De politiek wordt spannender en toegankelijker! De drempel voor de burger om zich te laten horen, wordt verlaagd! Het debat wordt een levendig schouwspel tussen bestuurders en volksvertegenwoordigers!

Met zulke en andere grote geloften is de ‘dualisering’ van het openbaar bestuur in betrekkelijk korte tijd bij wet vastgelegd. De gemeenteraden die in maart aantraden, zijn reeds losgemaakt van de colleges van B en W die nu feitelijk de gemeenten besturen. En volgend jaar zal zich ook op provinciaal niveau een scheiding van verantwoordelijkheden, taken en machten voltrekken.

Gemeenteraden moeten heftig wennen aan de nieuwe structuur, kunnen we na drie maanden reeds constateren. Raadsleden kunnen hun agenda niet langer laten bepalen door de constante papierstroom die hun college vanouds afscheidde. De vertrouwde enveloppen van het gemeentehuis (‘kussenslopen vol werk’) worden dunner. Niet langer vraagt het college een oordeel over de aanschaf van een nieuwe grasmaaier voor de groenvoorziening of een nieuw straalkacheltje voor het schoolgebouw. En ook het aantal vergaderingen is drastisch beperkt. Niet langer zijn er de vier, vijf raadscommissies per maand waarin de voorgenomen daden van het college tot in detail werden doorgesproken.

Een raadslid dat als vanouds zijn werk beperkt tot een gewillig volgen van het papier- en vergaderaanbod van het college, heeft het een stuk rustiger gekregen. En zulke raadsleden zijn er waarschijnlijk genoeg in Fryslân, want bij veel partijen en in veel gemeenten toonden de kandidatenlijsten in maart dit jaar maar weinig vernieuwing. Talloze geroutineerde stukkenvreters en vergadertijgers kregen zonder discussie een verlenging voor vier jaar. Vooral de minder flexibele geesten onder hen zullen niet weten wat hen overkomt. Ze houden tijd over - mooi - maar wat hebben ze eigenlijk nog te zeggen in deze nieuwe bedeling?

Andere, verse of nog altijd frisse raadsleden staan te popelen om de beloften van het nieuwe bestel waar te maken: het woord is aan de burger! Voor hen zal het maandelijkse ‘vragenuurtje’ aan het begin van de raadsvergadering wellicht een teleurstelling zijn. Want de gemiddelde ‘inspreker’ komt niet spontaan naar het gemeentehuis omdat hij een visionair is met een boodschap voor de bestuurders. Vaker gaat over onderwerpen die op gemeentehuizen de spreekwoordelijk ‘losliggende stoeptegels’ heten.

Politici - raadsleden nu al, statenleden volgend jaar - moeten breken met hun volgzame houding. Net zo min als ze het initiatief bij hun dagelijks bestuur kunnen lagen liggen, kunnen ze met de armen over elkaar wachten op die enkele burger die zich spontaan in het vragenuurtje meldt. Ze moeten de burgerij in haar volle breedte opzoeken, letterlijk en figuurlijk. Aandachtig volgen wat er in de samenleving speelt. In dit verband moet het voor veel krantenlezers een haast ongelooflijke werkelijkheid zijn, dat ettelijke raads- en statenleden die trouw hun wekelijkse pakket ‘stukken’ doorwerken, tegelijk openlijk zeggen geen tijd te hebben om de regionale pers te lezen.

Politiek is anticiperen, vooruitgrijpen op ontwikkelingen die eraan komen. Helaas zijn daarvan weinig voorbeelden te noemen uit de recente Friese werkelijkheid. Om een wijd verbreide gemeentelijke misstand te noemen: ieder raadslid in deze provincie kon al jarenlang weet hebben van de zoektochten van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) naar geschikte locaties voor asielzoekerscentra. Toch hebben veel gemeenteraden niets anders gedaan dan bangelijk zitten wachten op een voorstel van hun college van Burgemeester en Wethouders. In al die gevallen voelde ‘de burger’ zich overvallen als dat voorstel er eindelijk kwam, en wist ‘de politiek’ zich geen raad met de maatschappelijke onrust die ze van kilometers afstand had kunnen zien aankomen.

En dan nog een provinciaal voorbeeld. Hoofdartikelen in deze krant hebben al meer dan twee jaar geleden aangekondigd dat het Noorden weldra zijn knopen zou moeten tellen: hoeveel hebben we zčlf over voor die Zuiderzeelijn waarom we het Rijk nu al decennialang smeken. De Friese politiek moest een breed debat aangaan over het maatschappelijk rendement van de lijn en de spreiding daarvan over Fryslân (oktober 2000). Provincie- en gemeentebesturen moesten zich voorbereiden op onderlinge spanningen als het op betaling zou aankomen (november 2000). Maar in feite hebben politieke partijen in het Noorden niets gedaan om zich in overleg met de burger voor te bereiden op de brutale miljoenenclaims, die de afgelopen maand ineens in raden en Staten op tafel lagen. ‘We zijn te laat om de burger nog te raadplegen’, bekenden de Friese Staten openlijk. Als dezelfde ploeg afwachters volgend jaar weer de kandidatenlijsten voor de provinciale verkiezingen beheerst, zal het ‘dualisme’ weinig verandering teweeg kunnen brengen in het bestuur van Fryslân.