De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
zaterdag 23 september

Geloof & Kerkvrijdag, 22 februari 2002

Basisschoolproject van Vereniging van Gereformeerde Kerkorganisten
Les voor organisten in spe

Leeuwarden/Blije - Hinke Feenstra (9) uit Blije speelt thuis wel eens op het keyboard ,,dat mem op Sinterklaas krigen hat’’. Ze kan ,,de Vlooienmars al út de holle spylje.’’ Onlangs maakte ze op de gereformeerd-vrijgemaakte basisschool De Opbouw kennis met een voorloper van dat instrument: het orgel.

LODEWIJK BORN
De school doet mee aan een pilotproject van de Vereniging van Gereformeerde Kerkorganisten (VGK).
Steeds meer kerken kampen met een tekort aan organisten. Veel kinderen en tieners hebben geen zin meer in orgelles. Die kan moeilijk concurreren met de spelcomputer en de voetbalclub. De VGK wil een (dreigend) organistentekort in gereformeerd-vrijgemaakte kring voorkomen. Het project Jeugd en Orgel, dat op dit moment loopt op zes Friese gereformeerde basisscholen, is een initiatief van het district Fryslân van de VGK. Doel: het warm maken van de jeugd voor orgel en orgelspel.
De elf gereformeerde basisscholen in Fryslân werden vorig jaar benaderd voor het project. Acht reageerden positief en zes doen nu mee: Dokkum, Haulerwijk, Leeuwarden, Ureterp, Kootstertille en Blije. De kennismaking met het orgel is qua lesprogramma afgestemd op groepen van de bovenbouw. De opzet is om zowel theoretisch als praktisch bezig te gaan in in totaal drie themalessen. De eerste les behandelt de buitenkant van het orgel en de verschillende orgels die er zijn, zoals draaiorgel, buikorgel, portatief en elektronisch orgel. Aan de hand van geluidsfragmenten moeten leerlingen het juiste orgel raden. In de tweede les staat de werking van het orgel centraal.
Jan Jarig van der Tol verzorgt de lessen op De Opbouw in Blije. De directeur van de basisschool is organist van de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) van Blije en was betrokken bij de samenstelling van de lesstof. ,,Een orgel is een blaasinstrument’’, legt hij tijdens les de kinderen van groep 6,7 en 8 uit. ,,Het heeft grote blaasbalgen om voor voldoende lucht te zorgen. Vroeger waren er speciale orgeltrappers nodig, die met hun voeten de blaasbalgen bedienden. Soms viel zo’n orgeltrapper in slaap door de vermoeidheid en dat hield het orgel ineens op.’’
De les is op een hoog niveau. Orgeltermen als windlade, prestant, labium, manuaal en holpijp, worden gewoon bij de naam genoemd. Dat kan omdat veel wordt gevisualiseerd met plaatjes en attributen. De orgelmakers Kaat en Tijhuis uit Kampen stelden onder meer een demonstratieorgeltje beschikbaar. Op een doorzichtig windlaadje met enkele pijpjes kan de werking van het orgelmechaniek gedemonstreerd worden. ,,Omdat de leerlingen het orgel zelf uit kunnen proberen, wordt de leerstof begrijpelijk. Als je over een orgel praat zonder de onderdelen te laten zien, wordt het een droog en technisch verhaal.’’
Van der Tol heeft zelf verschillende orgelpijpen meegenomen. ,,Hoe langer de pijp, hoe lager de toon’’, legt hij uit. Elke rij pijpen in een orgel heeft zijn eigen klank en met een stemkruk kun je een orgelpijp hoger of lager laten klinken. De hele groep mag blazen op onder meer een trechterpijp en een holpijp. Dat gebeurt met veel enthousiasme. Ook de toetsten van een orgel blijken een bezienswaardigheid. Want waar worden ze van gemaakt? Van der Tol toont een soort plaquette waarop te zien is hoe van een bot van een dier een toets is gemaakt. ,,Het is gewoon van een rund’’, zegt Van der Tol wanneer enkele kinderen zich afvragen of het bot van een mammoet of een mens is.

Film

In de lessen wordt ook filmmateriaal gebruikt. Zoals een aflevering van het tv-programma Het Klokhuis over de restauratie van het Bader-orgel in de St. Walburgkerk van Zutphen en een bezoek aan de werkplaats van Orgelmakerij Gebr. Reil uit Heerde. Ook krijgen de kinderen de zwart-wit film Toccata (1968) te zien. Hierin portretteerde Herman van der Horst een jongen die op zoek is naar zijn weggelopen poes. Hij zoekt in de Oude Kerk te Amsterdam en raakt daar onder de indruk van het orgelspel van Feike Asma. In de derde les van het project gaan de kinderen naar een kerk en krijgen ze de gelegenheid de lesstof in praktijk te zien en te horen.
Op 6 maart wordt het project afgesloten met een concert door Sietze de Vries in de Kruiskerk in Burgum. Alle deelnemende basisscholen doen daar aan mee. De kinderen van De Opbouw vinden de orgellessen leuk. Ruben de Jong (9): ,,Al dy pipen ensa, dat we fuortgean mei de klasse nei in tsjerke en ek noch nei Burgum.’’ Zijn broertje heeft een klein keyboard en daar speelt hij thuis wel eens op. ,,Us heit is koster yn ’e tsjerke fan Blije. Ik kom twa kear op in snein yn’t tsjerke en dan hear ik ek wol nei it tsjerkeoargel. Je hearre dochs wol dat it oargel fan Ferwert hiel oars klinkt. Ek op tillevyzje sjoch ik wolris nei Nederland Zingt en dan hear ik it ferskil ek wol.’’ Hinke Feenstra (9) weet nog niet of ze zelf later ook het orgel wil bespelen. ,,Ik spylje wol blokfluit.’’ Wat haar in de lessen aanspreekt kan ze niet zo goed omschrijven. ,,Mar ik fyn it gewoan aardich dat wy hjir dan op sa’n oargeltsje sjen kinne hoe’t dat giet.’’
De ervaringen met het Friese project zijn inmiddels al zo goed, dat de VGK het landelijk wil gebruiken op basisscholen. Vanuit andere kerken en organisaties is al belangstelling getoond. ,,Als de lessen zijn afgerond, gaan we het project eerst evalueren en eventueel bijstellen’’, zegt Klaas Bijzet, secretaris van de VGK-Fryslân. Daarna kan er ook door anderen - tegen betaling - gebruik van worden gemaakt. ,,Scholen of kerken die een soortgelijk project willen opzetten, moeten zelf voor vakkundige docenten en materiaal zorgen. Wij kunnen eventueel ook voor docenten zorgen, maar die moeten per uur betaald worden. Hoe meer een school zelf doet, hoe minder het kost.’’
Docent Van der Tol denkt dat het project zeer bruikbaar is voor andere organistenverenigingen om de jeugd te enthousiasmeren. ,,Je sjogge hoe’t it hjir yn ‘e klasse giet. Se fine it prachtich.’’ Hoeveel organisten het uiteindelijk oplevert, is afwachten. Ruben is er nog niet uit of hij later ook organist wil worden. ,,Miskien’’, zegt hij.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 3


Reacties:

Kinderen vinden een pijporgel iets bijzonders. Niet zo lang geleden nam ik enkele met toetsen bekende brugklassers mee naar het orgel van de Grote Kerk in Wijk bij Duurstede, waar ik wat invaldiensten deed. Ik had me voorgenomen aan het eind van de sessie zèlf pas iets te laten horen en het proces eerst alleen maar te sturen: windmotor laten aanzetten - samen kijken in de balgenruimte wat er gebeurt - toetskennismaking: iets laten spelen zonder geluid nog; "Meneer wat is dit raar; je moet zo diep indrukken en die ene gaat veel zwaarder dan die andere!" - een gekozen motiefje steeds laten herhalen, met telkens een ander register - welke registers vond je stoer klinken, welke vriendelijk, hoog, laag, enz. - iets spelen wat je hebt voorbereid en meegenomen - de mooiste registratie laten kiezen. Het werd een feest van vijf kwartier. In Vleuten, op mijn ‘eigen’ Bätz, heb ik dergelijke excursies al vaker op deze manier gedaan.
Het werkt. Ze vinden het geweldig. Op school keken we na een dergelijke excursie nog naar een orgel-dvd en ik vroeg, of ze iets konden zeggen over de registratie, of ze registers herkenden. Ik ga ermee door. Zelf laten ontdekken en ervaren. Heel leuk werk!

Jan Boerwinkel, Nieuwegein - donderdag, 14 januari 2010


Gewoon schitterend allemaal! Kan niet vaak genoeg gebeuren, voorzover de praktische mogelijkheden aan te reiken zijn. Veel muziekscholen, ook in Amsterdam en Harderwijk doen aan promotie van het orgel onder de jeugd.
En ook o.a. Jos v.d.Kooij, de Haarlemse stadsorganist en titulatis van de Amsterdamse Westerkerk beijvert zich hierin. Dat bewees hij ook weer succesvol tijdens het Improvisatiefestival in Haarlem, zomer 2008.
Er is toch nog veel goede hoop, dat dringend moet groeien tussen veel (on-)muzikaal verderf. Vooral moedig doorgaan........!

Kees Weggelaar, Amsterdam - donderdag, 2 april 2009


Het is een prachtig idee om de jeugd kennis te laten maken met het "mooiste"instrument. Ik ben zelf organist v/d Koepelkerk te Leeuwarden en geef les op het Muller-orgel in de Grote Kerk en kan het eventueel regelen een excursie te maken met deze basisschoolkinderen. Mijn visie
is: de jeugd heeft de toekomst! Daar moeten we het tenslotte van hebben.
Ik wacht jullie reaktie af.
Groet,Jelle de Jong,zie eventueel:www.jdejong.com

Jelle de Jong, Tytsjerk - vrijdag, 27 februari 2009


Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties