De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
donderdag 24 augustus

Geloof & Kerkdonderdag, 21 juli 2005

Een aanvulling op het Liedboek voor de Kerken
Uit de overvloed van het hart spreekt de mond
Op 21 mei werd op de Liedboekdag in Apeldoorn de bundel Tussentijds gepresenteerd. Kerklieddeskundige dr Bernard Smilde, destijds medewerker aan het Liedboek voor de Kerken, bespreekt in een vijftal artikelen de verschillende aspecten van ‘Tussentijds’.
Vandaag deel 2: de teksten.

De nieuwe liedbundel Tussentijds wil een overgang zijn tussen het in 1973 ingevoerde Liedboek voor de Kerken en een eventuele tweede versie daarvan. Deze overgangsbundel, die men semi-kerkelijk zou kunnen noemen, verdient serieuze aandacht, vooral nu er de laatste jaren door allerlei organisaties veel op de markt wordt gebracht en tal van plaatselijke gemeenten zelf boekjes gaan uitgeven.

BERNARD SMILDE
We willen in dit tweede artikel over Tussentijds ons bezig houden met de dichters/dichteressen die aan deze bundel hebben meegewerkt, en hun bijdragen. Dat deze bundel een aanvulling op het Liedboek voor de Kerken is, kun je direct al merken aan het feit dat er niet minder dan tien namen in voorkomen van auteurs, die ook een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan het Liedboek.
Ik noem ze in alfabetische volgorde: Willem Barnard (vijftien keer), Ad den Besten (drie keer), Muus Jacobse (twee keer), Inge Lievaart (één keer), Jan Willem Schulte Nordholt (acht keer), Jan Wit (twee keer) en Jaap Zijlstra (drie keer). En dan de auteurs van rooms-katholieken huize: Tom Naastepad (negen keer), Huub Oosterhuis (35 keer) en Mattheus Verdaasdonk (één keer).
Op het eerste gezicht nogal uiteenlopende getallen, maar in ieder geval blijkt dat de trend die met het Liedboek is gezet, niet is gebroken, maar in versterkte mate is doorgezet. Dat van Muus Jacobse en Jan Wit ieder maar twee nieuwe bijdragen zijn opgenomen en van Verdaasdonk slechts één, hangt samen met het feit dat zij in respectievelijk 1972, 1980 en 1966 al zijn overleden. Overigens hebben ook Schulte Nordholt en Tom Naastepad hun plaats in het hemelse zangkoor al ingenomen.
Jammer dat Tussentijds bijna geen jaartallen geeft van wanneer de liederen zijn geschreven.
Dat de tien genoemde namen borg staan voor kwaliteit, behoeft zeker geen betoog. Als er één lied is dat ik bij deze groep eruit wil lichten, dan is het wel dit lied van Ad den Besten, dat (bij wijze van uitzondering) met twee verschillende melodieën is gepubliceerd:
Gij hebt, o God, dit broze
bestaan gewild
Hebt boven ’t nameloze
mij uitgetild
Laat mij dan dankbaar leven
de volle tijd,
geborgen in de
bevende zekerheid,
Dat ik niet uit dit smal en
onvast bestand van mijn bestaan
zal vallen dan in uw hand
De tekst is gedicht én lied; alles is uiterst compact gezegd met een zuinigheid aan woorden die doet denken aan een modulatie in een pianosonate van Mozart, die ook geen noot teveel gebruikt. We treffen hier een bewonderenswaardig samengaan van techniek en inspiratie. Er zit beweging in dit lied en tegelijk gaat er een weldadige rust van uit. Hier is dichtkunst van hoog gehalte dienstbaar gemaakt aan het lied der kerk.

Sytze de Vries

De meest frequent voorkomende namen in Tussentijds zijn die van de reeds genoemde Huub Oosterhuis (35 keer), dan volgen de uit Leeuwarden afkomstige Sytze de Vries (31 keer), Hanna Lam (21 keer) en Henk Jongerius (elf keer).
De naam van Oosterhuis komt in het Liedboek voor de Kerken al bij vijftien liederen voor en de meeste daarvan werden al spoedig ingezongen. Zijn creativiteit is sindsdien alleen maar toegenomen; er verscheen de ene na de andere verzameling. Het totale aantal van zijn teksten loopt zo langzamerhand in de honderden. Kerkelijk geijkt zijn intussen veel daarvan in de officiële rooms-katholieke bundel Gezangen voor liturgie , verschenen sinds 1984. De Vlaamse bundel Zingt Jubilate bracht er al 53 in omloop.
In zijn beginperiode was Oosterhuis duidelijk geïnspireerd door de dichters van het Liedboek. Toch viel hij meteen op door zijn eigen toon: moderner, vrijer, minder gehinderd door de klassieke ‘tale Kanaäns’. Een inzet als ‘Zomaar een dak boven wat hoofden’ over de kerk en wat daar gebeurt ( Tussentijds , Lied 10) pakt direct doordat het buitengewone met gewone woorden wordt aangevat. Soms lijkt hij erop uit te zijn de dingen van het geloof als iets bijna vanzelfsprekends, in elk geval niet iets absurds, te bezingen en dan word je plotseling weer verrast door een regel van aanbidding en verwondering.
Verwondering, daar moeten geloof en dichtkunst het beide van hebben. Heel populair werd al spoedig het lied Licht dat ons aanstoot in de morgen (TT 118, met melodie van Antoine Oomen), getuige het feit dat van dit lied, onafhankelijk van elkaar, al minstens drie Friese vertalingen verschenen. Als specimen van de liederen van Oosterhuis geven we TT 47, gebaseerd op Prediker 3, maar in vers drie ook met duidelijke verwijzing naar woorden uit de evangeliën. Het wordt gezongen op de melodie van psalm 77/86.
Tijd van vloek en tijd van zegen
tijd van droogte tijd van regen
dag van oogsten tijd van nood
tijd van stenen tijd van brood.
Tijd van liefde nacht van waken
uur der waarheid dag der dagen
toekomst die gekomen is
woord dat vol van stilte is.
Tijd van troosten tijd van tranen
tijd van mooi zijn tijd van schamen
tijd van jagen nu of nooit
tijd van hopen dat nog ooit.
Tijd van zwijgen zin vergeten
nergens blijven niemand weten
tijd van kruipen angst en spijt
zee van tijd en eenzaamheid.
Wie aan dit bestaan verloren
nieuw begin heeft afgezworen
wie het houdt bij wat hij heeft
sterven zal hij ongeleefd.
Tijd van leven om met velen
brood en ademtocht te delen –
wie niet geeft om zelfbehoud
leven vindt hij honderdvoud.
Opmerkelijk hoe het deze dichter gelukt in een door-en-door ernstige tekst tegelijkertijd speelse elementen te verwerken. Een enkele maal wordt hij mij wel eens te spitsvondig, bijvoorbeeld in lied 20:2, een lied dat overigens ook een melodie heeft die ritmisch niet tot de eenvoudigsten behoort.

Heilige Schrift

In kwantiteit komen de liederen van Sytze de Vries onmiddellijk na die van Oosterhuis. Men zou kunnen zeggen: hij is de meest duidelijke voortzetting van de Liedboek-traditie. In de teksten van deze predikant-dichter resoneert de heilige Schrift voortdurend.
Zijn taal is helder en welluidend. Door zijn samenwerking met de cantororganist van de Oude Kerk te Amsterdam, die een groot deel van deze liederen van een bruikbare melodie voorzag, komt er meestal een resultaat te voorschijn dat eigenlijk wel tot zingen uitnodigt. Ik twijfel er dan ook niet aan of deze groep zal spoedig een plaats veroveren in mond en hart van de christelijke gemeente. In de acht deeltjes Zingend geloven verscheen al veel van zijn werk. In 2002 werd een verzamelbundel uitgegeven: Tegen het donker , met als ondertitel 100 liederen om samen te zingen . Zijn teksten zijn meestal sterk positief; thema’s als liefde, goedheid, vrede en licht komen steeds weer aan de orde. Als voorbeeld van zijn oeuvre geven wij lied 165 uit Tussentijds :
Licht, ontloken aan het donker,
Licht, gebroken uit de steen,
Licht, waarachtig levensteken,
werp uw waarheid om ons heen.
Licht, geschapen, uitgesproken
Licht, dat straalt van Gods gelaat,
Licht uit Licht, uit God geboren,
groet ons als de dageraad!
Licht, aan liefde aangestoken.
Licht, dat door het donker brandt,
Licht, jij lieve lentebode,
zet de nacht in vuur en vlam!
Licht, verschenen uit den hoge.
Licht, gedompeld in de dood.
Licht, onstuitbaar, niet te doven,
zegen ons met morgenrood!
Licht, straal hier in onze ogen.
Licht, breek uit in duizendvoud.
Licht, komt ons met stralen tooien,
ga ons voor van hand tot hand!
Wat deze tekst sterk maakt is de rijkdom aan beelden, bijna iedere regel roept een nieuw beeld in onze gedachten op zonder dat het lied er onrustig van wordt. In elk geval spreekt uit de overvloed van het hart de mond.
In het volgende artikel hoop ik er nog een paar dichters uit te lichten die belangrijke of zeer typerende bijdragen hebben geleverd.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties