Niawier – Wie alles wil weten over ruim 400 jaar geschiedenis van de Hervormd Gemeente Niawier kan sinds vandaag terecht bij het boek van Jan Walda (69). Hij hoop dat voor de lezers mag blijken wat de betekenis van een kerkelijke gemeenschap kan zijn. Walda: ,,In het verleden ligt het heden, in het nu wat het zal worden’’.

Het was de belangstelling voor de geschiedenis van het dorp Niawier en de daarbij behorende kerkgemeenschappen, die uiteindelijk leidde tot Wij zijn maar met weinigen, klein in getal . Een fraai gebonden boek van 117 bladzijden. Walda werkte er vier jaar aan in opdracht van de kerkvoogdij, die ook de kosten van de uitgave voor haar rekening nam.

Bij de federatieve vorming in Samen op Wegverband ging de kerkvoogdij van Niawier samen met Metslawier. Het bestaande college van kerkvoogdijen hield daarbij echter een eigen verantwoordelijkheid voor het financiële beheer van het kerkgebouw en de begraafplaats rond de kerk in Niawier. Het college vond het van belang de geschiedenis van de kerkgemeenschap, het kerkgebouw en de verenigingen op schrift te stellen. ,,Zodoende weet het nageslacht hoe haar geschiedenis begon’’.

Hervormd Niawier, dat al eeuwen lang een combinatie vormt met buurdorp Metslawier, werd met de Reformatie van 1580 van een katholieke, een protestantse of gereformeerde gemeente. ‘De Nije Lere werd aangenomen’, schrijft Walda. De combinatie werd al gevormd in 1633. De Hervormde Gemeente heeft in de loop der eeuwen van het kloosterdorp Niawier een wezenlijk onderdeel uitgemaakt.

Walda’s boek geeft een schat aan informatie. Over onder meer het kerkgebouw, het orgel, de pastorieboerderij in Niawier, de predikanten, de kosters, ambtsdragers en lidmaten, de samenwerking met andere kerken en het rijke verenigingsleven.

Walda kon zo volledig zijn omdat er nog zeer oude boeken beschikbaar waren. Het eerste notulenboek is van 1817, hierin werd vermeld dat ‘de kerkenraadsvergaderingen om en om, zowel in Metslawier als Niawier zullen worden gehouden’. De andere informatie haalde Walda voor het grootste gedeelte uit de doop- en trouwboeken die per dorp werden bijgehouden, de dorpsadministratie en de dorpsrekenboeken.

Na de kloostertijd van ongeveer 1180 tot 1580, vervulde de kerkelijke gemeentesteeds meer een functie in het maatschappelijke leven. Het dorp Niawier, met het nonnenklooster Sion op 500 meter afstand, kreeg hierdoor de naam Kloosterdorp te zijn.

De lijst van predikanten die Walda opstelde vanaf 1580 laat zien dat ,,velen van hen geen lange ambtsperiode ambieerden in de combinatie Metslawier-Niawier’’. Een uitzondering was de Duitser ds Johannis Jacobus Florison. Hij nam op 22 november 1802 afscheid na een ambtsperiode van vijftig jaar. Zijn opvolger, ds Martinus Kim (1802-1835) diende de gemeente 33 jaar. Andere bekende namen waren ds H. Cannegieter (1847-1859), Henricus Bekker - de vader van de beroemde Balthasar Bekker (1633-1646) - en vader en zoon Petrus en Theodorus Crans.

De geschiedschrijving geeft ook zicht op de diverse functies binnen de kerkgemeenschap. Naast de koster bijvoorbeeld de deurwachter, de kachelstoker en de warme stovenverzorgster. Koster en organist kregen 25 gulden per jaar. De orgeltrapper of blaasbalgtreder moest het doen met 5 gulden jaarsalaris.

Vanwege de kerkelijke combinatie met Metslawier waren er vele zaken die een gezamenlijke aanpak vereisten. Bijvoorbeeld door de sterk groeiende invloed van de evangelisatievereniging, die met name in Niawier en ook in Metslawier steeds meer aanhang kreeg. Daarom werd op 15 december 1909 een vrijzinnige vereniging opgericht. Genoemd naar Balthasar Bekker, de beroemde zoon van ds Henricus Bekker. Balthasar Bekker streed teven de zeventiende eeuwse bijgelovigheid, een veelvoorkomend verschijnsel in die dagen. Het boek de Betoverde Weareldt maakte hem bekend. Verslagen van de kerkenraad vermelden vaak felle discussies in gemeenten en kerken, die de rechtzinnige of vrijzinnige richting voorstonden. ,,De nieuwe kerkorde van 1951 heeft er sterk toe bijgedragen dat beiden groeperingen tot een betere plaatselijke samenwerking konden komen. Vanaf die tijd, na de periode van vrijzinnige voorgangers van Metslawier-Niawier, hebben later nog de heren Wuis en Aai de gemeente en de vereniging gediend, naast een predikant.’’

Op dit moment is ds Jan van Dijk voorganger van de federatieve gemeente Metslawier-Niawier. ‘We zijn maar met weinigen, klein in getal’ is een onderhoudend boek door de vele fraaie anekdotes. Zoals over het wel of niet zingen van Evangelische gezangen, de paddestoel onder de vloer, de eerste Friese dienst van 1956, de busdienst voor de kerkgangers uit Metslawier en de naai- en breiverenigingen.

Het boek wordt vandaag(14.45 uur) gepresenteerd tijdens een speciale ‘open kerk’ bijeenkomst. Dan is het boek ook te koop. De oplage is 250 exemplaren. Een deel van de opbrengst is bestemd voor de restauratie van het kerkorgel.