RUURD WALINGA

Feerwerd - Statige, bijna deftige gebouwen kunnen het zijn, maar ook hele simpele verbouwde boerderijtjes: het plattelandscafé in Groningen. Nina van der Broek uit Feerwerd maakte een portret van 35 authentieke en karakteristieke dorpscafés. Vandaag wordt haar tachtig bladzijden tellende boek, dat de titel Kom, vul de glazen draagt, gepresenteerd in café Vaatstra in Zuidwolde. De meeste kroegen in het boek staan ten westen en ten noorden van de stad Groningen.

In het voorwoord schrijft Van der Broek al dat het boek geen volledig overzicht biedt van de oude plattelandscafés in Groningen. Er zullen zeker nog markantere, opzienbarender of karakteristieker dorpscafés zijn in de provincie. De keuze van de 35 cafés was ‘gevoelsmatig’, aldus de schrijfster die al diverse toeristische publicaties op haar naam heeft staan. De enige richtlijn was dat een café minimaal honderd jaar oud moest zijn.

Een standaardwerk is ‘Kom, vul de glazen’ niet. Het is een mooi doorbladerboek met veel zwartwit foto’s van fraaie exterieuren en veel beelden van interieuren. De paginanummers zijn origineel in een wijnglas gezet.

Elk dorpscafé heeft zo zijn eigen verhaal. De ene lokaliteit werd uniek omdat er recht werd gesproken, de ander werd een pleisterplaats omdat het op een knooppunt stond van waterwegen en weer een ander café was uitsluitend een simpele bijverdienste van een boer. Tot de jaren vijftig van de twintigste eeuw was het dorpscafé meestal het centrum van het dorp. Er waren nog geen dorpshuizen en daarom vonden de feest- en dansavonden plaats in het café. Het was de plek ook waar ruzie werd gemaakt, maar ook bijgelegd, waar handel werd gedreven en waar vergaderd werd.

Bepalend voor de sfeer in het café is de kroegbaas. In het boek passeren talrijke verhalen de revue. Een van de mooiste verhalen is die van café Welgelegen aan de Langestraat in Noordhorn. Tot in wijde omgeving is dit café bekend geworden door Sip. Op een avond in 1963 stapte hij, na een bezoek aan zijn vriendin Tineke in de stad, Welgelegen binnen. Hij suste er een vechtpartij tussen de kastelein en een bezoeker. De kroegbaas was zo onder de indruk dat hij Sip voorstelde om zijn zaak over te nemen. De volgende dag ging Sip naar zijn vriendin in Groningen en zei: ‘We moeten ook trouwen want ik heb een café gehuurd’. Het eerste halfjaar wilde Tineke wel kruipend terug naar de stad, maar inmiddels maakt ze zich op voor haar veertigjarig jubileum in Welgelegen. Sip wist zo’n sfeer in zijn café te creëren dat iedereen zich er thuis voelde: gereformeerde jongelingen, vechtlustige Zwaagwesteinders en alleenstaande dames. Sip is in 1999 overleden, maar zijn naam wordt nog geregeld genoemd in Noordhorn. Sinds 25 jaar is er een SIPdag in Noordhorn. Het is een sportdag voor jong en oud, die Sip en Tineke ooit zijn begonnen. Noordhorners plannen hun vakantie zo dat ze deze jaarlijkse hoogtijdag niet hoeven missen. Jarenlang was in het café niet alleen een slijterij gevestigd, maar ook een snoepwinkel. Alleen sinds enkele jaren mogen Tineke, die nu met haar zoon Frans de zaak runt, geen snoep meer verkopen aan de kinderen.

Een totaal ander café is Eisseshof in Niehove. Dit karakteristieke pand boven op de wierde heeft twee verdiepingen. De bovenverdieping werd er later opgezet en was speciaal bedoeld voor de rijke boeren. De arbeiders zaten beneden aan de tap. Een veel bescheidener pand is café Billeke De Beer in Zuurdijk. Dit café heeft een roemruchte geschiedenis. Dat Zuurdijk jarenlang door omliggende dorpen als ‘Sodom’ werd betiteld, zegt genoeg. De inwoners stonden bekend als vechtersbazen. In de twintigste eeuw deed het café zelfs nog even dienst als sekstent. De laatste jaren is Billeke De Beer het domein van biljartspelers, kaartleggers en toneelspelers. Het café fungeert zelfs als plek waar dorpelingen afscheid kunnen nemen van overleden dorpsgenoten.

Kom, vul de glazen - oude plattelandscafés in Groningen; een uitgave van Passage Groningen; prijs: 17,50 euro.