Hoe goed of slecht hebben studenten het? Het is maar aan wie die vraag wordt gesteld. De een zegt dat studenten moeten sappelen om hun collegegeld, de huur en hun kosten voor levensonderhoud bij elkaar moeten schrapen. Voor velen is een bijbaantje bittere noodzaak. Anderen menen dat studenten het naar verhouding vrij goed hebben. Ze hebben zelfs nog tijd en geld voor een wintersportvakantie.

Wie gelijk heeft, hangt af over welke student we het hebben. De individuele verschillen zijn groot, het studentenleven is net als de ‘echte’ samenleving.

Vele ouders herinneren zich hun eigen studententijd. Voor de een was er afhankelijkheid van de ouders, voor de ander was er de overheid die een en ander financierde, ruim of niet. De een beëindigde de studie met een flinke schuld, de ander met weliswaar een lege portemonnee, maar zonder schulden.

De afgelopen decennia zijn er diverse regelingen geweest voor de bekostiging van studie en levensonderhoud van studenten. Kenmerkend voor de laatste jaren is de verantwoordelijkheid die de overheid neemt voor de studenten: sinds 1986 is er de basisbeurs, met de mogelijkheid van een lening daar boven op. Dit stelsel, ingevoerd onder minister Deetman, is de uitdrukking van de verantwoordelijkheid die een land wil nemen dat zegt dat kenniseconomie de hoop is voor de toekomst voor de welvaart. In werkelijkheid echter wordt steeds meer geknabbeld aan de omvang van de basisbeurs.

Het lijkt er op dat er een nieuwe fase komt in de studiefinanciering. In plaats van een basisvoorziening voor iedere student, zou er een lening moeten komen. Het principe dat de overheid mede verantwoordelijkheid neemt voor de vorming van de toekomstige generaties hoog opgeleiden, krijgt daarmee een ander karakter.

De plannen maken deel uit van de voorstellen die ministeriële werkgroepen maken, om de gevolgen van de financiële en economische crisis te bestrijden. Er is dus nog niets zeker, maar wel is duidelijk dat de politiek grote beslissingen moet nemen om de doelstellingen van de ombuigingen te kunnen realiseren.

Geen basisvoorziening, maar een lening. De studenten lopen er tegen te hoop; ze vrezen dat een stelselwijziging hun leven op de kop zet. Niet alleen tijdens de studie, maar ook daarna. En ze zeggen dat de drempel om te gaan studeren, hoger wordt. Wie wil, op z‘n achttiende, de beslissing nemen om zes jaar later met een schuld van enkele tienduizenden euro’s de universiteit te verlaten? Dat geldt temeer voor studenten die hebben gekozen voor een beroep dat niet echt denderend betaalt. Het onderwijs, bijvoorbeeld.

De oplossing voor dit probleem is vrij simpel: maak de regelingen voor afbetaling van de schuld mede afhankelijk van het inkomen van voormalige student, gedurende de eerste vijftien jaar van zijn arbeidzaam leven. De goedverdienende advocaat moet dan meer terug betalen dan de leraar basisonderwijs.

Het wordt interessant om te zien hoe de discussie zich ontwikkelt. En wie wil, kan er mooie ideologische elementen in brengen. Bijvoorbeeld: waarom moet de man van de straat via de belasting mee betalen aan de studie van de toekomstige internist, die in een maatschap een riant inkomen zal krijgen? Dat is nu het geval; de basisbeurs wordt betaald door de belastingbetaler. Maar hoe zit het dan met de techneut die briljante resultaten bereikt waardoor Nederlandse bedrijven goed kunnen boeren en waardoor de economie beter draait, waarvan diezelfde man in de straat ook profiteert?

De nood van de overheid om de beoogde miljarden te bezuinigen zou weleens zo groot kunnen zijn dat de coalitiepartijen zich onthouden van ideologische stokpaardjes. Dan gaat de basisbeurs er aan en krijgen we een leenstelsel. De oppositie zal voorspelbare ideologische stokpaardjes berijden, die zich op een doodlopende weg bevinden.

Intussen blijft het opmerkelijk hoe het wangedrag van groepen in de samenleving - met sommige bankiers en geldbeluste burgers voorop - kan leiden tot grote veranderingen in de samenleving.