De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
dinsdag 21 november

Geloof & Kerkdonderdag, 23 april 2009

Ds. Peter Pit: boek is nog maar het topje van de ijsberg
‘Ooit evangelische’ spiegel is voor iedereen om in te kijken

Deze maand verscheen het boek Ooit evangelisch, dat inzoomde op de achterdeur van evangelische gemeenten. Er volgden reacties van bezinning, én er kwam kritiek. Zo vond ds. Orlando Bottenbley het onderzoek te pretentieus. ,,Het is nog maar het topje van de ijsberg”, reageert mede-auteur Peter Pit.

In deze krant las ik op 15 april een artikel ‘Bezinning nodig in Evangelisch Nederland’ met reacties op Ooit evangelisch, een boek over mensen die een evangelische gemeente hebben verlaten. Als een van de auteurs vernam ik met enige ontroering dat er geluisterd wordt naar de veelal pijnlijke verhalen van deze vertrekkers.
Tegelijk schrok ik van de reactie van ds. Orlando Bottenbley, die daarin niet alleen staat. Bottenbley gaf aan zich niet in het onderzoek te herkennen. Deze reactie komen we als onderzoekers vaker tegen. In dit artikel wil ik kort op een aantal van de ‘misverstanden’ ingaan en kijken wat iedereen aan dit onderzoek kan hebben.
Enkele evangelische voorgangers distantiëren zich van de conclusies van dit onderzoek. Ik ben daar erg blij mee, want bij een controversieel onderwerp is het goed dat mensen kritisch zijn. Ik mag alleen hopen dat ze eerst het boek bestudeerd hebben. Een oordeel vellen over een ongelezen boek lijkt me - met de woorden van ds. Bottenbley - erg ‘pretentieus’.

Indrukwekkende groep

Sommigen zeggen dat het boek ‘maar’ over 103 mensen gaat. Mijn eerste reactie is: elke persoon is er één! En daarbij gaat het om een indrukwekkende groep. Zij waren gemiddeld ruim zeventien jaar actief in minstens 10 procent van alle evangelische gemeenten in Nederland en spreken over vele medevertrekkers. In het boek wordt dit onderbouwd. En de vele reacties van herkenning op diverse internetsites maken duidelijk dat dit boek beslist niet is af te doen als de ervaringen van een ‘klein groepje’ waarmee we ’niet naar buiten hadden moeten treden’. Dit boek is slechts het topje van de ijsberg.
Omdat onze intentie geen wetenschappelijk onderzoek was, vecht een enkeling het onderzoek aan op een gebrek aan ‘wetenschappelijkheid’. Maar in een reactie - opgenomen in het boek - zegt prof.dr. Pieter Boersema (verbonden aan de Evangelische Theologische Faculteit in Leuven) juist: ,,De zorgvuldigheid waarmee dit hele onderzoek is uitgevoerd maakt het tot een waardevolle verzameling van egodocumenten, die daarmee ook een wetenschappelijke waarde hebben.”
Verschillende baptistenvoorgangers benadrukken het verschil tussen baptisten en evangelischen. En inderdaad verschilt een stabiele baptistengemeente in vele opzichten van een hyper-charismatische evangelische gemeente. Maar een eend verschilt ook in vele opzichten van een fuut, terwijl ze vanuit alle andere vogels bekeken beide watervogels zijn. Zo lijken baptisten vanuit andere kerken bekeken meer op evangelischen dan zij zelf misschien beseffen? Niet alleen in de losse band tussen plaatselijke gemeenten, maar ook wat betreft kerkdiensten, volwassendoop en theologie?
Maar ik kan beter het onderzoek zelf aan het woord laten. Ik ben alle enquêtes van ‘ooit-baptisten’ langsgegaan en ook zij spreken over geslotenheid, manipulatie, doofpotcultuur, weinig ruimte voor vragen en twijfels, aan de kant gezet worden als je een andere mening hebt of als ‘geestelijk dood’ behandeld worden. Als wij ons onderzoek hadden beperkt tot de ‘ooit-baptisten‘ waren we tot vrijwel dezelfde conclusies gekomen.

Geslotenheid

Een recent voorbeeld van geslotenheid bij een vrije baptistengemeente is een congres over schepping en evolutie waarin alleen één bepaald christelijk standpunt aan bod kwam. Op zulke geslotenheid - ‘fundamentalisme’ in de volksmond - knappen vele ‘ooit-evangelischen’ af. Ik denk dat het niet verstandig is om over dit boek te zeggen: ‘Dit gaat over anderen, maar niet over mij.’ Ook mijn Protestantse Kerk kan lering uit dit onderzoek kan trekken. In de Protestantse Kerk kan geslotenheid en machtsmisbruik even goed voorkomen bij ‘bevlogen’ evangelische PKN-predikanten als bij streng-reformatorische PKN-gemeenten.
Daarom lijkt mij de weg van de baptist dr. Henk Bakker eerder heilzaam. Op een symposium over vierhonderd jaar baptisme ging hij in op de rol van baptisten in de evangelische beweging en de noodzaak tot theologische verdieping en reflectie. Ik wil ook de houding van de Verenigde Pinkster- en Evangeliegemeenten in de persoon van Regien Smit noemen. Als één van de zeer weinige evangelische leiders nam ze de uitnodiging aan om op het symposium over het boek Ooit evangelisch te komen.
Een evangelische gemeente in Leeuwarden zet die lijn voort door aandacht te besteden aan de verhalen van ‘evangelische gemeenteverlaters’ door een retraite over dit boek te gaan houden.

Diversiteit

Niet alles wat in het boek Ooit evangelisch staat, geldt voor alle gemeenten. Gelukkig niet! Maar de vragen die het boek stelt, gelden wel voor ons allemaal. Hoe gaan wij om met diversiteit, andere meningen en macht? Is er controle van macht en groepsdwang door hogere organen? Verzwijgen wij problemen in een doofpotcultuur? Deze vragen stel ik ook aan mezelf. Niet alleen voor de tijd dat ik jeugdleider van een
Evangelie Gemeente was, maar ook als predikant in de Protestantse Kerk. Juist de vertrekkers kunnen onze ogen openen.
Waar visies, idealen, waarheidsclaims en enthousiaste leiders heersen, is het gevaar groot dat er brokken worden gemaakt. Juist mensen met visie lopen snel over anderen heen. Dietrich Bonhoeffer waarschuwde daar zestig jaar geleden al voor in zijn boek Leven met elkander’: ‘Menselijke idealen over de christelijke gemeenschap zijn ervoor om afgebroken te worden. Als dat gebeurt, is dat genade!... Wie zijn droom van een christelijke gemeenschap hoger stelt dan de christelijke gemeenschap zelf, verstoort in feite elke christelijke gemeenschap, ook al meent hij het persoonlijk nog zo goed. God haat die dromerij, want ze maakt hoogmoedig en veeleisend.’
Het is waardevol dat mensen en gemeenten zich op basis van dit boek of een ander boek bezinnen op geslotenheid, machtsmisbruik en een doofpotcultuur. Zulke boeken houden ons een spiegel voor en ik denk dat iedereen er verstandig aan doet om in de eerste plaats zichzelf in deze spiegel te bekijken.
i Ds. Peter Pit is predikant geweest in Aldeboarn en woont nu in Drachten. Hij is tijdelijk niet aan een gemeente verbonden. Pit is medeauteur van het boek Ooit evangelisch. De achterdeur van evangelische gemeenten dat begin deze maand verscheen.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties