De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.

donderdag 14 december

Geloof & Kerkwoensdag, 15 november 2017

Liturgie omvat de ‘dubbele beweging’ van God naar de mens en omgekeerd
Kan alles zomaar in de kerkdienst? Wat kenmerkt protestantse liturgie? Over die vragen buigt de generale synode van de Protestantse Kerk zich morgen als opmaat voor een kerkbreed gesprek.
De manier waarop kerkdiensten opgebouwd en ingevuld zijn, verschilt enorm. De verschillen kunnen ook binnen één kerkgenootschap dusdanig groot zijn dat je je elders soms kunt afvragen waar je terechtgekomen bent, ondanks het bekende logo op de deur. Hebben al die variaties toch een gemeenschappelijk theologisch fundament? En zo ja: wat is dat dan en hoe gaan we daarmee om in deze tijd? De synodeleden van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) buigen zich morgen op Nieuw Hydepark in Doorn over dit soort vragen. Niet om besluiten te nemen of knopen door te hakken, maar om een bezinnend gesprek over liturgie in de hele kerk voor te bereiden.
Het onderwerp is relevant, want ook binnen de afzonderlijke gemeenten kan het lastig zijn om te bepalen wat nog wel kan en wat niet. Hoe groot is het speelveld van de liturgie? Wat zijn de grenzen en wanneer gaan we daarover? Waarop baseer je wat je wel of niet wilt in de dienst? Naarmate de samenleving diverser wordt, wordt de kerk veelkleuriger, constateert Barnard, en groeit de variatie in vormen van eredienst en in lied- en muziekrepertoire.
Als voorzet voor de bespreking in de synode schreef prof. dr. Marcel Barnard, hoogleraar Praktische theologie/liturgiewetenschap aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) een handreiking: Tot Gods Eer. Samen met een impressie van de bespreking in de synode en een aantal gespreksvragen zal de handreiking in het nieuwe jaar aangeboden worden aan de gemeenten.
De reformatoren kozen principieel voor vrijheid ten aanzien van liturgische vormen, schrijft Barnard. En dat schept ruimte. Omdat het Woord vrij is, moet ook het kader waarin dat functioneert niet gefixeerd worden. De kerken van de reformatie kennen daardoor van oudsher een grote liturgische diversiteit. Tegelijkertijd erkenden ze de ‘veldtekens van het evangelie’ waaraan de christelijke eredienst wordt herkend: geroepen zijn en ontmoeten, loven en aanbidden, horen en proclameren, bidden en delen. Een zekere spanning tussen vrijheid en vormvastheid hoort bij de protestantse eredienst.
Verschillende tradities
Er zijn de nodige verschillen tussen kerkdiensten in de klassiek-gereformeerde traditie, de lutherse en de neocalvinistische, en vieringen van gemeenten die in de traditie van de Liturgische Beweging staan. In Praise and worship, liturgie zoals die in meer evangelicale, pentecostale en vrije gemeenten wordt gevierd, gaat het weer heel anders. Net als in gemeenten die uitdrukkelijk missionair willen zijn, in migrantenkerken, kinderdiensten, Taizédiensten, evensongs of roze vieringen en in diensten in zorginstellingen of bij justitie of defensie. Van de belangrijkste van deze tradities zet de handreiking kort de achtergronden en de kenmerken op een rijtje. Er wordt bij vermeld dat er in de praktijk vaak sprake is van mengvormen of van een welbewuste ‘bricolage’, oftewel ‘knip- en plakwerk’. ‘Bricolageliturgie komt tegemoet aan de diversiteit van gemeenten, ieder herkent iets van zijn of haar traditie’, schrijft Barnard.
Het hart van de handreiking wordt gevormd door zeven kenmerken van protestantse liturgie, die per stuk onderbouwd worden. Uiteraard wordt verwezen naar Bijbelteksten, maar ook naar het Dienstboek en naar kerkliederen.
‘De eredienst is een dienst van God aan mensen, die de dienst van mensen aan God oproept, draagt en omvat’, is het eerste kenmerk. Gods ja gaat vooraf aan het menselijke amen. De kerkdienst omvat daarom de ‘dubbele beweging’ van God naar de mens en omgekeerd van de mens naar God. Om die reden speelt de verkondiging ook een belangrijke rol in de protestantse kerkdienst: er komt een woord naar de gemeente toe, er wordt haar iets aangezegd dat niet in haar eigen hart kan opkomen.
Dat de protestantse eredienst een dienst aan het Woord van God is, ‘betekent dat zij de levende ontmoeting tussen God en de gemeente is’. Het Woord van God is in de eerste plaats namelijk het vleesgeworden Woord: Christus zelf, de levende Heer. Maar het gaat niet alleen om het Woord. Net zo goed als Gods Woord ook zijn daden omvat, omvat het antwoord van de gemeente meer dan alleen maar woorden. Het menselijke antwoord bestaat ook uit handelingen: het gaat niet alleen om ‘verkondigt’, maar ook om ‘doet dit’. Liturgische handelingen - nemen, delen, breken, musiceren, zingen, bewegen, zitten, staan, knielen en spreken - zijn alle onlosmakelijk elementen van de eredienst en verdienen alle even grote zorgvuldigheid, benadrukt Barnard.
Juichend Pasen
Andere kenmerken hebben betrekking op het sacramenteel karakter van de eredienst en de werking van de Heilige Geest. Juist door de Geest - beweeglijk als de wind - kan liturgie niet anders dan dynamisch zijn; de Geest ‘verhindert dat het geloof stolt in vaste vormen’.
Protestantse liturgie kijkt terug in herinnering aan de daden van God in Christus, beschouwt de huidige tijd in het licht van de Christus, en ziet vooruit naar het rijk van God. Liturgie laat ook een zorgvuldige balans zien tussen verworteling in de liturgische tradities van de reformatie en verbondenheid met de oecumene. Dat een verwijzing naar oecumene direct de nodige vragen oproept, wordt onderkend. ‘De omgeving en de traditie van de gemeente zullen hier vooral bepalend zijn’, stelt de handreiking.
Het laatste kenmerk, ‘liturgie is weerklank van Gods eer of heerlijkheid’, onderscheidt vier concrete criteria. Liturgie schept een ruimte waarin de ontmoeting tussen de drie-ene God en de gemeente kan plaatsvinden. Muziek, taalhandelingen en inrichting van de eredienst moeten gemeenschap stichten en samenbinden. In liturgische taal en muziek moet enerzijds de eer en heerlijkheid van God doorklinken - ‘iedere zondag is het weer juichend Pasen’ - maar anderzijds is er aandacht voor pijn, onrust, verdriet en verbittering omdat de verlossing nog uitstaat en de gemeente leeft in het ‘nog niet’. Tenslotte behoort de protestantse liturgie mensen in beweging te zetten om de nood van deze wereld te helpen lenigen, aldus de handreiking.
Agenda en stukken van de synodevergadering, ook de handreiking Tot Gods Eer, zijn te vinden op hun website .

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties