De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
vrijdag 19 januari

Achtergrondwoensdag, 18 april 2012

Voorkomen is ook op het wad beter dan genezen

De Waddenzee is een zeer gevoelig en kwetsbaar gebied. Om calamiteiten te voorkomen is het beter als de overheid de mogelijkheden tot strengere preventieve maatregelen benut, dan dat er achteraf dure technische ingrepen moeten komen.

Wierd Koops
Bij elk incident op of rond de Waddenzee, zoals recent waarbij een schip in brand raakte ten noorden van de eilanden, vragen we ons weer af of we wel goed voorbereid zijn op ongevallen die de Waddenzee bedreigen. Dagelijks passeren zoín vierhonderd schepen de Waddenzee. Daarnaast bevindt zich een aantal offshore platforms in de buurt van de Waddenzee.
Ongevallen en operationele lozingen waarbij chemicaliŽn vrijkomen vormen een bedreiging voor de Waddenzee. Maar ook op de Waddenzee of aangrenzende havens kunnen stoffen in het watermilieu terecht komen die een bedreiging vormen. Het staat buiten kijf dat de Waddenzee een zeer gevoelig en kwetsbaar gebied is voor externe bedreigingen.
Voorvallen uit het verleden zoals de Pallas tonen weer eens duidelijk aan hoe kwetsbaar bepaalde organismen, zoals vogels die op het wad vertoeven, zijn voor bijvoorbeeld een olieverontreiniging. Tot nu toe zijn er op het wad al tweemaal bij een olieongeval meer dan tienduizend vogels omgekomen.
Niet alleen olie maar ook chemicaliŽn kunnen vrijkomen, zoals bij de Andinet, toen vier containers met zeer giftige stoffen in zee terecht kwamen. Gelukkig heeft men de vier containers kunnen bergen maar toch is door lekkage een hoeveelheid giftige stof vrijgekomen ten noorden van de Waddeneilanden.
Olieverontreinigingen, chemische verontreinigingen, branden, schepen in moeilijkheden etcetera. Dit zijn allemaal situaties die een potentiŽle bedreiging voor het waddengebied zijn. De vraag die rijst is: hoe goed zijn wij hierop voorbereid?
We weten dat de kans zeer klein is, maar ook dat de gevolgen zeer groot kunnen zijn. Risico is kans (frequentie) maal effect. Het risico voor de Waddenzee kan op verschillende manieren worden verlaagd. De beste oplossing, naar mijn mening, is de kans te verkleinen door preventieve maatregelen.
De Waddenzee is internationaal al verklaard tot Particular Sensitive Sea Area (zeer gevoelig gebied voor externe bedreigingen). Dit houdt in dat nationaal extra preventieve eisen gesteld kunnen worden boven de normale op zee geldende veiligheidseisen en voorschriften voor de scheepvaart. Anderzijds kunnen door bestrijdingsmaatregelen de gevolgen worden beperkt, en dus het risico.
Voor de bestrijding is de waterkwaliteitsbeheerder verantwoordelijk, in dit geval Rijkswaterstaat. Op zich is Rijkswaterstaat best goed voorbereid, een stuk beter dan bijvoorbeeld in de Verenigde Staten en een heleboel andere kuststaten. Probleem is echter dat de Waddenzee een gebied is dat technisch gezien moeilijk aan te pakken is, er zijn wereldwijd gewoon geen (olie)bestrijdingsmiddelen voorhanden. Zo is het tot nu toe ondoenlijk om olie op snel stromend water op te ruimen (gaten tussen de eilanden). Ondiepe plaatsen door droogvallende platen zijn met de huidige technieken ook niet bestrijdbaar en dan hebben we nog de zachte platen waar ook nog geen adequate bestrijdingstechnieken voor zijn om de olie ervan af te halen.
Wat Rijkswaterstaat, tot een bepaalde windkracht, wel goed kan is op de Noordzee de olie met het in Nederland ontwikkelde veegsysteem opvegen voordat deze de Waddenzee binnenstroomt. Ook kan men kleine bestrijdingsunits toepassen op de Waddenzee zelf, en olie van de oevers, stranden en van harde platen halen. Daar waar mogelijk is Rijkswaterstaat goed voorbereid maar als er wereldwijd geen bestrijdingssystemen voorhanden zijn dan houdt het ook voor Rijkswaterstaat op. Al wordt er nog steeds, ook in samenwerking met Duitsland, onderzoek gedaan naar technieken die nu nog ontbreken zoals het verwijderen van olie van zachte platen.
Omdat de bestrijding op de Waddenzee zo moeilijk is moet alle aandacht gaan naar risicobepaling en preventie; het voorkomen dat een vrijgekomen stof (olie of chemicaliŽn) de Waddenzee kan bedreigen. De status van de Waddenzee als Particular Sensitive Sea Area geeft ruimte om aanvullende maatregelen te treffen.

Veerkracht

Behalve dat de Waddenzee zeer kwetsbaar is, is het echter ook een gebied dat zeer veerkrachtig is. Gebieden met grote temperatuurwisselingen, zout-zoetgradaties, hoog-laagwatergradaties en bedekt met ijs versus vrijwateroppervlak, zoals de Waddenzee, kunnen meestal wel tegen een stootje. Maar voor het individu (de vogel, de vis, de zeehond etcetera) die met olie of chemicaliŽn in aanraking komt is het een drama, hoewel na verloop van tijd in de praktijk is gebleken dat dit soms van zeer korte duur kan zijn en de soort vrij snel weer op peil is. Door natuurlijke omstandigheden (storm, ijs) kunnen ook grote schommelingen optreden binnen een populatie.
Ongevallen door menselijk handelen (scheepvaart, offshore) zouden moeten worden voorkomen, maar als er iets gebeurt moeten we, op kosten van de vervuiler, zoveel mogelijk de effecten beperken.
Bestrijding van ongevallen op het water moeten we met feiten te lijf gaan. We moeten ons niet laten gekmaken door veronderstellingen van zogenaamde deskundigen met uitspraken zoals Ďdit is de grootste rampí, Ďalles gaat kapotí, Ďalle vissen zijn verdwenení, Ďdit is een ramp voor de visserijí. Dit soort uitspraken, die op gissingen berusten en zeker niet op feiten, zorgen ervoor dat via de pers en de politiek de bestrijdingskosten onevenredig hoog worden.
De bestrijders weten echt wel hoe ze de bestrijding, indien technisch mogelijk, moeten aanpakken. Hou de kosten reŽel, want uiteindelijk moet de gebruiker het toch zelf weer betalen in een verhoogde benzineprijs of iets dergelijks. Wil men echt iets verbeteren aan de situatie op de Waddenzee, dan moet de politiek de preventie verbeteren en daar middelen voor beschikbaar stellen.
* Wierd Koops is lector Maritiem, Marien, Milieu & Veiligheids-management aan de NHL hogeschool in Leeuwarden

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

achtergrond
Familieberichten
Advertenties