De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.

woensdag 13 december

Analysewoensdag, 30 oktober 2002

Irak wel, IsraŽl niet hard aangepakt?
Niet alle VN-resoluties zijn gelijk

De Amerikanen proberen een harde resolutie van de Veiligheidsraad tegen Irak er door te krijgen. Critici zeggen dat Irak wordt gedwongen te luisteren naar de VN, terwijl IsraŽl overal mee wegkomt. Meten de VN met twee maten?

NIEK VAN DER MOLEN
De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties debatteert al weken over Irak. Het land staat onder druk zich te ontdoen van zijn nog resterende massavernietigingswapens. Over de vraag wat er moet gebeuren als Irak weigert aan de VN-verplichtingen te voldoen, verschillen de meningen binnen de Veiligheidsraad. De Verenigde Staten en Groot-BrittanniŽ staan een harde lijn tegen Irak voor. Als Bagdad blijft tegenwerken, moet het wat Washington en Londen betreft rekening houden met een militaire aanval. Frankrijk, dat steun heeft van de andere twee permanente Veiligheidsraadsleden Rusland en China, wil niet zo ver gaan.
De meeste VN-leden zijn het erover eens dat een al te zachtzinnige aanpak niet op zijn plaats is. Sinds de Golfoorlog lag Bagdad meerdere malen dwars bij inspecties en dat leidde er vier jaar geleden toe dat de inspecteurs de aftocht bliezen. Maar een aanval op een soevereine staat zoals de VS voor staat, gaat veel landen te ver.
Zo wijst Zuid-Afrika namens de Groep van Niet-gebonden landen erop dat een aanval strijdig is met de eerste paragraaf van het Handvest van de VN. Daarin staat dat de volkerenorganisatie is opgericht met de bedoeling om toekomstige generaties de Ďgeselí van oorlog te besparen.
Irak heeft in de afgelopen elf jaar zestien VN-resoluties naast zich neer gelegd. Washington verwijt de VN dat het de eigen geloofwaardigheid ondermijnt door Bagdad niet tot medewerking te dwingen.
Omdat de VN in gebreke blijven, dreigen de VS desnoods eigenmachtig, dus niet onder VN-vlag, Irak aan te pakken. Critici werpen tegen dat andere landen ook VN-resoluties niet hebben gehoorzaamd zonder dat de VS met militaire strafmaatregelen dreigden. Favoriete voorbeelden zijn Zuid-Afrika, dat ten tijde van de apartheid wensen van de VN stelselmatig negeerde, en Pakistan en India. Die twee landen zetten hun kernwapenprogrammaís rustig door, ondanks VN-resoluties.
Maar IsraŽl spant de kroon, wordt wel eens gezegd. Onlangs nog in de Tweede Kamer. De Britse premier Blair zei vorige maand op een congres van zijn Labour-partij dat Iran Ťn IsraŽl gehoor moeten geven aan de eisen van de VN. Volgens Arabische diplomaten heeft IsraŽl sinds zijn oprichting in 1948 het recordaantal van zeventig resoluties van de Veiligheidsraad en de Algemene Vergadering naast zich neergelegd. Die resoluties gaan bijvoorbeeld over teruggave van in 1967 bezet land en over ,,de onvervreemdbare rechten van het Palestijnse volk op zelfbeschikking, nationale onafhankelijkheid en soevereiniteitíí. Die resoluties zouden door IsraŽl koppig worden genegeerd.
Meten de VN met twee maten? Wordt IsraŽl door Amerika de hand boven het hoofd gehouden terwijl Irak en Irak met militaire vergeldingsacties wordt bedreigd?
De resoluties over IsraŽl en Irak zijn echter niet gelijk. Veel resoluties over IsraŽl zijn niet door de Veiligheidsraad aangenomen, maar door de Algemene Vergadering (de vergadering van lidstaten van de VN waarin elk land, ongeacht de grootte een stem heeft). Dergelijke besluiten gelden als aanbevelingen en zijn niet bindend. Dat geldt bijvoorbeeld voor de resolutie uit 1947 waarin werd voorgesteld Palestina te verdelen in een joodse en een Arabische staat en Jeruzalem onder internationaal toezicht te plaatsen. De Arabieren wezen het af, net zoals IsraŽl nu dergelijke niet-bindende resoluties van de Algemene Vergadering niet uitvoert. De IsraŽliŽrs wijzen er nu overigens op dat Šls de Arabieren en de Palestijnen wel gehoor hadden gegeven aan die resolutie, de Palestijnen al meer dan een halve eeuw een eigen onafhankelijke staat zouden hebben gehad.
Ook de resolutie uit 1948 over een oplossing van het Palestijnse vluchtelingenprobleem was een aanbeveling.
Resoluties van de Veiligheidsraad hebben wel gewicht. Maar zelfs die zijn onderling niet vergelijkbaar. De meeste resoluties over IsraŽl vallen onder het niet-bindende hoofdstuk zes van het Handvest van de Verenigde Naties, terwijl alle resoluties over Irak sinds 1991 onder het bindende hoofdstuk zeven vallen. Dat laatst genoemde hoofdstuk heeft betrekking op de zwaarste sanctie: militaire strafmaatregelen bij conflicten die de internationale veiligheid bedreigen maakt militair ingrijpen door de VN mogelijk. Hoofdstuk zeven gaat over herstel van de internationale vrede en veiligheid en geeft de VN de mogelijkheid agressie te bestraffen. Sinds de inval van Irak in Koeweit in 1990 waardoor Bagdad zich schuldig heeft gemaakt aan agressie, vallen resoluties tegen dat land onder hoofdstuk zeven.
Resoluties die vallen onder hoofdstuk zes moeten ten uitvoer worden gebracht door onderhandelingen, een schikking of arbitrage, zo staat in het VN-handvest. Resolutie 242 uit 1967 gaat over terugtrekking van IsraŽl uit de gebieden veroverd in 1967. Het is een besluit dat niet wordt bestraft met militaire middelen als die niet wordt uitgevoerd. IsraŽl en Arabische landen worden opgeroepen door onderhandelingen een oplossing te vinden. Dat vergt dus actie van twee partijen. IsraŽl kan worden verweten niet alles te hebben gedaan resolutie 242 uit te voeren, maar als IsraŽl die resolutie schendt, doen Arabische landen het ook omdat ze weigeren daarover te onderhandelen. Overigens heeft IsraŽl zich al uit het grootste gedeelte van de in 1967 veroverde gebieden teruggetrokken toen het de SinaÔ-woestijn en een deel van de Golan ontruimde.
Geen enkele VN-resolutie over IsraŽl en de Palestijnen is aangenomen onder hoofdstuk zeven. Alle voor Irak geldende resoluties sinds de inval in Koeweit wel. En in tegenstelling tot IsraŽl kreeg Irak duidelijke instructies mee. Bagdad moet voldoen aan een hele lijst duidelijke omschreven voorwaarden over ontwapening en herstelbetalingen. IsraŽl werd opgedragen te onderhandelen over bijvoorbeeld het opgeven van bezet gebied. (Door verschillende vertalingen van een resolutie ontstond zelfs discussie over de vraag Ďde bezetteí of Ďbezetteí gebieden.) De Veiligheidsraad kan terugtocht niet afdwingen met militaire middelen, ook al zou ze het willen.
Het is waar dat IsraŽl kan rekenen op de steun van Amerika en dat Irak hard wordt aangepakt. Maar dat is een andere kwestie dan dat Washington zou toestaan dat Irak wel en IsraŽl niet VN-resoluties uitvoert.
Niek van der Molen is buitenland-redacteur van het Friesch Dagblad

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

analyse
Familieberichten
Advertenties