De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
zaterdag 22 juli

Geloof & Kerkdinsdag, 24 juni 2003

Restauratie Hinsz-orgel van Martinikerk Bolsward voltooid
‘Het orgel is gemeenschapsgoed’

Bolsward - Anderhalf jaar hebben liefhebbers uit het hele land de klanken van het Hinszorgel uit Bolsward moeten missen. Dinsdagavond klinkt het orgel voor het eerste weer ‘officieel’, nadat het al enkele weken weer tijdens kerkdiensten is gebruikt. De restauratie is voltooid.

BERBER BIJMA
Vaste organist Kees Nottrot is blij dat hij weer op zijn eigen orgel kan spelen. De afgelopen anderhalf jaar gebruikte hij de orgels van de Grote Kerk in Sneek en de Grote Kerk in Workum voor studie en lesgeven. Hij is zijn collega-organisten dankbaar voor die mogelijkheid, ,,want je mist wel anderhalf jaar het middel om je brood te verdienen’’. Het moment waarop Bolswarder Hinszorgel weer gebruikt kon worden, voelde een beetje als ‘thuiskomen’, zegt hij. ,,Je merkt dan hoezeer je je hecht aan een orgel.’’
,,Ik heb me wel zorgen gemaakt: hoe komt het orgel uit de restauratie tevoorschijn?’’ Nu, na de voltooiing, blijken die zorgen echter grotendeels om niet te zijn geweest. Het karakter van de klank is niet veranderd, zegt Nottrot. ,,Het is voller en draagkrachtiger, kleurrijker. Alleen de winddruk van het rugwerk is mijns inziens iets te hoog, waardoor de betreffende registers wat te gespannen klinken.’’

Luchtdicht

Dat de klank voller is geworden, is niet verwonderlijk, want het grootste mankement van het orgel waren lekke windladen en die zijn nu weer helemaal luchtdicht. ,,Doordat er altijd zoveel lucht ontsnapte, was de klank minder krachtig geworden en was het orgel moeilijk te stemmen.’’ Belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van scheuren in de windladen is het opwarmen van de kerk. ,,Toen het orgel gebouwd werd, in 1781, werd de kerk nooit verwarmd. Vandaag de dag gebeurt dat uiteraard wel, maar voor het orgel is dat heel slecht: het hout droogt uit en er komen scheuren in.’’
Het dichten van de scheuren in de windladen was de hoofdzaak van de restauratie. Het pijpwerk is geheel ongemoeid gelaten. Wel zijn de aan de windladen grenzende speel- en registermechanieken ook gerestaureerd, om te voorkomen dat de windladen bij de eerstvolgende restauratie weer geheel gedemonteerd moeten worden.
Die volgende restauratie komt idealiter over een jaar of vijf, zegt Nottrot. ,,Je moet het orgel nu eerst een paar jaar gewoon z’n werk laten doen, omdat het anders voor bijvoorbeeld de zomerorgelconcerten te vaak uit de roulatie is. Dan raak je je vaste publiek kwijt. Aan de andere kant moet je ook niet te lang wachten met het tweede deel van de restauratie. Je kunt het vergelijken met het menselijk lichaam: als de longen perfect werken, maar het hart niet, ben je nog nergens. En in die situatie zitten we nu min of meer: het orgel functioneert redelijk, maar niet optimaal. En tussen de eerste en de tweede fase van zo’n gehele restauratie kan beter niet al te veel tijd zitten.’’ Tijdens de tweede fase zal restauratie van het pijpwerk het belangrijkst zijn. Daarnaast moeten dan het speel- en registermechaniek, de windvoorziening (balgen) en het uiterlijk van het orgel opgeknapt worden.

Vloeken in de kerk

De Hervormde Gemeente van Bolsward, die ‘kerkt’ in de Martinikerk, heeft het een flinke tijd zonder het Hinsz-orgel moeten doen. Het kleine orgel, dat voor in de kerk staat, is enige tijd gebruikt, maar bleek te weinig draagkrachtig. ,,Tot voor enkele weken hebben we daarom gebruik gemaakt van een Allen-orgel, een elektronisch instrument’’, vertelt Nottrot. ,,Een elektronisch orgel als vervanging van het Hinsz-orgel - veel organisten vinden dat vloeken in de kerk. Het Allen-orgel is het beste elektronische instrument dat er is en het kan als studie-instrument prima, maar het Hinsz-orgel zal het nooit evenaren.’’ Desondanks: ,,De mensen vonden het fantastisch.’’

Smaak

Dat brengt het gesprek op de smaak van het publiek van de zomerse orgelconcerten. Die trekken in Bolsward vaak zo’n 150 mensen, waar in de omliggende plaatsen zestig het gemiddelde is. Je kunt wel altijd artistiek gezien het beste van het beste in huis halen, zegt Nottrot, maar beter is volgens hem om enigszins rekening te houden met de smaak van het publiek. Omdat geestelijke liederen een grote groep mensen aanspreken, is daar relatief veel ruimte voor in het concertprogramma. ,,Dat trekt extra publiek, maar heeft er tegelijkertijd voor gezorgd dat de naam van Bolsward bij de ‘fijnproevers’ verguisd is geraakt.’’
Nottrot wil er zelf niet een al te groot probleem van maken. ,,Het orgel is gemeenschapsgoed. Ik speel alleen dingen waar ik achter sta, maar wie ben ik om mijn smaak aan anderen op te dringen? Het kan gebeuren dat je tijdens de zomer hier de ene week Ton Koopman hoort spelen, daarna iemand met een helemaal Frans programma en de derde week Martin Mans. Toch zijn er genoeg mensen die hier de gehele zomer iedere dinsdagavond zitten.’’
Aansluiting zoeken bij de ‘gemiddelde’ smaak van orgelliefhebbers moet wel, vindt Nottrot, omdat die groep al relatief klein is, en er anders bijna niemand overblijft. ,,Wat heb je aan een hoogstaand concert als er maar vier mensen komen luisteren?’’
,,Liefhebbers van klassieke muziek vormen al een uitzondering en daarbinnen zijn de orgelliefhebbers weer een uitzondering. We hebben dus genoeg werk te doen.’’

Dispositie

Hoofdwerk
Prestant 8’
Holpijp 16’
Holpijp 8’
Baarpijp 8’
Octaar 4’
Spitsfluit 4’
Quint 3’
Octaaf 2’
Woudfluit 2’
Mixtuur B/D IV-VI
Cornet D III
Trompet B/D 16’
Trompet 8’
Vox Humana 8’
Rugwerk
Prestant 8’
Fluit douce 8’
Octaaf 4’
Fluit 4’
Nasard 3’
Octaaf 2’
Speelfluit 2’
Sexpuialter II-III
Scherp III-IV
Dulciaan 8’
Bovenwerk
Roerfluit 8’
Salicionaal 8’
Viola di Gamba 8’
Prestant 4’
Fluit travers 4’
Quintfluit 3’
Nachthoorn 2’
Clarinet 8’
Pedaal
Prestant 16’
Bourdon 16’
Octaaf 8’
Gedekt 8’
Roerquint 6’
Octaaf 4’
Nachthoorn 2’
Bazuin 16’
Trompet 8’
Schalmey 4’
Koppelingen:
Hoofdwerk-Rugwerk, Hoofdwerk-Bovenwerk, Pedaal-Rugwerk
Tremulant Bovenwerk
Ventiel
Vier afsluiters

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 1


Reacties:

Even een praktische vraag, vanaf welk klavier wordt het hoofdwerk nu bespeeld. Door een uitzending op Youtube dacht ik dat het rugwerk vanaf het 1e klavier bespeeld wordt.

Met groet, Eric A. Doorn

Eric A. Doorn, Sappemeer - dinsdag, 20 mei 2008


Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties