Leeuwarden - De huidige musea zitten vast in hun verleden. Ooit was het wetenschappelijk interessant om te verzamelen en te vergelijken, maar inmiddels is die vorm van onderzoek allang uitgeput. De horizon van onze kennis ligt ver voorbij het verzamelbare. Nu zitten de musea niet alleen vol oude spullen, maar ook vol oude ideeën.’’

Met deze en andere stellingen prikkelde museumexpert Julian Spalding uit Edinburgh afgelopen zaterdag zijn gehoor in Tresoar, waar het Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum zijn vijftigste verjaardag vierde. Spalding ging in zijn soms onnavolgbaar grillige lezing in op de moeilijkheden en mogelijkheden die een museum voor taal met zich meebrengt.

Spaldings bijdrage komt precies op het goede moment, want over ruim een maand wordt het plan gepresenteerd voor een nieuw museum voor de Friese taal en literatuur dat aan de overkant, op het Oldehoofsterkerkhof, zou moeten komen. Volgens Tresoar-directeur Bert Looper wordt de inbreng van een internationale expert als Spalding daarin zeker nog meegenomen.

Overigens is het nog lang niet zeker of het museum er ook komt. ,,Dat hinget ôf fan de provinsje en de stêd.’’ Het museum zou een gezamenlijke onderneming van Tresoar, de Fryske Akademy en de Afûk worden. Looper vindt dat de overheden met zo’n museum een mooi statement kunnen maken. Tenslotte is Leeuwarden al een Europees centrum voor meertaligheid door de aanwezigheid van het Mercator Instituut. ,,Wy soene net allinnich wittenskiplik mar ek museaal it sintrum foar meartaligens wêze moatte.’’

De vraag is hoe je een museum voor taal vormgeeft. Een vitrine met opengeslagen boeken, oud schrijfmateriaal en manuscripten overtuigt niet meer. Spalding heeft daar genoeg ideeën over. Hij was vol van het concept om een museum voor talen te maken - een unicum - en drong erop aan om vooral geluid te gebruiken. ,,Maak het beluisterbaar. Taal begint met geluid, met gesproken woorden. Laat dat horen!’’

De Schot liet zijn fantasie de vrije loop en schetste het beeld van een wand vol digitale foto’s in het toekomstige museum. De bezoeker zou met een druk op de knop een gezicht tot leven kunnen wekken. Dat zou gaan praten en in zijn eigen taal ‘ik hou van je’ zeggen. ,,Wie wil dat nou niet horen?’’ Spalding ging verder. ,,De bezoeker kan dan zijn eigen filmpje opnemen waarop hijzelf ‘ik hou van je’ zegt, om vervolgens een van de gezichten op die wand te worden. Op die manier kan iedereen ervaren welke functie taal heeft, welke kracht er van woorden uit kan gaan.

Tegelijk waarschuwde Spalding voor een te ver doorgevoerde digitalisering van een museum. ,,De wereld zit tegenwoordig vol pixels, maar niets kan op tegen het ding zelf.’’ De truc is zulke voorwerpen uit te kiezen dat de bezoeker persoonlijk geraakt wordt. Geen planken vol dus, maar alleen datgene dat je bijblijft. ,,Het regeltje tekst waarmee het huwelijk van Rembrandt en Saskia werd ingeschreven bijvoorbeeld. Maak het persoonlijk, menselijk’’, stelde Spalding. ,,En dat kan ook. Achter elk boek, elk document, zitten mensen. Laat hen spreken.’’

Een voorzichtig begin maakt Tresoar met de nieuwe Gysbert Japicxzaal. Dat was een vergaderruimte waar ook de schilderijen van alle winnaars van de Japicxprijs hingen. Het is omgevormd tot een expositieruimte over de Friese literatuur. De schilderijen zijn er nog, maar via een touchscreen kunnen bezoekers nu van elk gezicht de naam en het werk tevoorschijn halen. Inclusief audio, want taal is niet alleen om te lezen, ook om te spreken.