,,Onze vrouwen werden er wel eens moedeloos van dat het orgel nooit afkwam. Mijn echtgenote zei eens tegen me: ‘Neem maar een bed mee, dan kun je daar wel blijven slapen’. We moesten ook thuis niet te veel over het orgel praten’’, zegt Van der Veen met een knipoog.
De organist noemt het orgel wat er nu staat ,,een monsterachtig’’ instrument. ,,Ik kan hier véél meer mee dan met het vorige.’’
Zelf zijn ze ook alle drie toch wel blij dat het werk nu afgerond is. De Hoek: ,,Het was hartstikke mooi om te doen, maar het duurde wat te lang.’’ Nu wacht thuis weer. ,,Daar is ook heel wat werk blijven liggen in en om het huis.’’
Afgelopen zondag werd het orgel officieel in gebruik genomen tijdens een eredienst. Zaterdag aanstaande is er een grote open dag van 10.00 tot 16.00 uur. ‘s Avonds geeft Wijbe Kooijman uit Naarden een concert op het Vermeulen-orgel.
Dispositie
Pedaal:
Prestant 16' Nachthoorn 4'
Subbas 16' Bazuin 16'
Octaaf 8' Trompet 8'
Gedekt 8' Clairon 4'
Groot Orgel:
Prestant 16' Quint 2 2/3
Prestant 8' Octaaf 2'
Salicionaal 8' Mixtuur 4 sterk
Flûte harmonique 8' Cornet 3 sterk
Holpijp 8' Basson 16'
Octaaf 4' Trompet 8'
Roerfluit 4' Clairon 4'
Zwelwerk:
Quintadena 16' Nasard 2 2/3
Viool-Prestant 8' Piccolo 2'
Viola da Gamba 8' Basson-Hautbois 8'
Voix céleste 8' Voix humaine 8'
Bourdon 8' Trompet 8'
Zingend Prestant 4' Clairon 4'
Concertfluit 4' Tremulant

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 1


Reacties:

Het orgel is inmiddels geheel van zijn inhoud ontdaan en vervangen door een electronicum, alle inspanningen van de vrijwilligers ten spijt.

m.oranje, kampen - vrijdag, 9 september 2011


Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties