In de historie gaan aan grote restauraties vaak rampen vooraf; het resultaat lijkt vaak fraai, maar een stuk geschiedenis gaat ermee verloren. De kerk van Minnertsga werd door weer, zee en storm, door beeldenstorm en door brand behoorlijk beschadigd.

Minnertsga kent een lange geschiedenis die in de negende eeuw al duidelijk zichtbaar wordt als de vesting Grut Hermana en een kerk door onderzoeker Winkler Prins worden beschreven in het begin van de negentiende eeuw.

De naam van het dorp komt overigens in 1168 voor het eerst officieel aan het licht in de kerkelijke Beneficiale boeken. Daarin wordt vermeld dat Godefridus van Rhenen, de bisschop van Utrecht, tenminste de helft van de kerkelijke goederen van de parochiekerk ‘Minnersghae’ schenkt aan de frater Gilbert van Rudingakerke van het klooster Luntsjerk onder Midlum. De eerst kerken waren van leem en hout, maar moesten vaak wijken voor overstromingen en storm.

De kerk is eeuwenlang verbonden geweest met de Hermana’s van het middeleeuws kasteel Grut Hermana en later het slot Lyts Hermana, aan wie er in 2000 een openluchtspel werd gewijd (Nylsk fan Hermana). Van die familie zijn in de kerk nog prachtige zerken bewaard gebleven, bijvoorbeeld die van Hobbo van Hermana (gestorven in 1521), gemaakt door beeldhouwer Gerben, naar alle waarschijnlijkheid de vader van de later bekende beeldhouwer Benedictus Gerbrandts. Van Hessel van Hermana was er een prachtige grafzerk van Vincent Lucas, waarop Hessel met zijn echtgenote was afgebeeld. Deze is na de brand van 1947 spoorloos verdwenen.

Brand

Fundamenten van de turfstenen kerk uit de Middeleeuwen kwamen aan het licht tijdens opgravingen van de Oudheidkundige dienst van Groningen, die plaatsvonden nadat de kerk uitbrandde in 1947.

Daarmee wordt meteen de grootste ramp uit de recente geschiedenis van de kerk genoemd. De brand verwoestte een prachtig eikenhouten interieur. Een loodgieter maakte op die snikhete dag een menselijke fout, waardoor het kerkdak vlam vatte. Een zwarte bladzijde uit de historie van de kerk die in een gotische stijl was opgebouwd. Triest detail is ook dat de loodgieter zelf een dermate zware longontsteking opliep dat hij daaraan later overleed.

Niet alleen het prachtige interieur, maar ook het majestueuze Hinsz-orgel ging in rook op. De herbouw van de kerk nam vier jaren in beslag, van 1951 tot 1955. Stenen uit het fundament van het voormalige kasteel Grut Hermana in Minnertsga werden gebruikt voor de restauratie. Het interieur kreeg een soberder uitstraling, waarbij afgestapt werd van de familiebanken en de centrale plek van het preekgestoelte. Dat staat nu bij het koor van de kerk, naast het doopvont. De kerk in al zijn glorie herstellen zat er niet in. Een moreel voordeel was wel dat de rangen en standen binnen de kerk min of meer verdwenen. Je kunt stellen dat de gemeente in Minnertsga daarmee wel vooruitstrevend te werk ging.

Een van de onderdelen van de kerk die tijdens de brand nog uit de vlammenzee werd gered is het driehoekige eiken fronton, waarin de familiewapens van de Kamstra’s en de Donia’s uitgesneden zijn. Verder konden het deurtje van de kansel uit 1698, de toegangsdeur tussen de voorkerk en kerk, de vier tekstbordjes uit 1781, acht bijbelboeken, enkele schilderijen, foto’s van het Hinsz-orgel en een bord met oudgedienden op de kansel in veiligheid worden gebracht.

De huidige kansel is overigens afkomstig uit Blija, uit de doopsgezinde Vermaningkerk. Het huidige doopvont is een werkstuk van de beeldhouwer Meefout uit Amsterdam. Het zijn de topstukken uit het interieur. Op de sokkel van het doopvont zijn een leeuw, een adelaar, een engel en een rund uitgehouwen.

Ornamenten

Opvallend zijn ook de elf ornamenten tegen het gewelf van de kerk. Deze verbeelden de duif, het Lam, een leeuw, een adelaar, een zaaier, een bijbel, een ridder, een stier, een profeet, een pelikaan en een druiventros.

De kroonluchters verfraaien de kerk. De eerste van deze kroonluchters werd in 1956 door de vrouwenverenigingen Wees een Zegen en Dorcas geschonken. In 2002 werden na restauratiewerkzaamheden aan de eerste kroonluchter, vier replica’s gemaakt. Dat gebeurde in samenwerking met het plaatselijke machinebedrijf Adema en een aantal vrijwilligers.

De geschiedenis van de kerk en de toren loopt niet helemaal parallel. De toren werd gebouwd in hetzelfde jaar dat de gemeente het Bildt na indijking ontstond. Het Bildt 500 vormde nog een cultureel hoogtepunt voor het Bildtstalige deel van de gemeente. Het later bijgevoegde Friestalige Minnertsga hield zich op bescheiden schaal bezig met het 500-jarige bestaan van de toren. De datum van bouw is te lezen op een gedenksteen, links van de ingang. De gedenksteen heeft de naam van de heilige Sint Martinus vastgelegd, de bisschop van Tours (Sancti Martini). Dat was ook een van de redenen dat er bij de naamgeving van de kerk na de restauratie en na het voltooien van het SOW-proces, de naam Sint-Maartenskerk werd genoemd.

Uiteindelijk werd gekozen voor de naam Meinardskerk aan de Meinardswei. De toren was aanvankelijk spits, stond ‘los’ van de kerk en was ruim veertig meter hoog. Door blikseminslag in 1552 werd deze door brand en storm verwoest. Een zevental jaren later werd er een zadeldakvorm aan gegeven. In de toren staat 1818 in gietijzer afgebeeld, refererend aan de renovatie van het zadeldak.

Het koor was aanvankelijk gescheiden van het kerkschip. Daarin stond een kachel op kolen te brullen om de kerk warm te houden.

Robustelly

Minnertsga is trots op haar Robustelly-orgel, een uniek orgel dat door de inzet van een orgelcommissie gerestaureerd kon worden en het elektrisch orgel verving. Na een lange periode van stilte kon het orgel weer klinken. Van dominee D. Lekkerkerker is bekend dat hij hield van de tonen van het orgel, dat in de jaren ’70 in verval raakte. In zijn laatste levensfase kreeg de ds. Lekkerkerker een cd toegestuurd met daarop de klanken van het gerenoveerde orgel, welke hij nog hoorde vlak voordat hij stierf.

Ds. Lekkerkerker gaf in 1997 met een royale schenking nog de aanzet tot de restauratie. Het Robustelly-orgel is enig in zijn soort in Nederland. Er is er nog een ander exemplaar, maar voor het overige zijn ze in ons land niet in gebruik. Het orgel was in 1955 de opvolger van het Hinsz-orgel, wel tweedehands en overgenomen van de kerkelijke gemeente in Wjelsryp. Het orgel raakte vooral als gevolg van de heteluchtverwarming de zuivere klanken kwijt. De luchtcondities waren ronduit slecht. De klimaatbeheersing is nu wel in orde. In 1973 kwam er bij nood een elektronisch orgeltje voor in de plaats. De firma Flentrop Orgelbouw uit Zaandam restaureerde het Robustelly-orgel in 2000 en verplaatste het naar de balustrade.

De restauratie van het orgel was onderdeel van de algehele interieurrestauratie in 2000. Veel vrijwilligers hebben zich met hart en ziel voor deze opwaardering van hun kerk ingezet. Om de continuïteit van het onderhoud van de kerk te waarborgen wordt binnenkort in samenwerking met Plaatselijk Belang een fonds opgericht. ,,Oars is it daliks net mear te dwaan. Je hawwe fûnsen nedich om de tsjerke yn in goede steat te hâlden”, aldus kerkrentmeester Jan Jensma van de Protestantse Gemeente.

De Meinardskerk van Minnertsga is zaterdag open van 13.00 tot 16.00 uur. Voor meer deelnemende kerken aan Tsjerkepaad zie de website www.tsjerkepaad.nl.