De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
vrijdag 19 december

Regiodinsdag, 1 september 2009

Boek ‘Gevierde Friezen’ is combinatie van historische beschouwing en biografie
Hoe Jan Dijkstra uit Stiens president werd van Ford

Leeuwarden - In Amerika, zo hoor je momenteel wel om je heen, weet niemand waar Fryslân ligt. Met andere woorden: is al die aandacht voor de band tussen Fryslân en de Verenigde Staten, uitmondend in een Friezendag in New York, niet wat overdreven?

Door Bauke Boersma.
Dat is maar net hoe je het bekijkt. Fryslân heeft wel degelijk een rol gespeeld in de geschiedenis van Amerika. Het waren immers de Staten van Friesland die in de Republiek der Zeven Verenigde Provincies voorop liepen bij het erkennen van de Verenigde Staten. Dat was in februari 1782. In die maand besloten de Friese Staten dat de Friese afgevaardigden in de Staten-Generaal, zich sterk moesten maken voor de erkenning van Amerika. Dat standpunt werd overigens vooral gevoed door eigenbelang. De Staten van Friesland hoopten dat het erkennen van de Verenigde Staten de Friese handel, die sterk te lijden had onder de oorlog met Engeland, uit het slop zou trekken. In april 1782 werden de Verenigde Staten erkend door de Republiek, die daarmee het voorbeeld volgde van Frankrijk, het eerste land dat de Verenigde Staten officieel had erkend.
In dit licht is het niet zo vreemd om eens uitgebreid stil te staan bij de Fries-Amerikaanse verhoudingen. Het is wel de vraag of 2009 daarvoor het meest geschikte moment is. Weliswaar is het in 2009 precies vierhonderd jaar geleden dat Henry Hudson voet aan wal zette in het tegenwoordige Manhattan, maar dat heeft met Fryslân niets te maken.
Wel met het ontstaan en de ontwikkeling van Nieuw-Amsterdam, het latere New York. In die ontwikkeling was een belangrijke rol weggelegd voor Peter Stuyvesant, geboren in 1611 of 1612, vermoedelijk in Peperga, mogelijk in Blesdijke of zelfs in Zwolle - en dus buiten Fryslân. Stuyvesant was van 1647 tot 1664 directeur-generaal van de kolonie Nieuw-Nederland en is in New York gestorven.

Wereldprimeur

De samenstellers van het vandaag verschenen boek Gevierde Friezen in Amerika hebben goed begrepen dat een publicatie over Fryslân en de Verenigde Staten aandacht moet besteden aan beide historische feiten: aan de rol van de Staten van Friesland in 1782 en aan Stuyvesants bijdrage aan de groei van New York. Het eerste hoofdstuk van het boek is helemaal gewijd aan de gebeurtenissen in 1782, het portret van Stuyvesant staat verderop. Bij dat portret zijn strofen afgedrukt van gedichten die Stuyvesant heeft geschreven. De dichtregels zijn voorzien van een Engelse vertaling, ,,een wereldprimeur” volgens de samenstellers van het boek. De gedichten van Stuyvesant worden volgende week tijdens een herdenkingsbijeenkomst in St. Mark’s Church overigens ook voorgedragen, zowel in het Fries als in het Engels.
Het boek heeft nog een literaire primeur. Speciaal voor Gevierde Friezen werd ook Tsjębbe Hettinga’s New York-gedicht Nachtappels (Night apples) in het Engels vertaald.
Saillant genoeg komt Henry Hudson, aan wie de herdenking van volgende week is opgehangen, slechts één keer in Gevierde Friezen voor: op pagina vijf, in het voorwoord van Commissaris van de Koningin Jorritsma.
Het boek begint met drie overkoepelende historische beschouwingen. Naast het doorwrochte hoofdstuk over 1782 (geschreven door bijzonder hoogleraar Yme Kuiper), gaat het om hoofdstukken over de emigratiestroom van Friezen naar Amerika in de negentiende eeuw en over de Memorial of Gratitude, een Amerikaans eerbetoon dat Fryslân in 1909 ten deel viel. Dat eerbetoon bestond uit het aanbieden van een bronzen gedenkplaat, als herinnering aan de beslissende rol die de Friezen volgens de Amerikanen hebben gespeeld bij de erkenning van hun land. Dat de Amerikanen daar dankbaar voor waren, was al in 1782 gebleken. Toen schreef John Adams, een van de leiders van de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd en later president van zijn land, dat het Friese pleidooi voor Amerika ,,does honor to that spirit of liberty which distinguishes your province”.

Douwe Drukker

Na de eerste drie inleidende hoofdstukken krijgt het boek een wat ander karakter: minder beschouwelijk, meer portretterend. Voor het brede publiek is dit deel van Gevierde Friezen in Amerika waarschijnlijk het boeiendst, vooral omdat lang niet alle geëmigreerde Friezen (of hun nazaten) die worden geportretteerd de lezers bekend zullen voorkomen.
Dat zou bijvoorbeeld kunnen gelden voor Douwe Drukker, op 7 februari 1872 geboren in Sneek. Nog in het jaar van zijn geboorte emigreerden zijn ouders naar Amerika, waar ze gingen wonen in Grand Rapids (Michigan). In Amerika ging Douwe door het leven als Dow Henry Drukker. Dow Henry Drukker was een veelzijdig man, zo valt op te maken uit het boek. Hij maakte carričre bij een constructiebedrijf en in het uitgeversvak en was ook maatschappelijk actief, onder meer in de kerk en de padvindersbeweging. In 1914 schopte hij het tot lid van het Amerikaanse Congres. Bij zijn overlijden in 1963 roemde gouverneur Richard Hughes van New Jersey zijn inzet en maatschappelijke betrokkenheid. Peter de Haan, schrijver van het portret en een van de eindredacteuren van Gevierde Friezen, concludeert: ,,Dow Drukkers levensloop illustreert dat het in de Verenigde Staten geen probleem was voor een elders (i.c. in Friesland) geboren immigrant om toch nationaal volksvertegenwoordiger te worden.”
Het zijn deze hoofdstukken die het boek aantrekkelijk maken. Ook aardig zijn de vele kadertjes die door het hele boek zijn verspreid, als strooigoed op 5 december. Al is het wel wat slordig om in een van die kadertjes een overduidelijk als grap bedoeld stukje uit de Volkskrant over de Friese voorouders van de Amerikaanse president Obama (de Obbema’s volgens de krant) als een journalistieke blunder, een canard, te presenteren. Die blunder werd natuurlijk gemaakt door de media die de Volkskrant-grap als bron gebruikten voor een serieus nieuwsbericht.
Wat het boek een meerwaarde geeft, zijn de illustraties. Veel foto’s en prenten zijn nooit eerder afgedrukt. Dat is bijvoorbeeld het geval met enkele afbeeldingen van en over Peter Stuyvesant. Schitterend zijn ook de foto’s van John Dykstra. Hij werd in 1898 als Jan Dijkstra geboren in een piepklein diaconiehuisje aan It Kleaster in Stiens. Meer nog dan Douwe Drukker staat Dijkstra symbool voor the American Dream: hij begon als loopjongen bij Ford Motor Company in Detroit en werd in 1961 door Henry Ford II gevraagd om president van dit wereldwijde concern te worden. Op een van de foto’s zien we de twee samen een nieuwe auto bekijken. Het is een prachtig, op een bepaalde manier zelfs ontroerend beeld: Henry Ford II, telg uit het gezin van een beroemde grootindustrieel, en daarnaast John Dykstra, zoon van Pytsje de Vries en Tjitte Dijkstra, vóór zijn emigratie knecht van een koperslager op de Friese klei.
i Gevierde Friezen in Amerika is een uitgave van Friese Pers Boekerij. Het boek is vanaf nu te koop in de boekwinkel en kost 24,95 euro.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

regio
Familieberichten
Advertenties