De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
woensdag 22 oktober

Geloof & Kerkzaterdag, 9 december 2006

‘Bernlef mogelijk auteur Heliand’

Utrecht - De eerste Nederlandse vertaling van het Oudsaksische Christusgedicht de Heliand (Heiland), over het leven van Jezus, is vrijdag verschenen. Het is tussen 825 en 850 aan het perkament toevertrouwd door een anonieme dichter. Vertaling, inleiding en annotatie zijn van de hand van Jaap van Vredendaal, beëdigd vertaler en docent Duits.

DIRK VISSER
Het boek werd in Utrecht gepresenteerd tijdens een studiemiddag over de achtergronden van de Heliand.Het werk laat zien hoe het christendom in onze landen ingang vond. De kerstening van Noord-West-Europa was in eerste instantie een collectieve overgang van een volk of stam naar het christendom. De feitelijke evangelisatie, waarbij de bewoners ook daadwerkelijk het christelijk geloof aannamen, was een moeizaam en langdurig proces. De Heliand was daarbij een hulpmiddel, zei de Nijmeegse hoogleraar dr. Peter Nissen.
De auteur van de Heliand was blijkens het voorwoord ,,een man van Saksische afkomst die bij zijn landgenoten als een gerespecteerd dichter gold”. De dichter baseert zijn verhaal van het leven, het sterven en de opstanding van Jezus op de vier evangeliën. Hij plaatst het leven van Jezus in een eigentijdse, Germaanse omgeving. Die aanpak paste bij de strategie van de eerste missionarissen in onze streken. De dichter was mogelijk afkomstig uit de omgeving van Liudger, de eerste missionaris van vaderlandse bodem en de opvolger van Willibrord en Bonifatius, die het zendingswerk onder de Friezen en Saksen voltooide.
De schrijver van de Heliand goot zijn verhaal in de vorm van het traditionele heldendicht. Keer op keer benadrukt de dichter de macht en kracht van Christus. Hij is allaro cuningo craftigost, de ‘krachtigste aller koningen’. De auteur schetst Christus als een adellijke heer die met zijn vazallen van burcht naar burcht trekt. Landschap en klimaat zijn West-Europees.
De auteur germaniseerde ook de namen: Rome werd Rumuburg, Nazareth Nazarethburg en Galilea Galilealand. De Heliand is geschreven in allitererende verzen, de traditionele vorm van het Germaanse heldendicht. Het werk, bijna 6000 verzen in Oudgermaans stafrijm, is vrijwel in zijn geheel bewaard gebleven, maar het einde ontbreekt. De vertaling probeert door stijl en woordkeus de sfeer en literaire kenmerken van orginele Oudsaksische tekst zo goed mogelijk weer te geven (‘Het zwerk werd zwart, de zee raasde’).
De vertaling kwam tot stand met medewerking van de theoloog en journalist Willem van der Meiden. In deze 270 bladzijden tellende en fraai geïllustreerde uitgave zijn ook de Oudsaksische fragmenten van het bijbelboek Genesis in een vertaling van Redmar Veenbaas opgenomen.

Legpuzzel

Veenbaas, onder meer recensent van het Friese literaire tijdschrift Hjir, hield vrijdag een inleiding getiteld ‘Bernlef, de auteur van de Heliand?’ Deze vraag houdt Veenbaas al lange tijd bezig, sinds in 1965 in een voetnoot van een boek Bernlef als de dichter van de Heliand werd aangeduid. ,,Ik heb een idee wie de auteur zou kunnen zijn’’, zei Veenbaas, ,,maar het is een legpuzzel, waarvan een aanzienlijk aantal stukjes ontbreken.’’ Een definitief bewijs dat Bernlef de auteur is, is volgens Veenbaas niet mogelijk.
Bernlef was een blinde Friese dichter, hoewel geboren in Warffum, die volgens de overlevering Liudger ontmoette. Die genas hem van zijn blindheid, waarop Bernlef zich tot het christendom bekeerde. Veenbaas noemde hem ,,een bard in de verkondiging van het evangelie’’.
Van Bernlef is geen enkel werk bewaard gebleven. In de 19e eeuw, toen de Friese literatuur in opkomst was, kwamen Bernlef en de Heliand opnieuw in de aandacht. Bernlef werd, al dan niet terecht, de vaandeldrager van de Friese literatuur.
De auteur van de Heliand is volgens Veenbaas een profane epische zanger, die pas op latere leeftijd met de bijbel in aanraking kwam.
De dichter verwijst nooit naar wat hij heeft gelezen, maar altijd naar wat hij heeft gehoord. De dichter valt op door zijn beheersing van de volkstaal en kennis van de bijbel. Het profiel van de Helianddichter lijkt veel op dat van Bernlef, maar een definitief bewijs is niet mogelijk, aldus Veenbaas.
Heliand. Een Christusgedicht uit de vroege middeleeuwen. Vertaald uit het Oudsaksisch, geannoteerd en ingeleid door Jaap van Vredendaal. Uitgeverij Sun, Amsterdam. 270 blz. Prijs 29,50.
.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 2


Reacties:

Het zendingwerk voltooien? Ik dacht dat dat werd gedaan met geweld. Naar mijn weten zijn mijn voorvaderen, de Saksen, met geweld bekeerd door de Franken. Er was geen sprake van een keus : het was bekeren of sterven. De Saksen kwamen hevig in opstand en hebben het de Franken onder Karel de Grote flink moeilijk gemaakt. Mensen vergeten het wel eens na bijna anderhalf millenium christendom, maar we zijn en blijven gedwongen gekerstend. De bezetter heeft uiteindelijk met succes het heidendom weten te onderdrukken. En daarvoor hebben duizenden heidense Saksen moeten sterven. Druist nogal in tegen het christenlijke vredesbeeld. Daarnaast is het ook vreemd dat het bijbelverhaal zomaar wordt aangepast, om het te laten passen bij de bevolkingsgroep in kwestie. Roept toch vragen op over de echtheid van het bijbelverhaal, als er zomaar aan gesleuteld kan worden...

Jesse, Emmeloord - donderdag, 15 oktober 2009


Een leuk verhaal, dat Bernlef de schrijver van de Heliand zou zijn. Het blijkt dan dat ik bij enkele opmerkelijke plaatsen woon: Warffum, de geboorteplaats van Bernlef, Helwerd, waar Liudgerpredikte en Rottum en Bethlehem, waar een klooster gestaan heeft (waarschijnlijk op de plaats van een germaans heiligdom. Het zou allemaal te mooi zijn om waar te zijn.
Mijn belangstelling voor de Heliand is er alleen maar door vergroot.

A. Volders, Den Andel - vrijdag, 2 mei 2008


Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties