De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
woensdag 17 september

Regiodonderdag, 12 september 2002

Het ‘succes’ van de stille tocht
KARIN SITALSING
Leeuwarden - Leeuwarden, de nacht van 12 op 13 september 1997. Morgen precies vijf jaar geleden kwam de dertigjarige Meindert Tjoelker om het leven. Slachtoffer van een vechtpartij in de binnenstad. Op de dag waarop Tjoelker zijn Jennifer zou trouwen, wordt hij begraven. Een bescheiden gedenksteen herinnert aan de gebeurtenissen op de Nieuwestad.
Na de dood van Meindert Tjoelker maakt Fryslân voor het eerst kennis met het fenomeen ‘stille tocht’. Duizenden mensen verzamelen zich op het Waagplein. Toenmalig politiechef Cees Bangma roept op tot massaal protest – en dat kreeg hij. Na de tocht voor Tjoelker volgen er meer. Froukje Schuitemaker en Marianne Roza uit Gorinchem. Marianne Vaatstra uit Zwaagwesteinde. Daniël van Cotthem uit Vlaardingen.
Socioloog Henk de Vos, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, heeft zich verdiept in het fenomeen stille tocht. Volgens hem zijn dergelijke evenementen uitingen van gevoelens die constant in het bewustzijn voortkabbelen. ,,Mensen zijn altijd bang en bezorgd over geweld’’, legt Vos uit. ,,Als er een aanleiding is, als er weer iets vreselijks is gebeurd, dan komen die gevoelens even naar buiten. Maar op de achtergrond is het gevoel van angst altijd aanwezig. Af en toe laait het op, maar het zorgelijke gevoel is op zo’n moment niet sterker dan anders. Ook zonder stille tochten voelen mensen zich onveilig.’’
Volgens De Vos hangt de publieke opinie aardig samen met de cijfers: de afgelopen tien jaar is zowel het aantal geweldsdelicten als het collectieve onveiligheidsgevoel fors toegenomen. ,,Die zorg is deels particulier; mensen maken zich in de privé-sfeer, druk om de toegenomen onveiligheid. Waar het alleen verwerken niet meer voldoende is, geldt zo’n stille tocht als uitlaatklep.’’
De maatschappij treurt harder om een slachtoffer van geweld dan om een verkeersslachtoffer. ,,Hoeveel doden vallen er niet in het verkeer? Voor die slachtoffers worden geen stille tochten gehouden. Ik denk dat verkeersslachtoffers toch meer worden gezien als ‘onoverkomelijk’. Een overlijden in het verkeer is niets wat onze moreel raakt, hoewel er toch ook doden vallen door drank en nalatigheid. Er heerst toch zoiets van: een verkeersongeval is precies dat: een ongeluk.’’
De Vos verklaart het ‘succes’ van stille tochten aan de hand van de toegenomen individualisering van de maatschappij. ,,Vroeger kon je eerder in je eigen persoonlijke kring je verhaal kwijt. Nu zijn de gezinnen kleiner, het sociale netwerk is voor een groot deel komen weg te vallen. Vroeger hoorde je verhalen van horen zeggen, toen was de straat of het dorp het collectief. Nu krijg je geweldsdelicten en andere ingrijpende zaken via de televisie binnen en kun je er vaak met niemand over praten. De ontzuiling heeft hier ook aan bijgedragen.’’
Volgens De Vos zijn de stille tochten, de collectieve uitingen van rouw en woede, een antwoord op de behoefte ‘iets’ gezamenlijks te doen. ,,Samen zijn, erbij horen. Als de privé-kring minder voorstelt, dan reizen mensen massaal naar Leeuwarden of Gorinchem voor een stille tocht. Op die manier wordt zo’n tocht haast een soort uitje.’’ Wat mensen met een tocht denken te bereiken? ,,Ze voelen dat wat er gebeurd is niet door de beugel kan, nooit meer mag voorkomen.’’ En dus trekken ze de straat op, met spandoeken en kaarsen. Om met hun stilte een signaal af te geven.
In het woud van stille tochten lijkt het wel of de belangstelling om aan de tochten deel te nemen afneemt. Meer tochten met minder deelnemers. De drempel om een tocht te houden, wordt lager.
Een zoektocht op Internet levert de stille tochten voor Meindert, Marianne, Froukje en Marianne, Daniël, Chanel Naomi, Volendam en Enschede op. Maar ook die voor de vernietigde consumptiedieren. Voor hond Max. Een column van Jeroen Pauw die afvraagt wanneer er een tocht wordt gehouden voor de bloemen die tijdens stille tochten geofferd worden. ,,Narcisjes geknakt, roosjes die bij hun zusjes worden weggehaald.’’ Dat hoeft nu ook weer niet, maar feit is dat stille tochten vaker en sneller gehouden worden. Wat is dan nog de betekenis van een dergelijk gebaar? ,,Steeds minder’’, beaamt De Vos. Hij noemt het verschijnsel stille tocht wel, de achterliggende onrust niet een modeverschijnsel. ,,Als er weer iets ergs gebeurt, wordt er wellicht een nieuwe manier gevonden om uiting te geven aan die angst. Maar dat gevoel, dat is absoluut niet zo maar verdwenen.’’
Heel anders dan die na het overlijden van Tjoelker was de massahysterie die op gang kwam na de moord op Pim Fortuyn, in mei van dit jaar. Opnieuw kwamen ze de kast uit: de bloemen en de waxinelichtjes. ,,Heel anders’’, oordeelt de socioloog. ,,Meindert Tjoelker was het slachtoffer van een groepje daders. Bij Fortuyn heerste meer de sfeer dat hij het slachtoffer is geworden van de linkse politiek. Daar heerste niet alleen verdriet om het verlies van de man zelf, maar ook duidelijke afkeer van het bestaande systeem.’’

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

regio
Familieberichten
Advertenties