De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.


woensdag 18 oktober

Hoofdartikelwoensdag, 13 juli 2016

Bij het honderdste jaar na de dood van Talma
Het was gisteren honderd jaar geleden dat Aritius Sybrandus (Syb) Talma is overleden. Talma, de eerste architect van de Nederlandse verzorgingsstaat, had nauwe banden met Fryslân. Zijn vader, net als hijzelf predikant, was geboren op een herenboerderij bij Engwierum. Syb, de man die de christelijke vakbeweging volwassen maakte (de 'Leeuw van Patrimonium’), werd door Friezen in de Tweede Kamer gekozen tijdens een geruchtmakende verkiezingsstrijd tegen de socialist Pieter Jelles Troelstra in diens thuisdistrict Tietjerksteradeel. Talma was de grote man achter de oprichting van de niet-kerkelijk gebonden CNV. Het borstbeeld van Talma is te zien in Burgum, en er zijn (verzorgings)instellingen naar hem vernoemd.
Ondanks zware tegenwerking, ook in zijn eigen partij de ARP (met name leider Abraham Kuyper), wist hij als minister allerlei sociale wetten aangenomen te krijgen. Vaak met steun van socialisten en linkse liberalen. Wetten waarvan hij de invoering vaak niet meer heeft meegemaakt nadat hij op 12 juli 1916 aan hartproblemen overleed. Hij was toen al niet meer minister, maar weer predikant.
Talma was de ontwerper van ziekte- en arbeidsongeschiktheidswetten die pas decennia later werden ingevoerd. Maar wat vooral in het oog springt is dat Talma verantwoordelijk was voor de eerste collectieve oudedagsvoorziening. De heugelijke gebeurtenis van de eerste uitkering aan (ex)-arbeiders vanaf zeventig jaar mocht hij nog meemaken. De latere sociaaldemocratische premier Willem Drees, degene die steevast de eer krijgt voor de ouderdomswet, was griffier in de Tweede Kamer toen Talma zijn gloedvolle pleidooien in het parlement hield.
De christelijk-sociale beweging is veel aan Talma verschuldigd. Hij voelde zich met zijn patriciërsafkomst en als hervormd predikant niet te beroerd om het verweesde christelijke proletariaat staande op de stamtafel van kroegen moed in te spreken en hen te overtuigen een christelijke keuze te maken. Hij zorgde er mede voor dat zij niet in het socialistische kamp terecht kwamen.
Talma heeft in zijn leven veel tegenwerking ondervonden. Niet alleen door zijn partijgenoten maar ook in zijn familie. Dat hij voor de overwegend gereformeerde ARP - de partij van de 'kleine luyden’ - had gekozen werd hem door zijn vader niet in dank afgenomen. Maar zijn onverzettelijkheid zorgde ervoor dat hij met tomeloze energie zijn werk voor de kleine man voortzette.
Voor Talma waren de sociale wetten geen doel op zich. Hij zag ze als middel om mensen de mogelijkheid te geven mens te zijn. Een man is niet alleen een productiefactor of arbeider maar ook een vader, een mens die zich moet kunnen inzetten voor gezin, zorgtaken, kerk, school, vakbond of andere onderdelen van de samenleving. Iedereen moet kunnen participeren in de maatschappij, was zijn stellige overtuiging. En de staat moet dat mogelijk maken en mensen niet achterlaten in armoede en ellende. Hoe actueel kan het leven van iemand zijn die honderd jaar geleden is overleden in een totaal andere samenleving.
Aritius Sybrandus Talma blijft een heldere inspiratiebron bij de huidige discussie over hoe we de samenleving willen en kunnen inrichten.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

hoofdartikel
Familieberichten
Advertenties