De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.

dinsdag 24 oktober

Hoofdartikelzaterdag, 9 april 2016

Vijfhonderd jaar Reformatie: en nu?
Vijfhonderd jaar Reformatie, in 2017, wordt groot gevierd. Nu al verschijnen boeken, worden tv-programma’s gemaakt en worden tentoonstellingen ingericht. De activiteiten hebben niet alleen betrekking op het verleden. Er staan bijeenkomsten gepland voor, bijvoorbeeld, theologische gesprekken tussen protestanten en rooms-katholieken. Die betrekkingen, in het bijzonder die tussen lutheranen en rooms-katholieken zijn de afgelopen jaren sterk verbeterd. Over en weer zijn 'bekentenissen’ gedaan en in veel opzichten is er erkenning.
De Reformatie is een begrip dat meestal wordt geassocieerd met theologie en kerk. Het verhaal van Luther met zijn 95 stellingen op de deur van de slotkapel in Wittenberg is bij velen bekend. Die gebeurtenis staat symbool voor de beweging die zou uitgroeien tot veel meer dan een theologische en kerkelijke beweging.
De herdenking van de Reformatie gaat hopelijk ook over het merkwaardige fenomeen dat Luther niet alleen motor was van de beweging, maar hij was ook in zekere zin product van een beweging. In de Rooms-Katholieke Kerk zijn allerlei bewegingen geweest voorafgaande aan het optreden van Luther die een reformatie betekenden. Denk aan het werk van de Engelse theoloog John Wycliffe (rond 1330-1384) die veel kritiek had op praktijken waartegen Luther ook te keer ging: uitwassen rondom relikwie- en heiligenverering, de aflaat of levenswandel van geestelijken. Hij propageerde ook wat heet: het ambt van alle gelovigen - een opvatting die later in de Reformatie een kernstuk zou worden. Ook stelde Wycliffe de bijbel als autoriteit boven de kerk. Hij vertaalde de bijbel naar het Engels en vond dat de kerk haar bezittingen moest verkopen om voor de armen een sociaal programma te kunnen opzetten.
Wycliffe had dus theologisch en praktisch een programma dat zonder meer als een reformatie kan worden beschouwd.
Een andere belangrijke 'reformator’ was de geleerde Nikolaus von Kues (1401-1464). Hij nuanceerde de leer van de rechtvaardiging, zoals Luther later nog radicaler zou doen. Na een periode als bisschop te hebben gefunctioneerd was Nikolaus von Kues lid van een commissie die een programma ontwikkelde voor hervorming van de kerk.
Naast deze twee bekend gebleven 'reformatoren’ zijn er vele tientallen geestelijken geweest die op grotere of kleinere schaal hebben gewerkt aan hervorming van de kerk als organisatie, als macht en als theologisch centrum. Het vijfde Latheraans Concilie (1512-1517) wekte veel verwachtingen ten aanzien van hervormingen in de kerk, maar het concilie verzandde.
Luther was dus niet de eerste en evenmin de enige en hij trad in voetsporen van voorgangers. Het is voor historici zelfs een interessante vraag waarom de hervormingsbewegingen pas bij Luther doorzetten. De antwoorden gaan over veel meer dan theologie; ze gaan ook over macht en politiek, zowel in de kerk als in het grote Duitse keizerrijk.
Het spannende in de herdenking wordt de vraag of en zo ja, hoe zoiets als de ’geest van de hervorming’ van toen door kerkelijk en gelovig Nederland of Europa kan waaien. Of denken we dat die geest iets is van toen?

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

hoofdartikel
Familieberichten
Advertenties