Franeker - Met een Sporthistorysk Kongres heeft dr Pieter Breuker gistermiddag in de Koornbeurs te Franeker na dertig jaar afscheid genomen als docent en onderzoeker bij de afdeling Friese taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit in Groningen. Daarnaast was hij een warm voorstander van een wetenschappelijke benadering van de sport en het kaatsen. Het thema van de bijeenkomt: ‘Friese sport; tussen traditie en professie’ is hem wat dat betreft op het lijf geschreven.

,,Er is niemand die zoveel weet van Friese sporten als Breuker”, roemde prof. dr. Goffe Jensma, de initiatiefnemer van het congres voor de scheidende docent. Die plaatst op zijn beurt een kleine kanttekening bij de lovende woorden, want op het gebied van het fierljeppen is Breuker bepaald geen kenner. ,,Dêr wyt ik net in soad fan. Mar ik bin bliid dat it besef fan it belang nei ûndersyk nei sport wat breder wurdt”, zei Breuker.

Hij voelde zich als een vis in het water in de Koornbeurs, elk jaar op de vijfde woensdag van juli weer het vertrekpunt van de PC, de jaarlijkse kaatsklassieker. ,,It keatshert fan Fryslân leit yn Frentsjer. It is moai dat it hjir koe.” Het is daarom ook niet zo vreemd dat Pieter Breuker zijn lezing hield over de kaatssport. Vreemd is wel dat hij dat vanaf papier deed en niet uit het blote hoofd.

,,Ik zou het graag spontaan willen vertellen. Dat doe ik ook altijd. Maar het is naast een plezierige dag, ook een emotionele dag voor mij. En om op zeker te spelen, doe ik het zo”, vertelde Breuker ten overstaan van de congresgangers. Dat gebeurde vanwege de aanwezigheid van een groot aantal mensen van buiten Fryslân in het Nederlands. ,,Ik wie myn lêste wittenskiplike projekt en dêr sil ik mei nocht en wille oan werom tinke”, zei Breuker in zijn nawoord.

Veel meer dan doorgaans wordt verondersteld, heeft bij het instandhouden van deze ‘typisch Friese’ sporten, geld een rol gespeeld. Breuker besloot zijn lezing met de nihilistische conclusie: ,,Als de kaatsers niet aan de sport verdiend zouden hebben, dan zou er tegenwoordig minder worden gekaatst. Niet alleen kwantitatief, maar ook kwalitatief.” Dat verduidelijkte hij aan de hand van de periode tussen 1853 en 1923, een tijdsspanne die hij omschreef als die van het moderne bestuur onder voorzitterschap van Jan Bogtstra en Willem Westra.

De PC was de eerste kaatswedstrijd in de negentiende eeuw waarbij geldprijzen te verdienen waren. ,,Een top 5-kaatser kon een half jaarsalaris verdienen met kaatsen. Dan hebben we het wel over een jaarsalaris van een arbeider”, vertelde Breuker. De kaatssport gold in die tijd als volksvermaak voor boeren, ,,Voor iedereen in die tijd was een geldelijke vergoeding welkom.” Het amateurkaatsen was aan het begin van de twintigste eeuw geen lang leven beschoren.

Fryslân kent daarnaast ook andere oude, inheemse volksvermaken, die eveneens tot sport zijn uitgegroeid, bijvoorbeeld schaatsen (op de korte baan) en kievitseierenzoeken. In de periode van 1880 tot 1890. ,,Bij het ‘hurdriden’ waren in die tijd serieuze bedragen te verdienen, maar die werden in overleg verdeeld”, vertelde drs. Daniël Rewijk. Het vormde de aanzet voor het Hollandse langebaanschaatsen op amateuristische basis.

Jensma hield geen pleidooi voor het afschaffen, noch voor het aanhouden van de traditie van het ljipaaisykjen. ,,Er is geen sprake van een oude traditie. Er heeft een verplaatsing van de handel naar de zoeker (sport) plaats gehad. De traditie ontstaat pas met de komst van de natuurbescherming. Ik wil pleiten voor it jierlikse kongres fan de ljip.” In de voetbalsport was er in de tijd van Abe Lenstra en Faas Wilkes ook het spanningsveld tussen materiële en ideële aspecten bij de overgang van de amateur- naar de betaalde sport.

Na afloop van het congres kreeg Pieter Breuker de vier lezingen in boekvorm overhandigd door Jensma. De afscheid nemende docent maakte van de gelegenheid gebruik door zijn bibliografie, met daarin al zijn 321 gepubliceerde stukken, aan te bieden aan zijn vrouw Pien. ,,Sy hat my yn de rin fan de jieren holpen by de teksten. Seker stylistisch.” Nadat de zoekgeraakte aktentas van Breuker boven water was, kon zij het boek overhandigen.