Met de aangekondigde liberalisatie van de wereldhandel moet worden gevreesd voor meer overproductie. De wereldhandelsorganisatie WTO wil de wereldhandel verder liberaliseren. Dat betekent dat exportsteun en importheffingen sterk worden verminderd.

De gevolgen voor Fryslân als melkveehouderijprovincie zijn groot. Door een grotere productie dalen de melkprijzen nog verder.

Liberalisatie is door de hogere verwachte productie negatief voor producenten in westerse landen en ontwikkelingslanden. Ontwikkelingslanden krijgen wel meer toegang op de westerse markten, maar verliezen het op prijs en de voedseleisen die de westerse landen aan de producten stellen.

In Nederland wordt druk gespeculeerd over de gevolgen van de WTO-top in september in Cancun in Mexico. Volgens Niek Koning van de vakgroep Agrarische Economie en Plattelandsbeleid van de Universiteit Wageningen leert de historie ons dat bescherming van de eigen handel leidt tot een vertraagde productiestijging. Voorbeeld is Duitsland, dat de eigen productie tot 1940 sterk beschermde. De productie bleef daardoor stabiel. Tot 1930 hielden de Britten, volgens Koning, vast aan een vrije markt. Dit leidde tot een sterke groei in de productie. Om te overleven moesten producenten intensiveren.

Vrijhandel leidt in Nederland naar verwachting dan ook tot meer productie en intensivering van de landbouw. Voortbestaan is alleen voorbehouden aan grotere bedrijven die de kostprijs zo laag mogelijk kunnen houden.

De noodzakelijke schaalvergroting leidde tot een sterke krimp in de agrarische sector. Het aantal agrarische bedrijven daalde in Nederland tussen 1991 en 2002 van 123.000 naar 90.000. Dat is 26,9 procent minder. Het aantal bedrijven in Fryslân daalde in die periode met 21,6 procent naar 1850.

In andere Europese landen is de krimp van het aantal agrarische bedrijven minder sterk. Van der Ham, lid van de Tweede Kamer voor D66, merkt op dat er ondanks de sterke Nederlandse krimp te veel Europese boeren zijn. Vooral in Frankrijk en Duitsland is dat het geval.

Land- en Tuinbouw Organisatie LTO vreest met de liberalisering en het afschaffen van de subsidies dat ook andere functies van de Nederlandse landbouw verloren gaan. Voorbeelden van die functies zijn de sterk cultuurhistorische waarde, het landschap en milieu. Ook het dierenwelzijn is volgens Paul Geraads van de afdeling internationale Zaken van LTO beter gewaarborgd wanneer er bescherming is van de eigen landbouw.

Organisaties als Milieudefensie hebben echter sterke twijfels bij deze laatste mening.

Overproductie en de daarmee samenhangende lagere prijzen wordt nu voorkomen door ingestelde quoteringen. Zo worden vraag en aanbod kunstmatig met elkaar in evenwicht gehouden.

In de melkveehouderij is quotering al jarenlang een bekend fenomeen. Ondanks de quotering ligt de productie in de Europese Unie (EU) volgens de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV) nu 7 procent boven de eigen vraag. NMV pleit voor het opkopen van deze 7 procent. Door vrijlaten van de wereldhandel komen de lage prijzen nog verder onder druk. Liberalisering van de zuivelmarkt en hogere Nederlandse prijzen leidden de afgelopen jaren al tot het verlies van veel afzetgebieden.

Niet alleen quotering is een maatregel die vraag en aanbod in evenwicht houdt. De vraag naar eigen producten moet ook worden gestimuleerd. Volgens van der Ham van D66 is het overschot te beperken door meer voorlichting te geven over de producten die in de Europese Unie worden geproduceerd. Etikettering is daarbij een belangrijke voorwaarde.

Bescherming van de eigen markten wordt gereguleerd door de WTO. Deelnemende landen moeten zich houden aan gemaakte afspraken. Drie jaar geleden zijn de onderhandelingen mislukt, onder meer door forse conflicten tussen ontwikkelingslanden en westerse landen en de massale protesten.

Groot twistpunt bij de WTO-onderhandelingen tussen de ontwikkelingslanden en westerse landen ook nu is het dumpen van de overschotten uit het westen tegen zeer lage prijzen. Met het geven van forse exportsubsidies verstoren de rijke landen daarbij de handel van de ontwikkelingslanden. Die landen zetten bij de WTO-onderhandelingen dan ook zwaar in om de importheffingen minder drastisch te verlagen dan de aangekondigde verlagingen voor de westerse landen. Deze eis wordt naar verwachting ingewilligd. Of dit leidt tot meer welvaart in deze landen is nog de vraag. Gevreesd wordt dat het Westen via inkomenstoeslagen de wereldhandel gaat verstoren.

Volgens Hans Labohm, gastonderzoeker aan het Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen Clingendael, is marktbescherming aan de landsgrenzen wel goed voor de producenten in ontwikkelingslanden. Voor inwoners van ontwikkelingslanden betekent het vaak dat de consumentenprijzen stijgen.