Vandaag verschijnt het boek Het kloppend hart van de gemeente. Vriendschap en geestelijke groei in de huiskring. Het wordt vanmiddag gepresenteerd op een symposium in de Bethelkerk in Drachten. Dat is de vrije baptistengemeente waar Broekman tien jaar voorganger was. Hij was de initiator van het huiskringmodel zoals het in zijn boek wordt beschreven. Tegenwoordig is Broekman werkzaam als gemeentecoach en -adviseur en, vanaf 1 april, ook directeur van Willow Creek Nederland.

Steeds meer kerken werken met celgroepen, bijbelgespreksgroepen, gemeentegroeigroepen of andere kleine kringen. Broekman juicht die ontwikkeling toe, maar geeft aan dat het geen garantie is voor meer geestelijke intimiteit en geloofsgroei. Sterker nog: in veel gemeenten lijkt werken met groepen een doel op zichzelf te zijn geworden, stelt Broekman. Er moet echter een gedachte achter zitten, een visie op gemeente-zijn. Hij beschrijft dat zeer lezenswaardig in zijn boek. Geen droge leesstof, maar vanuit de praktijk en met voorbeelden. Ook bevat het boek een gratis digitaal werkboek.

De megagemeente in Drachten kent als basis het model van huiskringen. Het is eigenlijk de kern. Er zijn 250 huiskringen actief met maximaal vijftien leden die zorg dragen voor elkaar. De totale gemeente is opgedeeld in die kringen. ‘Ieder lid van de gemeente is ingedeeld in een huiskring. Dat is gedaan vanuit de overtuiging dat ieder lid zorg hoort te dragen voor de ander.’ Daarmee wil men ook aangeven dat niemand zich in wezen aan die zorg kan onttrekken. ‘Deelnemen aan een huiskring is geen vrijblijvendheid. Als je lid wordt van de gemeente, dan word je lid van de huiskring. Een andere optie kennen we niet.’

Hij verwijst hoe er een bijbelse grondslag ligt aan het huiskring-denken. ‘De gemeenteleden kwamen niet alleen trouw en eensgezind samen in de grote samenkomsten in de tempel, ze kwamen ook bij elkaar thuis (Handelingen 2:46). In de kleine groep aan huis zocht men steun bij elkaar. Door samen te eten, te bidden en elkaar op te bouwen in het geloof hielpen de gelovigen elkaar om de Bijbelse normen en waarden toe te passen in hun leven.’

De kerkdienst kan nooit zorgen voor dat gevoel van onderlinge gemeenschap, meent Broekman. ‘Laten we eerlijk zijn, de gemiddelde kerkdienst duurt één tot anderhalf uur. Daarna kom je nog even gezellig samen, je praat door over de preek en dan gaat ieder zijn eigen weg. Hoe diep gaat deze vorm van gemeenschap?’

Zijn overtuiging is dat veel kerken vandaag de dag geen krachtige gemeenschap zijn en weinig invloed hebben op hun omgeving, omdat het geloof op een individuele manier wordt beleefd. Hij maakt de vergelijking met een gezin dat het te druk heeft en waar iedereen zijn eigen ding doet. ‘Precies zo is het in de gemeente. We kunnen zo druk zijn met het inzetten van onze gaven en talenten en het organiseren van allerlei activiteiten, dat we elkaar uit het oog verliezen.’

Zo’n huiskring is niet alleen voor de schouderklopjes, elkaars hand vasthouden bij verdriet, maar soms ook om elkaar een schop onder de kont geven, geeft hij aan. Gemeentezorg is een beweging die gevoed wordt door twee aspecten: geestelijke groei en vriendschap. Een huiskringlid vertelt over die vriendschapsrelaties. Ze houden als kring een nieuwjaarsreceptie, een doe-dag of gaan samen fietsen en kanoën.

Daarnaast is gemeentezorg ook een belijdenis, een beleving en een basisbouwsteen voor een gemeente. ‘Het is haast niet voor te stellen hoe groot de betekenis kan zijn van een huiskring.’ Zo vertelt hij van gezinnen die leven op de armoedegrens en soms enkele dagen per week de warme maaltijd moeten overslaan. De kring zorgt voor voedselproducten die worden weggegeven. Ook verder wordt het boek geïllustreerd met tal van voorbeelden van omzien naar elkaar. Bijvoorbeeld bij het verklussen of inrichten van een huis.

Hij is realistisch: denk niet dat je het zo maar even als voorganger uit de grond stampt. ‘Het ontwikkelen van een zorgcultuur kost tijd.’ Ook is het geen wondermiddel, het moet goed ingekaderd worden in de gemeente.

Broekman schetst in het tweede deel van het boek hoe huiskringen goed functioneren. De huiskring is het antwoord op het wat en hoe van christelijke gemeenschap. Maak zo’n kring ook niet te groot: maximaal vijftien mensen. Hoe groter de kring, hoe groter namelijk het percentage niet-betrokken kringleden.

Soms kun je ook niet aanwezig zijn, bijvoorbeeld door ziekte, ouderdom of je beroep of omdat je geen puf meer hebt. Maar ook onwil of luiheid speelt mee. ‘De kringoudste probeert hier op een zorgvuldige manier mee om te gaan. Soms is een stukje vermaning nodig en soms kan een stukje begrip al wonderen doen.’ Maar ook al worden mensen ingedeeld, mensen worden niet gedwongen, benadrukt Broekman. Toch is er wel enige controle. Met de werkwijze komen namelijk de ‘randleden’ in beeld. ‘Randleden distantiëren zich niet alleen van de kring, ze bezoeken ook de diensten niet en hebben geen taak in de gemeente.’ Dan komt soms het ‘randledenteam’ in actie. ‘Een team van broeders en zusters die gedurende lange periode contact leggen en via een stukje zorg en gerichte aandacht alsnog een poging wagen om een lid bij de gemeente te betrekken.’

Lukt dat ook niet dan kijken de oudsten van de gemeente er naar. Een keer per jaar wordt besloten welke randleden worden uitgeschreven uit het ledenbestand. Dat wordt de broeder of zuster dan per brief meegedeeld. Met de aanpak wil de Bethel voorkomen dat er papieren leden zijn. Wel kunnen mensen weer lid worden. ‘We willen niets liever dan dat de gemeenschap wordt hersteld’.

Elke huiskring heeft volgens Broekman drie kenmerken: hij is relatiegericht, doelgericht en gavengericht. Hij geeft allerlei tips over de invulling van een huiskring. Formuleer in ieder geval een doel. ‘Zonder een duidelijk doel kom je op een gegeven moment in een bepaalde sleur. Er is niets zo dodend als naar een kring moeten gaan die oppervlakkig is en maar ronddoolt.’ Sommige kringen kiezen voor een kringproject. Bijvoorbeeld graffiti verwijderen, een zendingsproject of de tuin opknappen van een tehuis.

Praktisch is het hoofdstuk over het functioneren van een kring. Bijvoorbeeld over dat iedereen aan het woord komt, het bidden op de kring en op tijd stoppen en weggaan (!).

De laatste hoofdstukken gaan over de kringleider en hoe je die kunt coachen. ‘Het leiden van een huiskring is een serieuze aangelegenheid. De kringleider die zijn taak serieus neemt, zal vroeg of laat tot de ontdekking komen dat het leiden van een huiskring een dynamische gebeuren is. Het functioneren van een huiskring zal voor een groot deel afhangen van de kwaliteit van de kringleider.’ Kortom: dit is een boek waar iedereen die met kringwerk bezig is zijn voordeel mee kan doen.

N.a.v. Bart Broekman. Het kloppend hart van de gemeente. Vriendschap en geestelijke groei in de huiskring. Uitgeverij Kok Voorhoeve (Kampen, 2009). 192 blz. Prijs: 17,50 euro