De stichting schrijft dat in het rapport Tink om ’e tsjerken, dat in opdracht van de provincie is opgesteld. Die zal het stuk gebruiken als bouwsteen in het Deltaplan Fryske Tsjerken, waarvoor in de komende jaren 3,5 miljoen euro is gereserveerd.

Eerder werd al geschat dat er in tien jaar tijd zo’n honderd kerken hun functie zouden verliezen, maar dat was op basis van landelijke trends. Met de inventarisatie die er nu ligt is van elke kerk bekend hoe de stand van zaken nu is, aldus directeur Gerhard Bakker van SAFT.

In het rapport worden de meest bedreigde kerken niet met name genoemd, omdat de gegevens over financiën, bestuurlijk draagvlak en vitaliteit van de gemeenschap vertrouwelijk behandeld zijn. Wel zijn die gegevens bij de provincie bekend, zodat daar in het Deltaplan met maatwerk op aangesloten kan worden.

Aan de gemeenten die kerken in de 550 gebouwen die met dat doel zijn neergezet, stuurden de onderzoekers twee hoofdvragen. Hoe groot is de kans dat de eredienst over tien jaar nog in het kerkgebouw wordt gehouden, en is er genoeg geld om het gebouw de komende tijd in stand te houden?

Aanvullend onderzoek volgde als bleek dat kerken in slechte staat waren, of als er in kleinere dorpen waarschijnlijk een kerk leeg komt te staan. In het laatste geval voerde Doarpswurk een eerste verkenning uit naar de kansen voor herbestemming en of er in het dorp bestuurlijk vermogen genoeg is om zelf naar een andere functie op zoek te gaan.

De cijfers die in het rapport staan, schetsen vooral op de iets langere termijn een negatief beeld. De bouwkundige staat van de Friese kerken is gemiddeld ‘redelijk’. De komende zes jaar is naar schatting 55,4 miljoen euro nodig om alle kerken waar nog gekerkt wordt, in goede staat te brengen. Ongeveer de helft is nodig voor restauraties. Uit de inventarisatie blijkt dat de eigenaren in de helft van de gevallen vrezen dat in tien jaar het geld voor instandhouding op is. Een op de vijf zegt dat dit punt al binnen vijf jaar wordt bereikt.

In 168 dorpen met minder dan drieduizend inwoners was er aanleiding om nader onderzoek te doen naar het organisatorisch potentieel onder de inwoners. Doarpswurk stelde vast dat in de helft van die dorpen te weinig animo of bestuurlijke kunde aanwezig is om een herbestemming te vinden, mocht de kerk zijn functie verliezen. Een complicerende factor is de aanwezigheid van dorpshuizen in een aantal van die dorpen, omdat een dergelijke verzamelfunctie de haalbaarste vorm van hergebruik is. Aanbevelingen doet de SAFT niet. Wel wilde vice-voorzitter H. Algra in een toelichting kwijt dat ,,de cijfers er niet om liegen.”

Gedeputeerde De Vries nam de rapportage gisteren in ontvangst, en benadrukte daarbij dat ook binnen het Deltaplan de rol van de stichting van groot belang zal zijn. Ze noemde het uniek dat Fryslân nu zo duidelijk op een rijtje heeft hoe de situatie per kerk is, inclusief het maatschappelijke draagvlak voor eventueel hergebruik. ,,We sitte oan de foarkant fan in proses dat jierren duorret. Dit stik leit in fűnemint foar in soarchfaldige benadering. We binne noch op ’e tiid.”

Kunstschilder Douwe Elias betaalt de ‘huur’ voor het gebruik van het kerkje van Wier in natura. Hij werkt inmiddels enkele maanden in de kerk. Foto: Frans Andringa