Het fenomeen van de heilige tuin staat in een oeroude traditie en is bekend in alle grote religies. De oude Perzen kenden al hun ‘paradijselijke tuinen’. Van het oude Egypte is bekend dat de priesters daar tempeltuinen onderhielden. In het jodendom, het christendom en de islam wordt zelfs geleerd dat het leven van de mens begon in een heilige tuin, het paradijs.

Tuinen zijn meer dan oases van kleuren en geuren. Veel mensen gebruiken ze als plek voor meditatie en contemplatie. Soms zijn tuinen gevuld met zo’n levendige chaos aan bloemen en natuur, dat het moeilijk is om níet de schepping te vieren, zegt de internationaal opererende organisatie Alliance of Religion and Conservation (ARC). Deze club, opgericht door de echtgenoot van de Britse koningin, maakt zich sterk voor een combinatie van natuurbehoud en religie.

ARC werkt veel samen met het Wereld Natuur Fonds (WNF). Een van de gezamenlijke projecten van ARC en WNF is het aanwijzen van ‘heilige stukken land’. Natuurlijk horen de bekende heilige plaatsen daarbij, zoals Mekka in Saoedi-Arabië voor de moslims, Varanasi in India voor de hindoes en Jeruzalem voor joden, christenen en moslims. Volgens ARC zijn er wereldwijd miljoenen minder bekende heilige plaatsen en nog veel meer plekken die in het verleden heilig zijn geweest, of dat nog kunnen worden in de toekomst. Met het project Sacred Land willen ARC en WNF de mensen eraan herinneren dat het landschap waarin ze leven, net zo heilig kán zijn als iedere heilige plek. Het project werd in 1997 gelanceerd door de aartsbisschop van Canterbury, met als doel om heilige terreinen in Engeland en elders in de wereld te beschermen en nieuwe aan te leggen.

Via het project zijn in Engeland inmiddels financiële middelen beschikbaar gesteld voor initiatieven van boeddhisten, christenen, hindoes, joden, moslims en ook niet-religieuze groepen. Met het geld werden binnensteden opgeknapt, gemeenschapstuinen aangelegd, gewijde bronnen gerestaureerd, oude pelgrimspaden heropend, bomen en bossen beschermd en ontmoetingscentra met hun ecosystemen vernieuwd. Ook werden allerlei kunst- en poëzie-initiatieven ondersteund.

‘Sacred Land’ is de belangrijkste religieuze onderneming van het Wereld Natuur Fonds in Engeland en wordt gesteund door alle grote kerken en religieuze stromingen, natuur- en milieuorganisaties. Het project werkt samen met groepen, nooit met individuën, die zich richten op initiatieven die open staan voor het publiek.

De gecombineerde inzet voor natuurbehoud en religie, zoals ARC die uitdraagt, kan op grote schaal plaatsvinden maar ook in het klein. In de visie van ARC kan iedere eigenaar van een tuin kan zijn of haar steentje bijdragen, of dat nou een kerk is of een individu.

Verschillende kerken in Groot-Brittannië spelen er al op in. Toen in 1993 de Holy Trinity Church in Zuid-Londen afbrandde, werd besloten om binnen de ruďnes een kleine nieuwe kerk te bouwen, en daarnaast een heilige tuin aan te leggen, met financiële steun van het project ‘Sacred Land’ van ARC. In het midden van de tuin is een kleine fontein te vinden met daar omheen klimop van de soort Virginia, die met hun rode bladen herinneren aan de brand waaruit de tuin is geboren.

Een ander voorbeeld is te vinden in de binnenstad van Lambeth. Daar heeft het boeddhistische centrum Jamyang hulp gekregen bij de aanleg van een heilige tuin op het voormalige parkeerterrein van de rechtbank. Dit centrum is een initiatief van boeddhiste Alison Murdoch, die werkzaam is onder daklozen. Bij de ontwikkeling kreeg ze steun van allerlei mensen, ook niet-boeddhisten, die de jaren leegstaande rechtbank en het naastgelegen parkeerterrein graag veranderd zouden zien worden in een rustplek temidden van de drukte van de stad. Voor de boeddhisten paste het project in een belangrijke levensles van de Dalai Lama: ‘Onze religie is vriendelijke goedheid, iedereen wil gelukkig zijn en we doen wat we kunnen om te helpen’.

In Nederland is het besef van heilige bossen, bomen en bronnen onder het grote publiek zo goed als verdampt. Dat was iets van onze primitieve voorouders, de Germanen. Een club als de Bomenstichting werkt op seculiere basis, en ook veel milieu- en natuurbeschermingsorganisaties. Kerken die een tuin aanleggen op eigen grond noemen dat eerder een symbolische dan een heilige tuin.

www.arcworld.org

www.tuinen.nl (zoek op ‘heilig’)

.