De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
donderdag 22 juni

Geloof & Kerkdinsdag, 22 november 2011

Geen ruimte meer voor ‘achterlijke’ religies

‘Harem’ of ‘fitna’, exotisch of levensgevaarlijk. Nederlanders hebben vele beelden van wie of wat een moslim is, maar onkunde is troef. Twee theologen schreven er een boek over.

Frank G. Bosman
Utrecht | Er zijn twee beelden die de westerling heeft van de islam gedurende eeuwen van steeds toenemende onderlinge interactie. Het eerste beeld is dat van de ‘harem’, het beeld van de mysterieuze Oriënt met brute sjeiks, betoverende vrouwen en romantische soeks, zoals je dat in de Efteling-attractie Fata Morgana levend ziet worden. Het andere beeld is dat van ‘fitna’, van gewelddadige terroristen, vrouwonvriendelijke fundamentalisten, van ‘9/11’ en de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh, stelt Theo Salemink, theoloog aan de Tilburg School of Catholic Theology. ,,Het gewelddadige beeld is met de opkomst van het populisme sterk in opkomst.”
Samen met zijn collega Marcel Poorthuis schreef hij een boek over de beeldvorming in Nederland over de islam in bijna anderhalve eeuw: Van Harem tot Fitna. Afgelopen vrijdag werd het gepresenteerd in Utrecht.

Gastarbeiders

In de afgelopen decennia is het beeld dat de gemiddelde Nederlander van zijn islamitische mede-Nederlanders heeft nogal wat veranderingen gekend. De tijd dat gastarbeiders hier verwelkomd werden om ‘het vuile werk’ te doen, ligt niet ver achter ons. Ze werden vooral gezien als arme, uitgebuite sloebers en niet als moslims. Sinds de bijna idyllische jaren zeventig, toen de droom van een maakbare, multiculturele samenleving hoogtij vierde, is de wereld onherkenbaar veranderd.
,,De kerken liepen voorop bij het herkennen van de ‘gastarbeider’ als een mede-gelovige, een moslim”, zegt Marcel Poorthuis, mede-auteur en hoogleraar Interreligieuze Dialoog. Hij wijst op de ambivalente houding die veel christenen innamen tegenover moslims. Er is sprake geweest van duivels heidendom, ketterse religie, achterlijke moslims, een zinnelijke profeet, maar ook van ‘sporen van goddelijk licht’ en ‘kinderen van Abraham’, met wie een dialoog tot stand moet komen of die zich zelfs via een eigen zuil moeten emanciperen.

Abraham

Poorthuis wijst op het Vaticaanse document Nostra Aetate (In onze tijd) uit 1965. ,,Dat is nog steeds revolutionair te noemen.” De concilievaders identificeerden de moslims als medegelovigen in de ene God, de God van Abraham. ,,De aartsvader Abraham is in de dialoog tussen de religies een waarschuwende figuur: voor christenen dat ook buiten de muren van de kerk geloof in God te vinden is; voor joden dat etniciteit niet genoeg is om tot de kinderen van Abraham te horen; en voor moslims dat joden en christenen te respecteren geloven zijn.”
Binnen de Protestantse Kerk in Nederland bestaan verschillende meningen over de islam. Bernhard Reitsma (VU Amsterdam) meent dat de tijden definitief veranderd zijn. ,,De tijd van de oude dialoog is voorbij. Het zoeken naar gemeenschappelijke gronden is een doodlopende weg. De verschillen blijven namelijk bestaan, hoeveel je ook met elkaar spreekt, en een dialoog met de fundamentalisten is onmogelijk.” Volgens Reitsma is er een ,,nieuwe dialoog” mogelijk: ,,Vertrekken vanuit je eigenheid, niet om te bekeren, maar om te getuigen van wat Christus aan jou heeft gedaan.”
Hoewel het vaak niet genoemd wordt in de discussie, hebben moslims wel degelijk een eigen mening over de dialoog met het christendom. Volgens Abdelilah Ljamai (Universiteit voor Humanistiek) is het een goddelijke opdracht om in dialoog te treden met de andere Abrahamitische religies. ,,Er zijn 220 verzen in de Koran te vinden die oproepen tot dialoog met het christendom. Hoe zouden we dat kunnen negeren?”
Toch zouden christenen, moslims en joden wat meer schouder aan schouder mogen staan, vindt Poorthuis ,,Ritueel slachten, besnijdenis, joden en moslims zitten gezamenlijk in de beklaagdenbank. Onze cultuur is zo tolerant en verlicht dat er geen ruimte meer is voor ‘achterlijke religies’. Christelijke solidariteit met joden en moslims is dus noodzakelijk. Onze samenleving heeft steeds minder ruimte voor religieuze ‘delinquenten’.”
,,Dat komt mede omdat ‘links’ zoveel moeite heeft met het fenomeen religie”, meent Erica Meijers, hoofdredacteur van het tijdschrift De Helling van GroenLinks. ,,Links is zich na de val van de muur steeds meer gaan verenigen met de Europese cultuur. Er is geen verzet tegen de Westerse hegemonie meer mogelijk, want er lijkt geen alternatief verhaal meer. Gelovigen krijgen vanuit de linkse politieke partijen een beetje de rol van ‘de neger’ vroeger en ‘de moslims’ nu: irrationeel, antimodern, achterlijk, gewelddadig en wreed. De ironie van de situatie is dat de ‘Linkse kerk’ doet wat ze andere partijen verwijt. Populisme en Links doen hetzelfde als de gelovige fundamentalist, namelijk één onderdeel voor het geheel aanzien.”
* Marcel Poorthuis en Theo Salemink, Van Harem tot fitna. Beeldvorming over de Islam in Nederland 1848-2010. Valkhof Pers, Nijmegen

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties