De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.

vrijdag 15 december

Hoofdartikeldonderdag, 7 april 2016

Democratie kan niet zonder de rechtsstaat
Het is iedere keer een moment om naar uit te kijken, de publicatie van de inleiding bij het jaarverslag van de Raad van State. In de dagelijkse hectiek van de hijgerige politiek zijn de bedachtzame woorden over de staat waarin onze rechtsstaat verkeert een oase van wijsheid.
De Raad van State is naast de hoogste algemene bestuursrechter ook onafhankelijk adviseur van de regering over wetgeving en bestuur. In die laatste hoedanigheid functioneert de Raad als de hoeder van de rechtsstaat. Voordat een wet in de Tweede Kamer en senaat wordt behandeld doet de Raad van State een gemotiveerde uitspraak over de juridische kwaliteit ervan. Regering en volksvertegenwoordiging kunnen die naast zich neerleggen.
De Raad concludeert dit jaar dat het niet zo goed gesteld is met de juridische kwaliteit van wetten. Politieke overeenstemming over plannen lijkt steeds vaker belangrijker te worden gevonden dan de deugdelijkheid ervan. Werd vroeger eerst gekeken of voorstellen juridisch, praktisch of bestuurlijk haalbaar zijn, tegenwoordig prevaleert het primaat van de politiek.
En dat laatste is zorgelijk: in een democratische rechtsstaat horen politiek en het recht elkaar in evenwicht te houden. De politiek zoekt oplossingen voor problemen waarmee de samenleving worstelt, de rechtsstaat biedt zekerheden en bescherming voor burgers zodat die niet ten onder kunnen gaan staatswillekeur of het gedrag van medeburgers. De Raad van State ziet op dit punt een hachelijke situatie ontstaan. Zij waarschuwt dat de rechtsstaat geen sluitpost mag zijn van de besluitvorming. Het streven naar resultaat, snelheid en draagvlak mag de waarden van de rechtsstaat niet het gedrang laten komen.
De rechtsstaat is meer dan een verzameling min of meer willekeurige wetten die zijn gemaakt omdat de politieke situatie het op een gegeven moment eist. De rechtsstaat met zijn rechten en plichten is de basis van de democratie en het wezenlijke belang ervan voor de samenleving mag hooguit tijdelijk en in zeer bijzondere gevallen worden ingeperkt.
Als een van de weinige westerse landen kent Nederland geen constitutioneel hof dat de wetten kan toetsen aan de grondwet en bindende uitspraken kan doen. Het Nederlandse systeem zit zo in elkaar dat de deugdelijkheid van wetten vooraf wordt onderzocht door de Raad van State en achteraf door de Eerste Kamer, in theorie een onthaaste chambre de reflexion, die buiten de waan van de dag om wetsvoorstellen nog eens goed op hun merites bekijkt.
Sinds de huidige coalitie aan het bewind is, is die laatste functie onder druk komen te staan. De Eerste Kamer is een stuk 'politieker´ geworden nu de coalitiepartijen het hebben aangedurfd om te regeren zonder een meerderheid in de senaat. De oppositie heeft via de Eerste Kamer de mogelijkheid om voorgesteld beleid tegen te houden. De politiek wordt de baas; de functie van hoeder van de rechtsstaat wordt zwakker.
Dit zou het moment kunnen zijn om na te denken over een constitutioneel hof, dat als sterke hoeder van de grondwet optreedt. Want democratie is meer dan het dictaat van toevallige meerderheden. Democratie kan niet zonder een sterke rechtsstatelijke pijler.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

hoofdartikel
Familieberichten
Advertenties