|
|
Aanbieding van de Dag
|
|
Home Regio Geloof & Kerk Opinie Economie Sport Cultuur Dossiers — populisme en de kerk — De Nieuwe Bijbelvertaling Kerkdiensten 
|
De ophef rond ‘Openingszin Bijbel klopt niet’
Van Wolde zegt helemaal niets nieuws
Prof. dr. Ellen van Wolde haalde gisteren de voorpagina’s van diverse kranten en het Radio 1-journaal met een uitspraak over Genesis 1. De Radboud Universiteit stuurde zelfs een persbericht rond. Maar was het ook nieuws? Volgens theologe Dini Stavenga-Van der Waals gaat Van Wolde voorbij aan wat allang bekend was.
Gistermorgen bij het ontwaken ontplofte ik haast bij het zien van de chocoladeletters waarmee Trouw op de voorpagina het grote nieuws meende te moeten brengen: ‘Openingszin Bijbel klopt niet’. Prof.dr. Ellen van Wolde zou vandaag in haar inaugurele rede als hoogleraar Oude Testament aan de Radbouduniversiteit te Nijmegen voor eens en voor altijd God als Schepper onderuit halen.
De suggestie van het artikel is dat mevrouw Van Wolde met iets heel nieuws en schokkends komt, door te stellen dat het scheppen van God in Genesis 1 in tegenstelling tot wat wij altijd dachten niet gaat over het absolute begin in de tijd, maar over het begin van een bepaalde handeling, namelijk het scheiden van hemel en aarde.
Mijn hilarische verontwaardiging wordt vooral teweeggebracht door de ophef erover gezien het feit dat bijvoorbeeld al in 1934 dr. Oepke Noordmans (1871-1956) in zijn boek Herschepping schreef: ‘Scheppen is geen vormen maar scheiden’. Waar wij vanuit ons hellenistisch filosofisch vooroordeel bij het woord scheppen direct denken aan een creatio ex nihilo - een schepping uit het niets - en dan denken aan schone vormen, aan harmonie, daar laat de bijbel, zegt Noordmans, ons iets anders zien. Het begrip schepping wordt na het eerste bijbelvers in feite in het vervolg van Genesis 1 opnieuw gemunt en herijkt. Gods scheppen ís scheiden!
Frans Breukelman (1916-1993) liet dat heel lijfelijk met hevige armbewegingen zien: ,,Licht, jij hier! en duisternis, op je plek!” Een scheiding die tegelijkertijd de bevrijding is, waardoor mens en dier kunnen leven in het licht en op het droge.
Warboel
Het gaat in Genesis 1 dan ook niet - en dat weten we allang, mijns inziens in ons land dankzij theologen als Breukelman en de Amsterdamse hoogleraar prof.dr. Karel Deurloo - om iets wat zich lang geleden heeft voltrokken, maar om wat Gods Geest telkens opnieuw onder ons teweeg brengt. Namelijk dat in het Hebreeuwse tohoewabohoe (Genesis 1:2), in de eeuwig en altijd al aanwezige warboel van ons leven en samenleven, door het kritische oordeel van Gods liefde toekomst zichtbaar wordt. Daarom ook is het dilemma schepping of evolutie zo onzinnig en alle ophef daarover heilloos. Je kunt rustig een enthousiast aanhanger zijn van bioloog Chales Darwin en tegelijkertijd geloven dat de openingszin van de Bijbel wel degelijk ‘klopt’.
Dr. Dick Boer schrijft in zijn recente boek Verlossing uit de slavernij: ,,Het scheppingsverhaal is dus geen theoretische beschouwing over het ontstaan van de wereld. Hier wordt positie gekozen in een ideologische strijd die gevoerd wordt in een geschiedenis die allang aan de gang is. Wij bevinden ons altijd al in een wereld vol mythologie, vol verhalen, die verbeelden hoe de werkelijkheid ten diepste in elkaar steekt, wat de zin ervan is. In de ideologische strijd gaat het erom welk beeld - wereldbeeld, mensbeeld - de hoofden en de harten van de mensen beheersen zal. Het ‘in den beginne’ slaat niet op een ‘heel vroeger, ooit’, maar duidt een ‘principe’ aan: principieel zijn wereld en mens schepping, de creatie van God, die het goede op het oog heeft en het kwade verwerpt.”
De eerste regel van de Bijbel en de explicatie die daarop volgt in het vervolg van Genesis 1 vormen zodoende het eerste anti-heidens getuigenis van de Schrift tegenover de talloze scheppingsmythen in de wereld. Weliswaar heeft in de traditie van de kerk het mythisch en grieks-filosofisch denken het goede verstaan van Genesis 1 dikwijls belemmerd, maar om nu te doen alsof op 8 oktober 2009 ons ineens de schellen van de ogen vallen...
Ik hoop dat de inaugurele rede van prof. Van Wolde over deze zaken genuanceerder spreekt dan Trouw het in zijn openingsartikel met vette kop weergeeft.
i Ds. Dini Stavenga-Van der Waals is theologe en woont te Buitenpost. Ze is onder meer al jaren betrokken bij het Fries leerhuis de Olterterperkring en zat jarenlang in theologische commissies in de Protestantse Kerk in Nederland, waaronder de hervormde Raad voor Kerk en Theologie .
i De tekst van Ellen van Woldes oratie staat vanmiddag op de site: www.ru.nl/oraties en is uitgegeven bij Valkhofpers in Nijmegen. ‘Terug naar het begin. Waarom Genesis1:1 niet gaat over Gods schepping van hemel en aarde’. Ellen van Wolde, 40 blz, 10,00 euro
Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 6 Reacties: Kent u de reactie van het bestuur van Nederland Pro Deo op het artikel in Trouw. Het lijkt me goed daaraan ook aandacht te geven. M.i goede reactie van Nederland Pro Deo.
stella stigter, voorburg - maandag, 12 oktober 2009 Het grote probleem is dat vrijwel niemand probeert om nu echt te begrijpen wat er wordt bedoeld. Om echt te begrijpen wat er wordt bedoeld kunnen we simpelweg gebruik maken van de logica.
Hans Konstapel, Leiden - maandag, 12 oktober 2009 Ik zou nog even Thomas Paine's The Age of Reason doorlezen. Wellicht werpt dat nóg een andere kijk op de zaak. Harry Dillema, Dronten - maandag, 12 oktober 2009 Het zou misschien een goede aanbeveling voor de theologische sector onder ons zijn, eerst eens na te denken hoe men zijn of haar exegetische vondst gaat presenteren en de consequenties ervan grondig te doordenken. De kern van Van Woldes publicatie betreft de verschillende visies van de schrijvers van Genesis 1 en Johannes 1. Dus niet over de juiste betekenis van het woord dat in Genesis met ‘Scheppen’ wordt vertaald.
Willem JJ Boot, Opperdoes - maandag, 12 oktober 2009 Ja, het was wel degelijk groot nieuws! En wel om twee redenen. Want in de eerste plaats gaat ds. Dini Stavenga-Van der Waals voorbij, aan het feit dat wat algemeen bekend is aan de vakspecialisten, uiteindelijk wereldwijd vaak toch maar bekend is aan een paar honderd mensen. Voor al die andere mensen die zich afvragen hoe waar de Bijbel is, is dit wel degelijk groot nieuws. Bovendien vergeet mevr. Stavenga-Van der Waals dat prof. dr. Ellen van Wolde haar uitspraak doet aan een katholieke universiteit, en dat de kerk van Rome, tijdens het vierde Lateraanse Concilie (1215), de leer van het "creatio ex nihilio" toen als geloofsartikel heeft aangenomen. Welk geloofs-artikel leert dat de godheid op het moment dat hij zichzelf en de wereld schiep ook de leegte schiep. En zover mij bekend heeft R.K. Kerk dit geloofsartikel nooit herroepen.
Geert van Oijen, Heerlen - maandag, 12 oktober 2009 Er is geen begin en er is geen einde. HET is er altijd geweest en zal er altijd zijn, in welke vorm dan ook. De mens maakt, voor een klein traject, deel uit van het kosmische proces. God is een synoniem voor bewustwording en bewustzijn, dat overal en altijd aanwezig is, al wordt het vaak verloochend.
E.M. Bolink, Oostburg - maandag, 12 oktober 2009 
|
Advertenties
|