Utrecht - De Utrechtse emeritus-hoogleraar Gilles Quispel is blij met de nieuwe paus, Benedictus XVI. ,,Als er iemand ooit in staat is het Vaticaan te bewegen om Gnosis in de Romana te integreren, dan is hij dat. Want eens was Ratzinger zeer positief over Nag Hammadi en de mogelijkheid dat Gnosis het gevestigde christendom kan verrijken. En allicht vindt hij dat nog.”

Quispel schrijft dit in het herdenkingsboek Augustiniana Neerlandica dat zaterdagmiddag in de Utrechtse Jacobikerk wordt gepresenteerd. Eertijds was Quispel, samen met Ratzinger, deelnemer aan een congres over Augustinus en in dit boek blikt hij hierop terug. Volgens de emeritushoogleraar en nestor van het Gnosis-onderzoek in Nederland zou integratie van diverse elementen uit de gnostiek - eertijds een wijdvertakte vorm van christendom - een enorme verrijking kunnen betekenen voor de Katholieke Kerk van Rome.

Opvallend in het nieuwe boek is dat ook andere auteurs pleiten voor een hernieuwde aandacht voor de gnostiek, de stroming in het vroege christendom die nadruk legde op de innerlijke ervaring. Voor Augustinus zelf wordt dit betoogd door de Augustinus-kenner en gnosis-specialist Hans van Oort, hoogleraar Patristiek in Nijmegen en kerkhistoricus aan de Universiteit Utrecht. Hij laat zien dat Augustinus, verreweg de meest invloedrijke kerkvader van de Westerse kerk, niet alleen tien jaar lid was van de gnostisch-christelijke wereldkerk van de manicheeërs, maar dat hij hier ook positief door is beïnvloed. ,,Alleen vanuit grondige kennis van het manicheïsme krijgt Augustinus’ spiritualiteit haar werkelijke reliëf en perspectief.”

Het gedenkboek Augustiniana Neerlandica verschijnt naar aanleiding van de 1650ste geboortedag van Augustinus van Hippo. Meer dan dertig deskundigen uit Nederland, Vlaanderen en Zuid-Afrika werpen licht op de wereldhistorische betekenis van Augustinus.

De Utrechtse hoogleraar Augustijnse spiritualiteit Paul van Geest (KTU) bespreekt Augustinus’ visie op huwelijk en seksualiteit en zoekt naar de relevantie voor vandaag. De hervormde predikant J.A. van den Berg stelt met Augustinus de vraag: ‘Kan men God zien?’

Diverse bijdragen in het boek van ruim vijfhonderd bladzijden gaan in op de werkelijke intenties van Augustinus en Pelagius. Vooral door Leuvense geleerden wordt deze problematiek behandeld. Naar hun inzicht is Pelagius in het verleden veelal ten onrechte als ‘ketter’ afgeschilderd. Opvallend is hoe deze nieuwe visie een rol speelt in de jongste gesprekken tussen Rome en Reformatie.

De laatste bijdrage in het boek gaat over de interpretatie van Augustinus door moderne denkers als Hannah Arendt en Martha Nussbaum.