Het boek De ontdekking van het koninkrijk is de weerslag van de geloofsreis die Daniël de Wolf maakte. Het is een reis langs postmodernisme, postchristendom, emerging church, missionair gemeentezijn en vooral: het koninkrijk van God. Voor De Wolf heeft die term een grote betekenis gekregen. Toen hij voor het eerst uitgebreid over het koninkrijk van God tijdens een bijbelstudie hoorde, was het alsof ,,een sluier voor zijn ogen werd weggenomen”.

Het westerse orthodox-protestantse christendom heeft zich jarenlang geconcentreerd op één hoofdthema, beschrijft hij in zijn boek. ‘Jezus Christus, die gekruisigd is en opgestaan. Verzoening, verlossing, rechtvaardigmaking, heiliging.’ Voor kerkgangers zijn het bekende woorden, maar De Wolf vindt dat in veel kerken en denominaties van ,,dit hart van ons geloof” een karikatuur is gemaakt. ,,We zoomen alleen nog maar in op dit deel van het evangelie. Het draait allemaal om jouw persoonlijke relatie met Jezus.”

Dat merkt hij ook tijdens spreekbeurten in allerlei verschillende kerken. Als hij zijn luisteraars vraagt wat de kern van Jezus’ boodschap was, antwoorden ze meestal iets als ‘dat Hij voor mij aan het kruis stierf’, of ‘dat je opnieuw geboren moet worden’. ‘Eigenlijk sprak Jezus daar niet zo veel over’, constateerde De Wolf. ‘Toen Hij in zijn tijd op aarde begon te spreken, was zijn centrale thema: ‘Het koninkrijk van God is aangebroken’.’

Wat houdt dat koninkrijk van God in volgens De Wolf? ‘Het koninkrijk is daar waar de karaktereigenschappen van God zich openbaren: heiligheid, rechtvaardigheid, liefde, genade, trouw, schoonheid, zuiverheid, creativiteit, humor. Dat is daar waar het grote onrecht aan de kaak wordt gesteld en bestreden. Het is in de kleine handelingen van naastenliefde en zorg. Het beperkt zich niet tot het geestelijke, nee, het is zo aards als het maar zijn kan.’

,,Door de uitvergroting van de boodschap ‘Jezus redt (mij)’ worden andere delen van de blijde boodschap vaak genegeerd”, stelt De Wolf. ,,Denk aan: Jezus is Heer, of: Jezus is schepper.”

Dat begon hij in zijn werk in de Thugz Church in de praktijk te ontdekken. ,,Toen wij in de Millinxbuurt begonnen te werken, zaten heel veel mensen helemaal niet te wachten op christenen die het ‘om zieltjes te doen’ was. Ze hadden geen behoefte aan gepreek. Het had een averechts effect. Waar ze op zaten te wachten, was op mensen die goed deden. In feite zaten ze te wachten op mensen die de Bergrede (praktische leefregels die Jezus gaf en die in het Evangelie van Matteüs staan, HG ) in de praktijk brachten.”

,,Voor de Thugz Church betekent dit dat we een doel bereiken wanneer we iemand bijvoorbeeld leren beter met zijn geld om te gaan, of wanneer we erin slagen om iemands zelfbeeld positief te beïnvloeden.”

De Wolfs boek is confronterend voor gevestigde kerken, die vaak vooral bestaan uit mensen uit de middle class, een middenstandskerk. Hij haalt een anekdote uit een boek van de Amerikaan Philip Yancey aan. Naar een vriend van Yancey komt een prostituee toe die in grote problemen zit. Hij vraagt haar of ze er wel eens over gedacht heeft om hulp bij de kerk te zoeken. ‘De kerk!’, schreeuwt ze. ‘Wat moet ik nou in een kerk?’ Ze zouden me alleen nog maar een slechter gevoel over mij geven dan ik al heb!’ ‘Het is duidelijk dat mensen die aan lager wal zijn geraakt, die om Jezus heen dromden toen Hij op aarde was, zich niet meer welkom voelen bij zijn volgelingen’, beschrijft Yancey.

‘Ook in Nederland is het grootste deel van de leden van de autochtone kerken middle class’, schrijft De Wolf. ‘Maar ook die mensen blijken zich niet meer thuis te voelen. Waarschijnlijk is dat ze de kerk niet meer relevant vinden voor hun leven. (.) Kerken lopen massaal leeg.’

De kerk zal opnieuw moeten nadenken over zending, stelt De Wolf. ‘De kerk kan niet meer tevreden zijn met groei die alleen maar voortkomt uit ontevreden kerkverlaters van andere gemeenten. De kerk zal zich opnieuw moeten bezinnen op haar identiteit, zonder daarmee in de fout te vervallen om zich opnieuw te verliezen in allerlei details en trivialiteiten. Die luxe kunnen wij ons niet meer veroorloven.’

De structuren en kerkordes van gevestigde kerken blijken soms flink in de weg te zitten. Toen De Wolf in zijn tijd als welzijnsjongerenwerker bij Youth for Christ merkte dat jongeren behoefte hadden gesprek over geloof en identiteit, dacht hij: we brengen ze onder in de al bestaande kerken. Dat bleek een brug te ver. ,,De jongeren zagen dat niet zitten. Toen begonnen we zelf, en zeiden we tegen verschillende kerken: zouden wij ons dan bij jullie aan kunnen sluiten als gemeente?” Ook dat bleek niet haalbaar. ,,We kregen te maken met kerkordelijke zaken en met bureaucratie. Er kwamen vragen als: Hoe gaan jullie aan de kerkelijke bijdrage voldoen? Hoe denken jullie over lidmaatschap? Een andere hobbel was dat ik geen universitaire studie had. En voor sommige denominaties waren er theologische obstakels.”

Om al die dingen te omzeilen heeft de Thugz Church een aantal kerken in Rotterdam gevraagd om deel te nemen aan een platform. ,,Die zie ik als een soort oudere zussen die ons adopteren, met ons meedenken en voor ons bidden.”

De Wolf denkt niet dat de gevestigde kerken hebben afgedaan. ‘Er is hoop, mits zij weer in beweging komen, met een missionair oog naar de cultuur om zich heen kijken en missionaire prioriteiten stellen. Dat betekent: vernieuwing en verandering. Dat kan ook betekenen: ruimte en zegen geven aan pioniers en nieuwe, experimentele vormen van kerkzijn en gemeentestichting; en niet alleen samenwerken met deze projecten, maar ze als het ware als een moederkerk adopteren.’

De cijfers van de grote kerkverlating kunnen kerken verleiden ,,tot het spelen van paniekvoetbal”, aldus De Wolf. ,,Maar angst is een slechte raadgever. Een van de dodelijkste gevaren voor de kerk bijvoorbeeld is je zo aan te passen aan de cultuur en de tijdgeest dat je boodschap verwatert en je identiteit verbleekt.”

In een van zijn laatste hoofdstukken somt De Wolf kansen op voor de kerk. Hij adviseert om vooral ,,kerk te zijn op maandag”. ,,Als we aan de kerk denken, denken we vaak aan de zondagse samenkomst: daar moeten dan zoveel mogelijk mensen komen, liefst ook van buitenaf. Terwijl ik denk dat de kerk vooral op maandag moet gebeuren. Als wij op ons werk, op school of in de wijk íets laten zien van Jezus, door onze houding, daden en woorden; en zó verschil maken, dan zijn we echt kerk. Die zondagse dienst is veel meer bedoeld om mensen op te bouwen, even op adem te komen en dan weer de wereld in te gaan. Dat is niet een specifiek principe voor een achterstandswijk, dat kan overal.” Ook adviseert De Wolf kerken om veel prioriteit te geven aan diaconaal werk. ,,Dat gebeurt natuurlijk al wel, maar vaak zijn diaconieën toch vooral gericht op de eigen gemeente. Koppel diaconaal werk aan missionair besef, aan het navolgen van Jezus. Ga in je eigen dorp of wijk aandacht geven aan minderbedeelden en hulpbehoevenden.”

i De ontdekking van het Koninkrijk. Daniël de Wolf, Medema. 17,95 euro.

i Deel 1 van dit tweeluik stond in het Friesch Dagblad van woensdag 13 mei.