De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.

maandag 11 december

Regiozaterdag, 18 augustus 2012

De sporen van Joods leven leiden ook voorbij de oorlog

De afgelopen drie jaar heeft Sneek zich bijzonder betrokken getoond bij de Joodse traditie en het erfgoed. Het project Sporen van Joods leven laat zien hoe diep de sporen getrokken zijn, ook in onszelf.

Erik Betten
Sneek | Ids Boot, een Joodse man uit Sneek, werd wel de bekendste onbekende van Nederland genoemd. Hij kwam in Sneek toen hij een half jaar oud was en is er altijd gebleven. Dat hij een Joods oorlogspleegkind was, wist men wel. Maar het duurde lang voor het daarvoor opgerichte bureau er eindelijk in slaagde om zijn identiteit te achterhalen. Hij bleek als David Willem Vischjager ter wereld te zijn gekomen. Ids werd zo na jaren wel herenigd met zijn moeder – zijn vader was neergeschoten bij een vlucht uit zijn concentratiekamp. Wel bleef hij bij zijn pleegouders wonen, die uiteindelijk ook de voogdij over hem kregen. Zijn naam werd zelfs officieel gewijzigd in zijn schuilnaam, een beslissing waar hij op latere leeftijd spijt van had. Naarmate hij ouder werd, haalde het oorlogsverleden hem steeds verder in, maar hij slaagde er met hulp in om dat trauma te verwerken. Toen Boot in 2004 overleed, bewezen meer dan 400 mensen deze ‘echte Sneker jonge’ de laatste eer.
Het verhaal van Ids Boot is er een van vele uit de Joodse geschiedenis van Sneek. Maar het staat symbool voor het gevaar van ontworteling dat voor ons allemaal op de loer ligt, stelt Hinke Boorsma van Galerie BAS. ,,We kunnen ons zo breed ontplooien, dat we de diepte kwijtraken. Dat we met elkaar vergeten waar we vandaan komen, en wie we zijn.”
Boorsma vroeg aan kunstenaars die Vriend van stichting BAS zijn om een werk te maken waarin de sporen van het Joodse leven in Sneek tot uitdrukking komen. Het heeft geleid tot een expositie die anders is dan anders. Sommige kunstenaars hebben zich er zo in gestort dat ze zelfs op een ander medium uitkwamen dan ze normaal gebruiken. Zo maakte de schilder Bauke Hobma een installatie van schoentjes. Bruine schoentjes die alle richtingen uit wijzen, en witte schoentjes op een glazen plaat, recht achter elkaar. Wie in de spiegel onder de glasplaat kijkt, ziet op elke zool een Joodse naam staan. Hobma noemde het werk Herinnering. Dat slaat wat hem betreft op meer dan alleen de Holocaust. De verstrooing en onderdrukking van andere volken worden ook weergegeven in de bruine schoenen die alle kanten uit staan.
Een ander werk dat indruk maakt, zijn de eierkoeken van bakker Pino door Rein Pol. Een klein stilleven, olieverf op paneel, waarop de koeken bijna aan te raken zijn. Voor veel oude Snekers zijn die eierkoeken nog een levendige herinnering. Te koop op zondag, als voor Pino de sabbat achter de rug was. Bakker Eduard Pino werd gedeporteerd, met het grootste deel van zijn familie. Acht van de 25 Sneker Joden op het gedenkmuurtje in de stad dragen dezelfde achternaam.

Verhalen

De exposities maken veel los, heeft Boorsma gemerkt. ,,Bepaalde dingen komen ook op een heel bijzondere manier weer bij elkaar. Zo was ons opgevallen dat er op de Joodse begraafplaats een tweeling ligt, van wie de een heel vroeg is gestorven, nog voor de oorlog, en de ander er pas later is begraven.”
Het verhaal achter dat graf kwam naar boven toen een man de expositie in de galerie bezocht. Hij was erdoor geraakt, sprak erover met zijn vader die tijdens de oorlog in Wolsum woonde. Hij vertelde hem het verhaal van de onderduiker Justin Gerschner. ,,Een jongen van 23, ondergedoken op een boerderij in het dorp en bij een razzia opgepakt. Hij probeerde door het water te vluchten, maar dat lukte niet. Hij weigerde te vertellen welke boer hem had verborgen, en werd doodgeschoten.” Gerschner werd begraven in Wolsum, maar later herbegraven in Sneek. Naast zijn broertje.
Het hele verhaal staat op de website sporenjoodslevensneek.nl. Volgens Boorsma gaat het juist om dit soort verhalen, dit soort sporen. ,,Het is onze verantwoordelijkheid om dit door te vertellen, over te dragen.”

De tijd was rijp

De expositie in galerie BAS, op honderd meter afstand van de Martinikerk, is maar een onderdeel van het grotere project. Volgens Boorsma is het niet aan te wijzen wie het initiatief heeft genomen, maar zit de oorsprong van het idee van de expositie in de werkgroep Kerk en Israël van de Protestantse Gemeente. ,,Het was een samenkomen van betrokkenen. De tijd was er rijp voor.” Zo is in de Martinikerk ook een expositie te zien van de eindexamenleerlingen van rsg Magister Alvinus en csg Bogerman. Zij geven in hun kunstwerken hun interpretatie van de rijkdom van het Joodse leven, maar ook hun impressie van wat de Jodenvervolging heeft betekend.
Om te benadrukken dat de traditie doorloopt, dat er ondanks die verschrikkingen nog altijd in de Joodse traditie gevierd en geleefd kan worden, zijn in vitrines in de kerk ook attributen te zien voor Joodse vieringen. Een ander onderdeel van de expositie in de kerk zijn de foto’s van Paul van Goor in combinatie met poëzie van Henk van der Veer, die in het Snekers in zijn kenmerkende vertellende stijl het diepe verhaal in een detail kan treffen.
Andere onderdelen van het project zijn een speciale stadswandeling met informatiegids en activiteiten in het Fries Scheepvaartmuseum en de bibliotheek.
Het project begon op 6 mei in de kerk en houdt op 8 september op. Dat geldt ook voor de expositie in galerie BAS. Maar er wordt hard nagedacht over een manier om het geheel op passende wijze vast te leggen. ,,In elk geval worden alle werken gefotografeerd. Hoe we het verder doen, daar praten we nog over.” De website is er nu al en zal wel in de lucht blijven. Die is te vinden op www.sporenjoodslevensneek.nl.
Joods Sneek

Drie jaren van verdieping

Het project Sporen van Joods leven in Sneek vormt de afsluiting van drie jaar van groeiende betrokkenheid van de Sneker gemeenschap bij de Joodse geschiedenis in de eigen stad, bij de Joodse traditie en bij de juiste manier om dat te bewaren en door te geven. Het begon in 2010 met de plaatsing van het monument van de Sneker kunstenaar Dirk Hakze bij de Joodse begraafplaats. De twee stalen driehoeken naast een betonnen plaat werpen op 18 september, op Jom Kippoer (Grote Verzoendag) om 13.31 uur een schaduw die precies de ster van David vormt.
Bij de onthulling van dat monument sprak opperrabbijn Jacobs over de manier waarop dit getuigde van een levende Joodse gemeenschap. Het bezoek aan de Joodse begraafplaats Beth Haggaïm (Huis van de overlevenden) dat op de onthulling volgde, bracht een groep Snekers ertoe om die op te knappen. Iets dat vorig jaar gebeurde, volgens de voorschriften die daarvoor gelden. En uit die gezamenlijke actie kwam het huidige project voort. ,,Met sporen van Joods leven in Sneek speuren we naar bestaande sporen in onze stad, én in onszelf.”

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

regio
Familieberichten
Advertenties