Leeuwarden - In de Friese steden valt hij onder jongeren al voorzichtig te beluisteren: de Gooise r. Iedereen kent ’m; als het niet van Kinderen voor Kinderen is dan wel van Sacha de Boer en andere Hilversumse voorbeeldfiguren. Maar tot voor kort was Fryslân - naast Drenthe, Noord-Brabant en Limburg - een van de vier provincies waar de Randstedelijke r nog geen voet aan de grond kreeg.

Dat kan echter snel veranderen, stellen taalkundigen Jessica Koppers en Renée van Bezooijen in de jongste editie van It Beaken, het tijdschrift van de Fryske Akademy.

De twee hebben onderzocht hoe groot de kans is dat de Friese jeugd in navolging van bijvoorbeeld de Groningse leeftijdgenoten binnenkort overstappen op een Gooise r in plaats van de gebruikelijke ‘tongpunt-r’.

Uit eerder onderzoek is gebleken dat het de jongeren - en dan vooral de meisjes - zijn die van r wisselen. Daarom zijn voor dit onderzoek meisjes van twaalf tot zestien ingezet, vijftien uit Leeuwarden en vijftien uit Zwaagwesteinde. Ze maakten deel uit van een groter onderzoek, dat ook in Limburg, Gelderland en het Gooi speelde.

De meisjes kregen geluidsfragmenten te horen van vrouwelijke sprekers die verschillende manieren hadden om de r uit te spreken. Vervolgens werd de proefpersonen gevraagd om een oordeel te vellen over degene die ze hadden gehoord. Ze kregen vier vragen: Zou je zelf zo willen spreken? Denk je dat dit meisje er leuk uitziet? Welke cijfers denk je dat dit meisje haalt? In wat voor huis denk je dat dit meisje woont?

De uitkomsten waren veelzeggend. De Friese meisjes blijken het liefste Nederlands te spreken met de typische tongpunt-r, maar dan wel in combinatie met de Gooise r (die alleen na een klinker hoorbaar is).

De meisjes schatten bovendien de schoolprestaties van de spreeksters die een Gooise r gebruikten hoger in, en verwachtten dat zij ook een leuker uiterlijk hadden dan de overige spreeksters. De consensus onder de Friese meisjes lijkt te zijn dat Nederlands spreken met een Randstedelijke r iets is om te bewonderen, en zeer waarschijnlijk dus ook iets om over te nemen.

,,Onze verwachting is dat uiteindelijk ook in Friesland de Gooise r de standaard wordt in het Nederlands”, schrijven Koppers en Van Bezooijen in hun conclusie. Het tempo zal afhangen van het aantal Randstedelijke gezinnen dat naar Fryslân verhuist, maar ook de media spelen als trendsetter een rol.

,,Over de vraag of de Gooise r ook in het Fries zal infiltreren, durven wij vooralsnog geen uitspraak te doen.”

Nederlands spreken met een Randstedelijke r lijkt iets om te bewonderen, en dus ook iets om over te nemen