De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
donderdag 19 april

Hoofdartikelzaterdag, 15 juni 2013

Vervreemding van het hart en van God
Het hart heeft redenen die de rede niet kent’: de bekende uitspraak van 17e-eeuwse filosoof en wiskundige Blaise Pascal. Hij duidt hier op het verschil tussen denken (rede) en ervaring (hart). De uitspraak geeft veel te denken. Bijvoorbeeld over de verhouding tussen het hart - het orgaan van de ervaring - en de rede - het verstand. Vaak wordt aan de rede meer rationaliteit toegekend dan aan het hart. Iemand die redelijk is, komt verstandig over. Aan zo iemand heb je meer dan aan een mens die vooral leeft vanuit de ervaring, of vanuit het gevoel.
Het bijzondere van de uitspraak van Pascal is dat die gaat over de ‘redelijkheid’ van het hart. Dat lijkt niet goed mogelijk. Het hart wordt niet verbonden met redelijkheid. Daarvoor hebben we het verstand.
Zo denkt Pascal niet. Het hart heeft in zeker opzicht zelfs meer ‘redelijkheid’ te bieden dan het verstand. En: de rede, het verstand, ‘weet’ minder of op z’n minst anders dan het hart. Het hart kan, om zo te zeggen, meer dan het verstand.
Op de achtergrond van deze uitspraak van Pascal gaat een rijkdom aan godservaring schuil, en een besef van het ontoereikende van het verstand. Je kunt met het verstand proberen te bewijzen dat God bestaat of juist niet - er zijn nog steeds mensen die proberen via zogeheten godsbewijzen op redelijke gronden zijn bestaan aan te tonen. Dat God bestaat is dan een besluit van het verstand. Aan de andere kant wordt even hard nagedacht over het onzinnige van het bestaan van God. Pascal lijkt in zijn uitspraak te willen zeggen dat God niet bewezen kan worden; het verstand kent de rede van zijn bestaan niet. Het hart wel. Pascal is in z’n hart getroffen door godservaring. Die ervaring is ‘redelijk’ naar de wijze van het hart.
Deze redelijkheid van het hart past niet zo in ons spraakgebruik. Het hart is vooral het orgaan dat het bloed rondpompt. Zo’n orgaan kan toch niet redelijk zijn?
Het is maar hoe je het bekijkt. Talloze generaties zagen in het hart van de mens iets heel anders dan een pomp. De taal zit vol verwijzingen naar de werkelijkheid van het hart als orgaan voor waarneming en gevoel: iets kan een mens in z’n hart raken. Of iemand kan z’n hart luchten, z’n hart laten spreken of het hart op de tong hebben. En je kunt iemand in je hart sluiten. In dergelijke uitspraken wordt het hart geduid als ongeveer het diepste en het meest eigene van de mens.
Het is veel te gemakkelijk om dergelijke uitdrukkingen af te doen als een manier van zeggen. Iemand kan écht een steek in z’n hart voelen als er iets naars wordt gezegd. Het hart máákt de mens - als pomp wordt het hart niet gekend.
De ervaring die Pascal van God had, was een ervaring van het hart. Daarmee werd hij op z’n diepst geraakt. Die waarneming in het hart veranderde zijn leven. Het hart als pomp kan zo’n wending in het leven niet veroorzaken; het hart als orgaan waar het leven op z’n diepst wordt geleefd, kan dat wel.
Misschien is er een samenhang tussen de vervreemding van het hart door de gebruikelijke mechanistische benadering en de veel voorkomende vervreemding van God. Wie z’n hart niet kent, kan God niet kennen - want in het hart kan Hij worden ervaren.
Eerherstel van het hart als orgaan voor de diepste menselijke rede opent wellicht het hart om God te kunnen ervaren.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 1


Reacties:

Wat een lief stukje over God en Pascal, heel aardig voor iedereen die niet meer regelmatig op zondag in de kerkbank te vinden is. Het beste bewijs van liefde is vertrouwen. xx

Anna Bos, Marum - maandag, 17 juni 2013


hoofdartikel
Familieberichten
Advertenties