De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.

zondag 22 oktober

Cultuurwoensdag, 26 maart 2003

Bouke Oldenhof bewerkt oorspronkelijke tekst van Alexandre Dumas tot familievoorstelling
‘De drie musketiers’ is ook leuk voor meisjes

De liefhebber van Dumas’ beroemde boeken over de drie musketiers heeft het voor het uitkiezen. |Twee verschillende |theatergroepen hebben |de spannende verhalen dit jaar op het repertoire staan. Joop van den Ende pakt |het – natuurlijk - groots aan, maar voor een bezoekje aan zijn theater moet men naar Scheveningen toe. |Het spraakmakende theatergezelschap Artemis toert de komende maanden met zijn voorstelling door Nederland. Bouke Oldenhof uit Tijnje kreeg als opdracht de oorspronkelijke tekst van drieduizend pagina’s tot een familievoorstelling van twee uur te bewerken.

GERBRICH VAN DER MEER
Het verhaal van de drie musketiers, dat uit vijf boeken bestaat, werd in de negentiende eeuw als feuilleton geschreven door Alexandre Dumas (1802-1870). Het meest bekend zijn de eerste boeken, waarin d’Artagnan in Parijs in gevecht raakt met de drie lijfwachten van de koning: de musketiers Porthos, Athos en Aramis. Uiteindelijk wordt hij hun wapenbroeder. Hun devies is het bekende ‘één voor allen, allen voor één’. De drie musketiers voeren, samen met d’Artagnan, bloedstollend gevaarlijke opdrachten uit. Ze vinden daarbij onvermoede tegenstanders op hun weg.
Het laatste boek uit de rij speelt twintig jaar later. d’Artagnan is intussen opgeklommen tot kapitein van een nieuwe garde musketiers; de drie oude musketiers zijn dan met pensioen. Ze kunnen echter nauwelijks van hun oude dag genieten. De jonge koning Louis XIV, die op dat moment over Frankrijk heerst, denkt namelijk alleen maar aan zichzelf en laat het volk verhongeren. De oudjes besluiten de slechterik te laten vervangen door zijn tweelingbroer Philip, die weggestopt zit in De Bastille en wiens gezicht verborgen zit achter een ijzeren masker. Buiten de drie oude soldaten weet niemand dat de koning een broer heeft. Zelfs Philip weet niet wie hij is. Na allerlei avonturen slagen de musketiers in hun opzet. Ze bevrijden de toekomstige koning en zorgen ervoor dat hij de troon bestijgt.

Emotie

Eigenlijk was het niet toevallig dat theatergroep Artemis juist toneelschrijver Bouke Oldenhof vroeg om Dumas z’n boeken te bewerken. Matthijs Rümke, regisseur van het gezelschap, had ook al de regie gevoerd over Oldenhof zijn eerste toneelstuk De rolbrug uit 1993. Verder had Oldenhof een paar jaar deel uitgemaakt van de schrijversploeg van Jeugdtheater Artemis.
Aanvankelijk werd Oldenhof alleen gevraagd het vijfde boek te bewerken. Oldenhof: ,,Het verhaal van De man in het ijzeren masker is alleen niet zo bekend als de eerste boeken van Dumas. Daarom hebben we heel bewust het verhaal van de drie musketiers uit de eerste boeken in flashbacks terug laten komen. Ja, zoiets heeft ook met marketing te maken.’’
Bouke Oldenhof z’n grootste uitdaging was om het ingewikkelde verhaal terug te brengen tot een eenvoudige vertelling. Oldenhof: ,,Het is natuurlijk altijd de vraag wat je met zo’n voorstelling wilt. Ik heb er voor gekozen om de emoties die bijvoorbeeld bij verliefdheid of bij negen jaar gevangenschap passen, centraal te stellen. In iedere scène heb ik geprobeerd om naar die éne grote emotie toe te werken. Ik ben erg blij dat het me gelukt is om het verhaal simpel te houden en dat het tegelijkertijd een volwaardige voorstelling voor volwassenen is geworden. Ik wilde voorkomen dat ouders het gevoel zouden hebben dat ze er alleen voor de kinderen zouden zitten.’’
Oldenhof woonde een paar keer een repetitie van het gezelschap bij en was verrast door het functionele decor met z’n brutale kleuren en de strakke vormgeving van de tekst. Oldenhof: ,,Alle handelingen staan van moment tot moment vast. Matthijs Rümke heeft de tekst ook heel humoristisch ingevuld. Op het moment dat de personages bijvoorbeeld met elkaar schermen, hoor je alleen het geluid van de musketten zonder dat ze die degens in de hand hebben. Matthijs regisseert ook heel muzikaal. Op het moment dat de tekst in hoorspelvorm wordt gerepeteerd, staat Matthijs er als een dirigent voor. Het ritme dat hij er in brengt, proef je in de voorstelling terug.’’

Dilemma

Centraal in de toneelbewerking van Bouke Oldenhof staat het dilemma waarvoor kapitein in functie d’Artagnan en de gewezen musketier Aramis komen te staan. De musketiers hebben beiden trouw gezworen aan het koningschap. Maar op het moment dat de koning een misdadiger blijkt, komen de twee musketiers in conflict. Oldenhof: ,,Aramis kiest ervoor trouw te blijven in de geest, terwijl d’Artagnan dat wil zijn in de daad. In die controverse komt duidelijk naar voren dat er voor Dumas een verschil bestond tussen koning en koningschap. De voormalige musketier Aramis is van mening dat koning Louis XIV aan de kant moet worden gezet, zodat het koningschap weer op een goede manier ingevuld kan worden. Hij vindt dat d’Artagnan als een domme soldaat met oogkleppen op achter koning Louis XIV aansjouwt. d’Artagnan is echter van mening dat je ook in slechte tijden trouw moet blijven aan de koning.’’
De voorstelling De drie musketiers , die begint met de bevrijding van Philip en eindigt met de vervanging van Louis, stelt duidelijk vragen over trouw en vriendschappen. Kant en klare antwoorden komen er echter niet. Oldenhof: ,,Ik denk ook niet dat die er zijn. Op dat moment zou ‘De drie musketiers’ een moralistisch stuk worden en dat wil het niet zijn. Als je toch iets moralistisch zou willen noemen, dan zijn dat Aramis en d’Artagnan die beiden op hun eigen manier moralist zijn.’’

Vrouwonvriendelijk

Bouke Oldenhof las de vijf boeken met veel plezier. Oldenhof: ,,Het deed me denken aan mijn eigen jeugd in Heerenveen. Met m’n vrienden Meindert en Koos vormden we in die tijd de groep MeKoBo. Wij slopen dan met zwaarden en schilden om het huis. En natuurlijk hadden we een belangrijke taak in de wereld. We hadden het gevoel dat wij aan de goede kant stonden, ook al wisten we dan niet precies wat dat inhield. In ieder geval was de ander verkeerd. Die sfeer uit mijn jongenstijd proefde ik ook terug in de boeken van Dumas.’’
Het eerste boek van het negentiende-eeuwse verhaal staat bekend om z’n vrouwonvriendelijkheid of liever de ontkenning van de vrouw. De verkeerde tovenares Milady speelt daarbij een twijfelachtige hoofdrol. Omdat zij in het eerste deel al doodgaat, hoefde Oldenhof verder niets met dat personage te doen. Toch herkende Oldenhof in die vrouwonvriendelijkheid van Dumas ook iets van zichzelf uit zijn jongensjaren.
Oldenhof: ,,Je moet weten dat meisjes maar rare wezens zijn voor jongens van een jaar of tien, twaalf. In die periode spelen jongens en meisjes ook nooit met elkaar. Wij hadden als MeKaBo ook niets met meisjes. Eigenlijk waren we gewoon bang voor hen. Dat gevoel heb ik een plek gegeven in de persoon van d’Artagnan. Die weet ook niet wat hij met meisjes aan moet. In Dumas z’n verhaal sterft d’Artagnan uiteindelijk in de strijd tegen de Friezen bij Maastricht. Ik heb er voor gekozen d’Artagnan tussen de vrouwen te laten sterven. Zonder het zelf te weten is hij zijn leven lang met vrouwen bezig geweest. Daarom mocht hij van mij tussen de vrouwen zijn laatste levensadem uitblazen.’’
Dat de oorspronkelijke versie van ‘De drie Musketiers’ een typisch jongensboek is, kan Oldenhof wel beamen. Toch denkt Oldenhof dat meisjes veel plezier aan het stuk zullen beleven en zich zelfs kunnen identificeren met de hoofdrolspelers. ,,Bij Dumas draait het om de stoere jongens en de kwetsbare meisjes. Daarin hebben we hem gevolgd, maar tegelijkertijd hebben we er wel een eigentijdse draai aan gegeven. In de voorstelling worden mannenrollen vaak door vrouwen gespeeld en andersom. De drie musketiers in de flashbacks worden bijvoorbeeld door vrouwen gespeeld. Ook d’Artagnan wordt door een vrouw belichaamd. Dat geeft een heel komisch en verrassend effect. Tegelijkertijd is het een knipoog naar Dumas. Daarnaast heb ik nog een vrouwelijke hoofdpersoon toegevoegd; overigens een kwetsbaar meisje. Haar vader zit samen met de man met het ijzeren masker gevangen.’’

Vrijheid

Bouke Oldenhof is sinds vier jaar full-time schrijver. Daarvoor was hij onder andere docent drama bij de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden. In Fryslân is hij vooral bekend via Tryater, maar ook buiten de provincie laat hij regelmatig van zich horen. Dit jaar staan er zes stukken van hem op het programma: ‘De drie musketiers’ en Ach en Weestate, dat vorige maand al in première is gegaan; het toneelstuk King A en twee verschillende poppenvoorstellingen. Tot slot is hij de bewerker van de Friese versie van Shakespeare’s King Lear , die vanaf mei te zien is in het Fries Paardencentrum in Drachten.
Oldenhof: ,,Veel mensen kennen mij alleen maar als plattelandsschrijver of jeugdschrijver of kleuterschrijver of vertaler. Maar eigenlijk vertegenwoordig ik het allemaal en wil ik liever niet onder één noemer geplaatst worden. Schrijven betekent voor mij het veroveren van vrijheid. Het schrijven voor verschillende doelgroepen betekent voor mij ruimte en het creëren van nieuwe mogelijkheden.’’
Het theaterstuk ‘De drie Musketiers’ opende voor Oldenhof de weg naar zo’n nieuw terrein. Oldenhof: ,,Normaal voel ik me thuis bij het werken aan de details, het priegelwerk. In het werk van Dumas ben ik op zoek gegaan naar de grote tegenstellingen in de emoties. Binnen drie bladzijden probeerde ik d’Artagnan te laten veranderen van een trotse soldaat in een schijtluis. Dat werken met grote omslagen was voor mij een eye-opener, ik wil daar dan ook beslist mee verder gaan.’’
‘De drie musketiers’ van theater Artemis is een familievoorstelling voor kinderen vanaf zeven jaar; te zien op zondag 13 april in Leeuwarden, zaterdag 19 april in Drachten en zondag 20 april in Groningen.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

cultuur
Familieberichten
Advertenties