De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.

dinsdag 24 oktober

Geloof & Kerkzaterdag, 22 februari 2014

Karl Ernst Nipkow (1928-2014), betrokken opvoeder en kerkmens

Karl Ernst Nipkow is niet meer. Op 13 februari is hij, geëngageerd godsdienstpedagoog en kerkmens, op 85-jarige leeftijd overleden. Van vele kanten en in verschillende talen ging het bericht van zijn overlijden afgelopen week rond.

Henk Kuindersma
Het grootste deel van zijn werkzame leven was Nipkow hoogleraar protestantse godsdienstpedagogiek aan de Universiteit van Tübingen. Wat motiveert mensen om zijn heengaan breed bekend te maken? Was het zijn persoon? Dat is zeker zo. In persoonlijke uitingen rond zijn overlijden, komt Nipkow naar voren als zeer betrokken op kinderen, jongeren, studenten en collega’s. Eveneens als iemand die vele jaren liefdevol zijn kerk diende als synodelid en voorzitter van werkgroepen op zijn vakgebied.
Maar er moet meer zijn dat mensen aanzet om over zijn dood te berichten. Was het zijn ijver om mondiaal mee te denken over actuele opvoedingsthema’s als vredesopvoeding en interreligie? Of was het zijn engagement met de wereldwijde oecumene en zijn inzet voor oecumenisch leren over gerechtigheid, vrede en heelheid van de schepping? Dat zal ongetwijfeld mensen mede gemotiveerd hebben om Nipkows overlijden bekend te maken. Want op al deze onderwerpen heeft hij opvoeders in eigen land en daarbuiten geïnspireerd. In ons land wijdde prof. Siebren Miedema van de Vrije Universiteit in 2008 een uitgebreid artikel, De invloed van Karl Ernst Nipkow in de Nederlandse godsdienstpedagogiek, in het tijdschrift Pedagogiek, jaargang 28.
Op de keper beschouwd is het toch vooral zijn niet aflatende inzet voor de vernieuwing van de godsdienstige opvoeding geweest, die Nipkow internationaal bekend en gewaardeerd maakte. Hij wilde als godsdienstpedagoog af van de overdrachtsaanpak waarin jonge mensen gedwongen werden kennis en leer passief tot zicht te nemen. Met hart en ziel zette hij zich in voor aanpak van een godsdienstige opvoeding die aansloot bij de levensloop van de opgroeide generatie, bij hun godsvragen en godsbeleving. Erwachsen werden ohne Gott? Gotteserfahrung im Lebenlauf (1992) (Volwassen worden zonder God? Godservaring in de levensloop) werd een van zijn bekendste boeken.
Godsdienstige begeleiding van kleuters tot adolescenten moest inzetten bij hun ontwikkeling, cultuur en interesses en bij hun existentiële levensvragen. Het eigen verstaan van kinderen zelf voor het aangezicht van God en Jezus zijn zoon was voor Nipkow het aangrijpingspunt. En dat verstaan kon alleen ontwikkeld worden via de vormende weg van Bijbelverhalen en de authentieke schatten in tekst, beeld en muziek van de geloofstraditie. De eigen mentale processen, beleven en denken, moest bij kinderen en jongeren worden geactiveerd. Daarvoor was grondige kennis nodig bij de opvoeders van kinderen en jongeren. Kennis ook van het inrichten van aansprekende leeromgevingen met creatieve werk- en gespreksvormen.
Als geen ander bracht Nipkow inzichten uit wetenschappen als psychologie en sociologie de godsdienstpedagogiek binnen. Zonder ook maar één moment Bijbelse en christelijke theologie te verwaarlozen.
Waar het Nipkow in zijn godsdienstpedagogiek om ging, was een samenhangend aanbod. Een aanbod dat dienstbaar wil zijn aan kinderen om evenwichtige, solidaire personen te worden voor wie de christelijke traditie en levenswijze relevant is of kan worden. Om die relevantie te ontdekken moeten opvoeders jonge mensen heldere ingangen bieden. Via Bijbelwoorden als liefde, recht, bevrijding die in verhalen verborgen zitten bijvoorbeeld. Woorden die kinderen en jongeren op hun eigen wijze tot leven kunnen wekken, inhoud kunnen geven en onder goede begeleiding in wisselwerking kunnen brengen met de waarde ervan in de geloofstraditie.
Op dat punt zal de opvoeder over een toereikende theologische bagage moeten beschikken. Steeds zal de opvoeder moeten waken om er te veel bij te willen halen. Elementariseren, je richten op de wezenlijke thema’s, was Nipkows boodschap en zo noemde hij ook zijn aanpak, die velen aansprak en in de praktijk realiseerbaar bleek. Tot op vandaag wordt Nipkows model elementariseren door zijn leerlingen verder ontwikkeld, verfijnd en toegepast. En dat zal nog lang zo blijven.
* Dr. Henk Kuindersma is godsdienstpedagoog en wetenschapper. In zijn promotie kinderen en godsdienstige taal aan de rijksuniversiteit in Groningen gaf hij ruime aandacht aan het denken van Karl Ernst Nipkow. Hij woont in Dokkum

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties