Vieringen met Kerst en Pasen, een dagopening met gebed en op z’n tijd een Bijbelverhaal. Wie een gemiddelde leerkracht of directeur vraagt naar de identiteit van een christelijke basisschool, krijgt vaak een opsomming van wat ‘er aan gedaan wordt’.

Christelijke basisscholen worstelen ondertussen met hun identiteit. Ze vinden het moeilijk onder woorden te brengen waar ze nu precies voor staan. Wat is, in een tijd waarin de verzuiling lang voorbij is en ouders kritisch kiezen, het bestaansrecht van het bijzonder onderwijs? Waar zit ’m nu eigenlijk het verschil tussen christelijke en openbare scholen?

Cil Wigmans en Henk Pol, gisteren geïnstalleerd als nieuwe lectoren voor de ontwikkeling van veelvormig christelijk basisonderwijs aan Stenden Hogeschool in Leeuwarden, hebben een duidelijk antwoord op die vraag. ,,Het gaat niet om het verschil tussen christelijk en openbaar onderwijs, maar om de eigenheid van scholen op zich.”

Het christelijk onderwijs moet uit de sfeer van de geïnstitutionaliseerde zuilen worden gehaald, zegt Pol. De theoloog uit Zuidhorn is in het dagelijks leven senior docent aan de NHL Hogeschool en manager van het Centrum voor Levensbeschouwing in Leeuwarden.

,,Identiteit is geen probleem voor alleen het christelijk onderwijs, maar een opdracht voor iedere school. Wat zijn je waarden? Wat heb je gemeenschappelijk? Wat is je relatie tot de buitenwereld? Als je die vragen niet kunt beantwoorden, word je als school voortdurend heen en weer geslingerd en blijft je identiteit onduidelijk.”

Volgens Wigmans, bestuursvoorzitter van een organisatie met veertien christelijke scholen in het basis-, voortgezet en speciaal onderwijs in Alphen aan de Rijn, is er een heldere verklaring voor de worsteling van christelijke scholen met hun identiteit: ze hebben te kampen met tegenstrijdige belangen en onverenigbare doelen. Scholen willen alle ouders te vriend houden en worden tegelijk voortgedreven door maatschappelijke ontwikkelingen en een veeleisende overheid.

,,In het alledaagse onderwijs staat de identiteitsvraag niet centraal”, zegt Wigmans, die opgeleid is als theoloog, onderwijskundige en filosoof. ,,De druk die de maatschappij en de overheid op scholen legt, is bepalend voor de manier van lesgeven. Ze moeten aan allerlei wensen, eisen en standaarden voldoen. Georganiseerd wantrouwen, noem ik dat.”

De ,,hijgerigheid” van overheid en maatschappij stimuleert de gelijkvormigheid van scholen, stelt hij. ,,Neem nou de maatschappelijke stage, door de overheid opgelegd. Zoiets doet groot onrecht aan het zelfbewustzijn van een school.” En dat is nou net niet de bedoeling, zegt Pol. ,,Natuurlijk moet je je als school binnen de kaders voegen. Tegelijk mag je daar ook enigszins anarchistisch mee omgaan. Dat vergt zelfbewustzijn. En als je niet weet wat je identiteit is, ontbreekt het je daar aan.”

Het valt Pol op dat het juist de scholen met een duidelijke onderwijsvisie zijn, die op z’n tijd ‘nee’ durven zeggen tegen de Onderwijsinspectie. ,,Antroposofische scholen bijvoorbeeld opereren heel zelfbewust. Christelijke basisscholen doen dat veel minder. Die gaan met de stroom mee en doen wat gevraagd wordt.”

Hoe krijg je scholen zover, dat ze wél in de dagelijkse lespraktijk aandacht hebben voor identiteit? Dat het christelijke zich niet beperkt tot een ‘avondje identiteit’, een dagopening en een cursus voor de leerkracht? Dat ze in de praktijk niet alleen qua ouder- en leerlingpopulatie van een andere school verschillen? ,,Het is zaak dat leerkrachten met elkaar in gesprek gaan over wat zij belangrijk vinden”, zegt Wigmans. ,,Dat ze als team formuleren wat hun eigenheid is. En die vervolgens hanteren als basis voor het lesgeven.”

De onderwerpen identiteit en onderwijs worden op veel christelijke scholen onterecht van elkaar gescheiden, stellen de lectoren. En dat terwijl de Bijbel volgens hen de inspiratiebron bij uitstek is voor een vernieuwende visie op leren. Bijbelverhalen hebben ieder een eigen betekenis en een sterke pedagogische kracht, zegt Wigmans. ,,Ze tonen aan dat kennis niet een vast gegeven is. Dat je leert, door te veranderen. Wie nooit tegen problemen aanloopt, voelt niet de behoefte te leren.”

Het vertellen van verhalen in de klas draagt bij aan het besef van leerling dat er van alles te ontdekken valt, zegt hij. Onderwijzen is volgens hem ,,het betrekken van leerlingen in het proces van collectieve betekenisgeving”. Een bijbels principe, stelt hij. ,,De Bijbel is een boek dat oproept tot verandering. Je doet ertoe, als mens. De werkelijkheid ligt niet onwrikbaar vast. Als mens, als kind, leer je door te ontdekken, door dingen te willen veranderen.”

Als docenten in spe een duidelijk besef van eigenheid meekrijgen in de christelijke pabo-opleiding, zal dat op de basisscholen zijn uitwerking hebben - daar zijn Pol en Wigmans van overtuigd. Als lectoren van Stenden zullen zij de komende tijd bijdragen aan de identiteitsvorming voor de christelijke pabo-opleiding aan die hogeschool.

Het is een interessante tijd om aan het lectoraat te beginnen, vinden ze. Na de fusie van de Christelijke Hogeschool Nederland met de Hogeschool Drenthe, heeft Stenden een aparte christelijke en een openbare pabo. ,,Het zijn twee verschillende opleidingen”, zegt Wigmans. ,,En toch horen ze bij elkaar. Dat geeft vragen en studie-objecten genoeg. Alle reden om goed na te denken over identiteit.”