China botst met Amerika over wapenverkopen aan Taiwan, over het bezoek van de dalai lama aan de Verenigde Staten en over internetcensuur die Google van Peking moet toestaan. Op de klimaattop in december in Kopenhagen blokkeerde China een overeenkomst. Ook binnenlands schuwt China de confrontatie niet. Andersdenkenden worden vervolgd en elke roep om meer vrijheid in Tibet of Xinjiang wordt hard onderdrukt. De repressie gaat zelfs zo ver dat een film als Avatar wordt verboden om te voorkomen dat onderdrukte Chinezen zich vereenzelvigen met het verdreven natuurvolk in de film.

Het is duidelijk dat de verwachting dat China meer politieke vrijheden zou toestaan met het stijgen van de welvaart niet is uitgekomen. Onder andere de Amerikaanse presidenten Clinton en Bush dachten dat door de globalisering China steeds democratischer en moderner zou worden. Het is anders gelopen. In vergelijking met de economische opmars zijn politieke hervormingen en een coöperatieve rol op het wereldtoneel achtergebleven. Wat dat betreft hangt Mao’s schaduw nog altijd over China.

De zelfbewuste opstelling van China is versterkt door de wereldwijde recessie. Terwijl andere landen door een diep dal gingen, heeft de Chinese economie nauwelijks te lijden gehad. China is hard op weg de Japanse economie te onttronen als op een na grootste ter wereld. Van Washington hoeft het zich steeds minder aan te trekken omdat Amerika, dat kampt met een record-begrotingstekort, steeds meer geld moet lenen van Peking. Nu al bezit China meer dan 800 miljard dollar aan Amerikaans schuldpapier, waardoor de Chinese macht aanzienlijk is. Met een Japan in verval, een financieel en militair overspannen Amerika en een verdeeld Europa heeft de ontwaakte Aziatische reus weinig te duchten.

Helaas laat China zich weinig gelegen liggen aan anderen. Zodra het denkt dat de economische groei of het politieke systeem wordt bedreigd, is het tot geen enkele concessie bereid. Niet tegenover de eigen burgers en niet tegenover de wereldgemeenschap. Het is de harde realiteit dat China, dat hard op weg is de grootste economie te worden, weigert zich als een verantwoordelijke wereldleider wil opstellen.

Een tegenvaller voor de nieuwe EU-president Herman Van Rompuy. De Amerikaanse president Barack Obama komt in mei niet naar Spanje voor een topontmoeting met EU-leiders. Het zou de eerste keer worden dat de EU-president aan tafel zou zitten met zijn Amerikaanse tegenhanger. Er stond weliswaar niets belangrijks op de agenda, maar toch is Europa teleurgesteld dat het bezoek niet door gaat.

Obama heeft geen tijd voor Europa omdat hij zich wil bezighouden met binnenlandse aangelegenheden. Obama staat onder druk om meer aandacht te geven aan het scheppen van nieuwe banen in de VS, de hervorming van de gezondheidszorg en het terugdringen van het enorme begrotingstekort.

Het afslaan van de Europese uitnodiging kan worden gezien als een aanwijzing dat de VS de Europese Unie niet helemaal voor vol aanzien, zelfs nu Europa in de persoon van Catherine Ashton een speciale buitenland-chef heeft. Al eerder gaf de voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso, blijk van ergenis over het feit dat Obama weinig oog heeft voor Europa. Barroso was woest toen hij op bezoek in het Witte Huis niet werd ontvangen door Obama maar ‘slechts’ door vice-president Joe Biden.

Maar dat Obama niet komt, hoeft er niet op te duiden dat Europa niet in tel is. Het kan juist worden gezien als een blijk van waardering. De buitenlandse agenda van Obama staat in het teken van twee oorlogen - Irak en Afghanistan -, het internationale terrorisme, een nucleair conflict met Iran en Noord-Korea en een dreigende zware aanvaring met China. Het vredelievende en harmonieuze Europa is een van de weinige plaatsen op aarde waar weinig aan de hand is. Obama heeft te veel aan zijn hoofd om tijd vrij te maken voor een beleefdheidsbezoekje aan een bijeenkomst van landen die hem welgezind zijn.