Een inburgerende Zambiaan in Leeuwarden hoeft binnenkort de wijk niet meer uit voor verplichte participatieactiviteiten. Niks, lesjes in een centraal pand in de stad. Vrijwilligerswerk bij de speeltuinvereniging, daarvan leer je de Nederlandse samenleving óók kennen. Dat heet inburgeren op wijkniveau. Een grote activiteit wordt klein gemaakt.

Die methode gebruiken ministers en wethouders momenteel meer. Smallingerland begint dit jaar bijvoorbeeld op proef met wijkgerichte planvorming van nieuwe wijken. In Heerenveen zijn de plannen voor veiligheid, verlichting, sociale samenhang en groenbeheer al wijkgericht.

In een nieuw rapport, getiteld De Wijk Nemen, waarschuwt de RMO echter voor blind enthousiasme over de methode. De RMO is een club belangrijke adviseurs van de regering. Om te illustreren hoe het mis kan gaan, neemt de RMO het bekendste voorbeeld van wijkgericht werken op de hak: de wijkenaanpak van voormalig minister Vogelaar.

Het idee achter die aanpak is dat je sociale problemen moet oplossen op de plek waar ze het meest spelen. Bijvoorbeeld in de buurten Heechterp en Schieringen in Leeuwarden. Beter een wijkmanager dáár, dan een portefeuillehouder sociale problemen in Den Haag. Bewoners mogen bovendien zelf meepraten en -doen aan die opwaartse beweging.

Maar, waarschuwt de RMO in het rappport, ‘veel complexe maatschappelijke problemen zijn uitermate hardnekkig’. Die los je met geen enkele maatregel zomaar op. Ook niet door hoopvolle bewoners ideeën te laten bedenken. Juist omdat iedereen er veel van verwacht, kan het wijkwerken bovendien leiden tot meer bureaucratie. Iedereen wil volgen hoe het gaat. Dat geeft ‘bestuurlijke stapeling, verantwoordingsdrang en beleidsaccumulatie’.

Een burger is volgens de rijksadviseurs méér dan een wijkbewoner. En een Nederlander met een klacht, wil soms helemaal niet in wijkverband geholpen worden. ‘Voorkom dat de vraag van bewoners in een wijkmal wordt geplaatst. Bied hen de mogelijkheid zich te uiten, zonder zich te moeten schikken naar ‘de wijk’.’ De RMO schrijft: ‘Het gaat om gericht werken, niet per se om wijkgericht werken.’

Wethouders zouden zich daarom een simpele vraag moeten stellen: op welk niveau kan ik een maatregel het best nemen. Soms is dat lokaal, soms is dat centraal. De RMO vermaant ook bestuurders in Den Haag: zolang zij jubelverhalen houden over wijkwerk, is het voor wethouders moeilijk om kritisch te zijn over de methode.