De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.

zondag 17 december

Hoofdartikelwoensdag, 4 mei 2016

Herdenken als balsem op wonden van toen
De dodenherdenking van vandaag voert terug naar het verleden, vooral dat van de Tweede Wereldoorlog. De herdenking gaat over meer, bijvoorbeeld ook over de veteranen van Nederlandse betrokkenheid bij vredes- en andere missies. Toch lijkt de Tweede Wereldoorlog het belangrijkste feit om te herdenken. Dat blijkt uit allerlei publicaties en radio- en televisieuitzendingen.
Het is een bijzonder fenomeen dat datgene dat verder achter ons ligt meer de aandacht trekt en krijgt. Dat geldt temeer omdat het lijkt alsof sommige aspecten van de Tweede Wereldoorlog meer aandacht krijgen dan voorheen. Een van die aspecten is het zich scherper bewust worden van handelwijzen van de Nederlandse samenleving vlak na de oorlog. Teruggekeerde Joden kregen te horen dat ze achterstallige gemeentelijke belastingen moesten betalen, bijvoorbeeld erfpacht. Hun huis werd overigens door anderen bewoond en die weigerden het huis van de Joden te verlaten, en ook overigens zijn dingen gebeurd waarvoor ieder weldenkend mens zich moet schamen.
Dergelijke verhalen zijn nieuw voor jongeren. Het is belangrijk te zien hoe jongere generaties reageren op wat ze horen. Die reacties kunnen ouderen helpen hun blik te vernieuwen. Dat is soms noodzakelijk - zelfs de ergste dingen wennen voor degenen die niet rechtstreeks slachtoffer zijn.
Het is een bekende uitspraak: 'Wie zijn verleden niet kent, is gedoemd het te herhalen’, toegeschreven aan de dichter/filosoof George Santayana (1863-1952). Letterlijk genomen is die uitspraak onwaar. De geschiedenis is onherhaalbaar. Maar de boodschap is duidelijk: wie niet leert van wat er is gebeurd en wie geen oog heeft voor ontwikkelingen die tot bepaalde negatieve omstandigheden leidden, zal waarschijnlijk fouten maken die tot ongewenste omstandigheden leiden.
Tegelijk: de geschiedenis kent geen simpele oorzaken en gevolgen. De werkelijkheid houdt zich niet aan de logica van het gezonde verstand. Daarom is de geschiedenis ook niet zozeer een les als wel een houding die zich rekenschap geeft van wat er gebeurd is. Hoe beter die rekenschap, hoe vruchtbaarder de gedachten zijn die opkomen vanuit het kennisnemen van de geschiedenis.
De herdenking van vandaag krijgt een vervolg: de viering van de bevrijding. Beide zijn te onderscheiden, maar niet te scheiden. De periode van geknecht-zijn kende een einde. De bevrijding ís gekomen. Beide moeten worden herdacht in samenhang. Er is geen vrijheid zonder strijd en er is geen strijd die altijd duurt.
Zo gezien is de herdenking van vandaag een activistisch begrip. De herdenking maakt dingen zichtbaar die in de vergetelheid dreigen te raken en die in de onzichtbaarheid kunnen leiden tot onvrijheid en/ tot geweld.
Herdenken heeft twee gezichten, twee blikrichtingen. Het ene gezicht kijkt naar het verleden en bewerkt een zekere wakkerheid in het vooruit kijken, om het goede in het vizier te houden.
Het besef in het herdenken dat het lijden van toen mede leidt tot waakzaamheid en tot het besef dat het nooit meer moet gebeuren, is als een balsem op de wonden van het leed van toen.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

hoofdartikel
Familieberichten
Advertenties