De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.

maandag 23 oktober

Hoofdartikelzaterdag, 2 juli 2016

De waarheid en de eigen kleuring ervan
I n discussies over geloof en theologie duikt zo nu en dan het volgende begrip op: subjectivisme. Daarmee wordt gedoeld op een opvatting en vooral op een houding waarbij de eigen beleving of ervaring in het centrum staat. In de christelijke theologie is zulk subjectivisme herhaaldelijk aangevallen. Bijvoorbeeld in kritiek op een type vroomheid waarbij de gelovige zichzelf in het middelpunt plaatst; het gaat dan om het eigen zielenheil, of om de troost voor de gewonde ziel. Deze vroomheid is volgens sommigen te vinden in bijvoorbeeld kerkliederen die in bevindelijk kring werden en worden gezongen. Dezelfde kritiek wordt ook geuit op sommige hedendaagse liederen die bekend staan als praise- en worshipliederen. Daarin wordt vaak het geloof bezongen vanuit eigen ervaring en vanuit een sterk zelfbewustzijn. Al draagt dat soms het kleed van kleinheid tegenover God.
In het subjectivisme ontbreekt de ´autoriteit´ die buiten de mens ligt. De mens is zijn eigen autoriteit. In de rooms-katholieke geloofstraditie is de kerk die autoriteit. In de protestantse traditie is de Bijbel als het Woord van God zo´n autoriteit.
Het begin van het subjectivisme in de westerse traditie wordt vaak gelegd bij de filosoof Descartes (1596-1650). Zijn uitspraak ik denk, dus ik besta´ is de grond van de stroming in het denken dat alle kennis louter subjectief is en dat er geen objectieve of externe autoriteit of waarheid is. Afgeleiden van deze opvatting zijn overal zichtbaar. Bijvoorbeeld in de voorrang voor het eigen gelijk: ´ik vind´ functioneert vaak als onbetwistbare waarheid. Een variant is: 'ik voel dat nu eenmaal zo´, waarna geen discussie meer mogelijk is.
Subjectivisme kan ook in theologie en in geloven aan de orde zijn. Bijvoorbeeld in de manier waarop iemand denkt over de betekenis van God en de ´waarde´ van mijn manier van geloven. Subjectivistisch denken leidt ertoe dat het gaat over mijn gevoel, over mijzelf en over God. In die gerichtheid dreigt God te worden 'gevormd´ naar wat ik denk, voel of wil. Als er dan dingen gebeuren die het leven op z´n kop zetten, breekt het beeld van God op de werkelijkheid. Niet zelden wordt de breuk als zo groot ervaren dat het geloof in één keer weg is: afscheid van een door de mens gecreëerde God.
De protestantse traditie heeft kenmerken van subjectivisme, wordt wel gezegd. Dat blijkt uit de ´gemakkelijke´ manier waarop mensen en groepen zich onttrekken aan een kerk en ´voor zichzelf´ beginnen. Hier dreigt het gevaar van al te gemakkelijke kritiek. Er kan sprake zijn van diepgaande verschillen van overtuiging, denk aan de reformatie. Tegelijkertijd is er de werkelijkheid van een bonte waaier aan groepen, geloofsgemeenschappen en kerken die ontstaan zijn vanuit vooral eigen inkleuring van het geloof. Als de kleur niet meer past, is er wel een andere groep die dezelfde kleur heeft als de gewenste.
Het subjectivisme als ´streng beginsel´ is duidelijk herkenbaar en kan, indien gewenst, worden bestreden. Veel onduidelijker zijn de ´afleidingen´ van het subjectivisme - denk aan het ´onschuldige´ argument: ik vind. Maar ook aan verhuld heilseconomisch denken: als ik dit of dat doe, dan word ik gered.
Goede theologie is onmisbaar om te doorzien waar God als waarheid of als autoriteit verloren dreigt te gaan.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 1


Reacties:

Een zeer verhelderend stuk.
Dit is één van de belangrijkste redenen dat ik het Friesch Dagblad lees!

Egbert Kroes, Balk - woensdag, 6 juli 2016


hoofdartikel
Familieberichten
Advertenties