Hard Gras verschijnt vier keer per jaar. In september, december en maart staat het door Henk Spaan, Hugo Borst en Matthijs van Nieuwkerk aangevoerde voetbaltijdschrift voor lezers vol met goed geschreven (diepte)journalistieke reportages. Zo’n acht à negen verhalen per editie - plus een gedicht als uitsmijter - met als kapstok een thema. Zo ging HG 41 over cult-voetballers en HG 42 over het succesvolle Champions League Ajax van 1995. In juni ‘verwacht de lezer’, aldus de HG-hoofdredactie, ‘van ons een boek om boven op de handdoek (in de vakantiekoffer) te leggen’. Een door één auteur geschreven verhaal, zoals het door Kees ’t Hart geschreven boek over Heerenveen in Hard Gras 27 in 2001, Het mooiste leven… het seizoen 2000/2001 van SC Heerenveen.

De ‘Vakantie-Hard Gras 2005’ is geschreven door Jaap Visser, oud-adjunct-hoofdredacteur van het voetbalmaandblad JOHAN. Hij kreeg de volgende opdracht mee: volg trainer Co Adriaanse tijdens zijn laatste tien weken bij AZ en probeer erachter te komen wie Adriaanse nou eigenlijk is. Maar Co geeft zich niet echt bloot, bekent Visser eerlijk aan het eind van zijn boeiende queeste. Hij is wel oprecht, ‘tenminste, zo lang hij zijn emotie de baas kan, of in elk geval weet te kanaliseren. Maar als zijn gemoed hem overmant, wordt hij onberekenbaar.’ Volgens Adriaanse zeggen zelfs zijn beste vrienden dat hij een muur om zich heen heeft opgetrokken. Waar Co later overigens niet ongeestig op terugkomt door laconiek te stellen dat er eigenlijk sprake is van een windscherm. Als Visser dan verzucht dat de mooiste communicatie plaatsvond zónder windscherm, sluit Adriaanse fijntjes af met: ‘Maar dat stond er alleen als het waaide, Jaap. Als het niet waait, hoef je ook geen windscherm op te zetten.’

Voorafgaand aan die conclusie valt er veel te genieten. Visser laat alle bekende Adriaanse-thema’s de revue passeren, maar houdt die met een frisse blik tegen het licht en breidt ze met nieuwe informatie uit. Zo gaat het uiteraard over Co’s traumatische ontslag bij Ajax, maar aan Visser onthult Adriaanse dat hij had voelen aankomen dat hij door de clubleiding op het matje zou worden geroepen. Op dat vervelende gesprek had hij zich voorbereid door een powerpoint- presentatie - Visser heeft de sheets in HG 43 afgedrukt - in elkaar te steken met als titel: Liever een stuur dan een rem. Want bij Ajax werd hij ‘tegengewerkt in plaats van ondersteund, afgeremd in plaats van aangestuurd’. Voordat voorzitter Van Praag en de directeuren Arie van Eijden en Leo Beenhakker van wal konden steken vroeg Adriaanse of hij misschien eerst wat mocht zeggen? Dat mocht, waarna de drie die hun trainer wilden wegsturen knarsetandend de diashow ondergingen met Co’s analyse van waar het in de samenwerking was misgegaan en waarom. Met nadruk op het gebrek aan collegialiteit van het trio. Op Vissers vraag wat er gebeurde toen het licht aanging (‘Applaus?’) antwoordt Adriaanse: ‘Nou, niet echt. Die grote heren waren even kleine mannetjes. Toen begonnen ze over de slechte pers die Ajax kreeg en dat ik daar schuldig aan was.’

De hoofdmoot van Vissers ‘zoektocht naar Adriaanse’ gaat natuurlijk over het vernuft van zijn trainerschap. Volgens Adriaanse kan een intelligente trainer vooruit denken en ‘exact verwoorden wat hij wil’. Waarbij hij zelf bij voorkeur teruggrijpt op hoe er begin jaren zeventig bij Brazilië en Ajax werd gespeeld. ‘De ene verdediger pakt de spits, de andere is vrij en zodra de kans zich voordoet, doet hij mee op het middenveld. (...) Marco van Basten wil ook zo voetballen. Hij noemt dat dwingend spelen.’

De tegenstander dus met een mannetje meer uit positie spelen. De kennis van dat retro-voetbal - alweer een door Co uitgevonden woord! - kan het best aan de spelers overgebracht worden door een ex-gymleraar als Adriaanse, want die heeft de beste leerschool gehad: ‘Elk uur komt er een meute kinderen binnenrennen en die moet je in het gareel zien te krijgen. Je moet ze uitleggen wat ze moeten doen en waarom.’

Orde in de chaos scheppen en de kinderen vaardigheden bijbrengen: in feite is dat nóg steeds Co’s dagtaak.

Hard Gras 43, Ik maak geen fouten, De laatste maanden van Co Adriaanse bij AZ - Jaap Visser. Nieuw Amsterdam, 112 pagina's, E 7,75, 90-468-0002-4.