Hoogleraar Wim Derks was voor Nederland een van de allereersten die de aandacht vestigde op bevolkingskrimp. In 2006 verscheen zijn rapport, met in de titel het woord ‘urgent’, en dat hebben we geweten.

De afgelopen vier jaar werd de ene na de andere onderzoeksgroep geformeerd en dat leidde tot rapporten met namen als Aanvalsplan, Actieplan, Pact, Aanpak, Topteam, Vechten Tegen, of Ontwerplab.

Al die namen suggereren hetzelfde: hier is sprake van een verschijnsel dat te vuur en te zwaard moet worden bevochten. Alsof een grootschalig en langdurig proces als bevolkingskrimp zich laat bijsturen. De afgelopen jaren werden deskundigen dan ook bijna nog ongeruster over de politieke en bestuurlijke reacties op krimp dan over de krimp zelf. Ze uitten angst over gemeenten die elkaar stuk zouden concurreren, die tegen de klippen op huizen zouden bouwen en bedrijfsterreinen zouden aanleggen in de hoop maar zo veel mensen en ondernemingen te lokken dat zíj niet zouden krimpen.

Rijk, provincies en vooral gemeenten zijn de afgelopen paar jaar vaak neergezet als bestuurders met oogkleppen op, want ‘groei’ zit nu eenmaal in hun genen – de afgelopen twee eeuwen heeft Nederland immers niets anders gekend dan dat.

Maar door de bank genomen is de noodkloktoon sterk overdreven. Vergeten wordt hoe snel overheden doorgaans weten in te springen op veranderende omstandigheden. Krimp is in sommige gebieden al gaande maar over het algemeen blijft de bevolking nog een paar decennia groeien, gaat dan langzaam dalen en is pas rond 2040 teruggezakt op het niveau van nu. Dán pas wordt de bevolking echt kleiner in omvang. En het gaat dan om gemiddelen van een paar procent.

Dat is allemaal van een geheel andere orde dan de groei die we eerder kenden. In de twintigste eeuw verdrievoudigde de bevolking. De welvaart is sinds 1970 met 75 procent gestegen. Er is geen reden om aan te nemen waarom we een veel minder drastisch veranderingsproces niet zouden kunnen verdragen, alleen omdat het de andere richting op gaat.

Het deze week verschenen rapport van de provincie Fryslân over krimp ademt gelukkig een realistische nuchterheid uit. ‘Krimp en groei’ staat er gewoon. Paniek is nergens voor nodig, staat letterlijk in de tekst. Het feit dat sommige gebieden deels zullen leeglopen, wordt als feit geaccepteerd – hier is geen bestuur aan het woord dat krimp als een don quichot zal bestrijden.

Krimp is een langetermijnproces waarvan de verwachte ontwikkeling nu al vrij gedetailleerd, per regio en zelfs per gemeente, in kaart is gebracht. Daarbij worden demografische veranderingen - meer ouderen en oudere ouderen - meegenomen. Afspraken over de woningvoorraad worden al geregeld bijgesteld.

Op andere terreinen zijn die aanpassingen er nog niet, maar worden ze al wel degelijk voorzien. Reken maar dat er binnen de onderwijswereld al duchtig wordt gesproken over de aanstaande noodzaak om scholen te sluiten. In de zorgsector wordt al druk geëxperimenteerd met begeleiding aan huis voor dementerenden, in de wetenschap dat het aantal patiënten op afzienbare termijn zal verdubbelen.

Zo is elke sector intern al druk bezig met de toekomst, en zich aan het voorbereiden op meebewegen met autonome processen. Krimp is geen bagatel. Er staan ons nog interessante afwegingen te wachten. Een daarvan is die tussen voorzieningen en leefbaarheid. De laatste is afhankelijk van de eerste. Maar voorzieningen veranderen van belang. Door de toenemende mobiliteit, ook onder ouderen, is het minder belangrijk dat elk dorp zijn eigen winkel heeft. Door internetbankieren hoeft niet overal een bank of giromaat te zijn. Breedbandinternet – op dat vlak heeft de provincie overigens nog een aardige slag te slaan – maakt dat het ook in afgelegen gehuchten uitstekend wonen en werken kan zijn. En we weten inmiddels ook dat de biljartclub niet ophoudt te bestaan als het schooltje wordt gesloten.

Krimp noodzaakt tot anders denken; het kan niet anders of daar komen ook ‘mooie’ gedachten uit voort.