De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
donderdag 22 juni

Geloof & Kerkvrijdag, 7 juni 2002

‘Een orgel van bovennationale betekenis’
Dronrijp - ,,Het Bader-orgel van Dronrijp is een orgel van boven-nationale betekenis. Het is hét voorbeeld van de rijke Friese orgelbouwkunst uit de zeventiende eeuw. Dit orgel is uniek.’’ Dat zegt Jan Jongepier, die de orgelrestauratie begeleidde. Vrijdag wordt het instrument weer in gebruik genomen.
Het Bader-orgel in Dronrijp werd gebouwd in de periode 1652-1657. Arnold Bader begon er mee. Hij had in Fryslân zijn naam al gevestigd door de bouw van drie nieuwe orgels: Stiens (1647), IJlst (1648) en Koudum (1651).
In het front van het orgel zijn dezelfde grondvormen terug te vinden als door de orgelmakers Bader in Zutphen werden toegepast bij de bouw van het orgel in de Sint Walburgkerk (1637-1643). De orgelkas heeft een classicistisch ontwerp.
Het orgel van Dronrijp is het enige instrument uit het Friese oeuvre van de Baders, waarvan zowel de orgelkas als een groot gedeelte van het pijpwerk op de oorspronkelijke locatie behouden zijn gebleven. In IJlst, Koudum en Stiens bleef alleen pijpwerk bewaard, opgenomen in nieuwe Van Dam-concepten. Het orgel in Dronrijp heeft twee klavieren en achttien registers.
Arnold Bader maakte niet mee dat het orgel gereed kwam. Hij overleed eind 1656 of begin 1657 tijdens het werk te Dronrijp. Zijn broer Tobias die hem hielp, voltooide de bouw samen met zijn neef Conrad.
De restauratie die tussen 1998 en 2002 heeft plaatsgevonden, was hard nodig. Uit een rapportage bleek dat er sprake was van lekkage in de windvoorziening en de windladen, slijtage in de mechanieken en ernstige vervuiling. In juni 1993 werd al een omvangrijk onderzoeksrapport uitgebracht. Besloten werd dat het orgel zou worden teruggebracht in zijn oorspronkelijke staat van 1657. Bij de laatste restauratie van 1917-1918 was het front van het onderpositief losgemaakt van de orgelkas en 1,40 meter naar voren geschoven. Het betekende een zeer ingrijpende wijziging van het orgel en ook van de klank. In die zin was deze reconstructierestauratie ook ,,anders en moeilijker dan andere restauraties’’, vertelt Jongepier. De Rijksdienst voor de Monumentenzorg zag echter dat er met de aanwezigheid van meer dan drievierde van het oorspronkelijke pijpwerk een unieke kans lag om een volgens Jongepier ,,exemplarisch voorbeeld van de bloeiperiode van de zeventiende-eeuwse Friese orgelbouw’’ in oude luister te herstellen.
Orgelmakerij Bakker & Timmenga uit Leeuwarden demonteerde het orgel in januari 1997. Er volgde een minutieus onderzoek van het Bader-pijpwerk in front en binnenwerk. Een jaar later was de documentatie van de circa zeshonderd bewaard gebleven Bader-pijpen gereed. De orgelkas en het totale meubilair werd hersteld door restaurateur De Graaf uit Engwierum.
Een groot gedeelte van de onderdelen van het orgel moest ook nieuw worden gemaakt. Zoals alle windladen en de speel- en registermechanieken. Na de inventarisatie konden vrijwel alle pijpen op hun oorspronkelijke plaats worden teruggezet. De oorspronkelijke toonhoogte van het orgel kon worden afgeleid van frontpijpen in hoofdwerk en onderpositief die sinds 1918 buiten gebruik waren. Vier registers moesten helemaal nieuw worden gemaakt. Twee ervan waren in 1849 verdwenen: de Mixtuur en de Spitsfluit van het onderpositief. De Quintadeen 8 voet van het onderpositief verdween in 1917-1918 en ten slotte de Vox Humana in 1926.
De orgelrestauratie in Dronrijp is zo belangrijk dat deze ook vanuit het buitenland met veel interesse is gevolgd. ,,Ik merk sowieso een toenemende interesse voor de Friese orgel en orgelbouwkunst. Ik trek steeds vaker met groepen door de provincie’’, zegt Jongepier.
Voor het Bader-orgel van Dronrijp zijn al de eerste aanvragen binnen voor cd-opnames. ,,Ook verwacht ik dat veel internationaal bekende organisten het orgel zullen willen bespelen.’’ Eind augustus hopen de restaurateurs, naast de ingebruikname van vrijdag, nog een aparte feestelijke middag te houden om het orgel uitgebreider te kunnen presenteren.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties