De voorgenomen sluiting van de Koepelkerk, de Open Hof en de Adelaarkerk van de Protestantse Gemeente (in wording) van Leeuwarden heeft veel impact op de wijkgemeenten en kerkleden. Dat bleek nog eens extra door de hoge opkomst op de gemeenteavond. Al vóór kwart voor acht - de bijeenkomst begon om acht uur - zat de kerkzaal van de Fenix stampvol. Nog eens 110 mensen moesten genoegen nemen met een plaats in de ronde zaal of in een kleine zaal. Bij elkaar waren ruim 450 mensen gekomen om tekst en uitleg te krijgen over de kerksluitingen.

De drie PKN-kerken moeten dicht omdat de Protestantse Gemeente Leeuwarden de gebouwen niet meer kan betalen. Elk jaar verliest de gemeente per saldo tweehonderd leden. Op dit moment telt ze er nog zo’n 6500. Door stijging van de kosten worden de tekorten op de begroting elk jaar groter.

Onder het motto ‘Op koers komen’ besloot de overkoepelende Algemene Kerkenraad begin vorig jaar dat er drastische maatregelen nodig zijn. Niet alleen werd besloten drie of vier kerken te sluiten, ook werden de zeven wijken en hun predikanten en kerkelijk werkers gedwongen om stadsbreed samen te werken. Voor die samenwerking kregen ze een dikke pluim van PKN-gemeenteadviseur Piet Beintema, die de avond leidde en al het hele jaar betrokken is bij het proces ‘Op koers komen’. Daarnaast hebben dit najaar de wijkgemeenten Koepelkerk, Rondom de Open Hof en Pelikaankerk een samenwerkingsovereenkomst getekend, net als de wijkgemeenten Adelaar-Regenboog, Camminghaburen, Fenix/Goede Herder en Rondom de Grote Kerk.

Na een lange dag overleg op zaterdag 13 december in vergader- en bezinningscentrum LOFT in Boksum, werd zondag 14 december in een kanselboodschap bekendgemaakt welke kerkgebouwen de Algemene Kerkenraad wil afstoten. Gisteravond was het aan de gemeenteleden van de zeven wijken om zich uit te spreken.

,,De Algemene Kerkenraad en de wijkkerkenraden zullen heel goed luisteren”, zei Beintema. ,,Dat is wat anders dan dat we hier alsnog een besluit nemen. Daarvoor heeft u een kerkenraad en van daar uit een College van Kerkrentmeesters gekozen”, benadrukte hij.

,,We realiseren ons dat er tijd nodig is om verdriet en teleurstelling te verwerken en om plannen te maken voor de toekomst”, zei voorzitter van de Algemene Kerkenraad Ton Spies, die toelichtte hoe het voorgenomen besluit tot stand is gekomen. Voor velen was het de eerste keer dat men kreeg uitgelegd hoe het proces is verlopen, en waarom precies gekozen is om de Koepelkerk, Open Hof en Adelaarkerk te sluiten. De informatie die een week na de bekendmaking door de Algemene Kerkenraad naar buiten is gebracht, gaf slechts voor een klein deel opheldering. Velen waren ook niet te spreken over de communicatie tussen de Algemene Kerkenraad en de wijkkerkenraden. Deze laatsten kregen tijdens het hele proces geen inhoudelijke informatie, net als de kerkleden.

Een commissie van kerkrentmeesters uit alle wijkgemeenten heeft de afgelopen maanden onderzoek gedaan naar de ‘minimaal noodzakelijk aan te houden kerkgebouwen in relatie tot de ledentallen’. Ze presenteerde de Algemene Kerkenraad een lijst met allerlei verschillende combinaties van drie of vier open te houden kerken. ,,Je moet een universitaire opleiding hebben genoten om de Excelsheet (met daarop de verschillende combinaties, HG) te begrijpen”, klaagde Fedde Veenstra. ,,We hebben nagenoeg geen antwoorden gekregen.” Voorzitter Ton Spies vond dat het stilzwijgen tijdens het proces nodig was, omdat het ,,heel ingewikkeld was, de informatie veel toelichting vergde en omdat toen nog niet direct een keuze werd gemaakt”.

Een flink deel van de twintig sprekers tijdens de eerste vragenronde kwam uit de Adelaarkerk. ,,Het huidige voorstel om de Grote Kerk, de Schakel, de Fenix en de Pelikaankerk open te houden, kwam bij mij zeer onlogisch over”, aldus een van hen. ,,Geografisch liggen de kerken te dicht bij elkaar.” Geregeld werd het bezwaar genoemd dat Leeuwarden-oost geen kerk meer heeft volgens het voorgenomen besluit. En vooral een doorn in het oog was de kleine afstand (ongeveer een kilometer) tussen de Fenix en de Pelikaankerk, die beide open blijven. ,,Ik zie het, maar doorgrond het niet”, zei Dirk Jager over de keuze voor de Fenix. ,,De gemiddelde leeftijd van de gemeente in Bilgaard (Adelaarkerk) ligt hoger dan die van de leden van de Fenix. Het is aannemelijk dat de leden van de Fenix wel iets verder kunnen lopen of fietsen.”

Anderen zoomden in op de ,,belangrijke functie van de Adelaarkerk in de wijk”. Zo wordt er taalles gegeven aan allochtonen en werd meerdere malen verwezen naar de grote brand op 24 augustus 2006 in Bilgaard. De Adelaarkerk was toen open als informatie- en opvangcentrum en niet het wijkgebouw, aldus een gemeentelid. ,,De kerk is er niet alleen voor zichzelf, maar toch vooral ook voor de wijk”, benadrukte ze.

Hoewel er veel emotie doorklonk in verschillende bijdragen, riepen sommige anderen juist emotie geen plek te geven bij de keuze, en de ratio de doorslag te laten geven. ,,Ik wil de Koepelwijkgemeente, de Open Hof en de Adelaar gelukwensen met het feit dat 2500 van de 6500 gemeenteleden samen kiezen om op termijn te kerken in één gebouw. Maar waarom moet dat de Pelikaankerk zijn, die zoveel onderhoud nodig heeft”, zo zei een bezoeker. ,,Dat is puur emotie. Ik vind dat er openheid moet komen of dat besluit met genoeg ratio is genomen en in openheid en transparantie.” Spies bestreed overigens dat het ,,puur emotie” was. ,,We hebben wel degelijk rationeel naar alle kerken gekeken.” De vierduizend andere kerkleden gaan het doen met drie kerkgebouwen, zei de bezoeker over het andere samenwerkingsverband. ,,Dat is volstrekt onverantwoord. Dat moet met twee gebouwen kunnen. Ik dring er op aan om de keuze te heroverwegen.”

Kerkrentmeester Bloemhof uit de Algmene Kerkenraad gaf antwoord op de vele vragen over de financiën. Zo bleek dat in de berekeningen de huurkosten zijn meegenomen van wijkaccomodaties voor vijf dagdelen per week, per wijk waar een kerk sluit. Ook is rekening gehouden met restauratiekosten voor de Pelikaankerk, en met de opbrengst van de te verkopen kerken. ,,Als we niets zouden doen, hebben we over tien jaar een verlies van vier miljoen euro”, lichtte Bloemhof toe. ,,Met het voorgenomen besluit is dat een verlies van twee miljoen, een besparing dus van twee miljoen.” Er was ook een heel aantal combinaties van kerken goedkoper om open te houden, maar de Algemene Kerkenraad is ,,niet gegaan voor de goedkoopste”. Onder meer draagvlak en grote geschiktheid voor vieren en ontmoeten. Speelden een belangrijke rol. Een ruime tweederde meerderheid was voor de huidige combinatie.

,,Er is een aantal onzekere factoren in de besparingen”, gaf de kerkrentmeester toe. ,,Voor wat betreft de bijdragen van gemeenteleden houden we rekening met een daling van 3 procent de komende drie jaren, en de jaren daarna met een daling van 2 procent. Dat is fors: 800.000 euro in tien jaar. Ik hoop dat tijdens de volgende actie Kerkbalans (deze maand nog, HG) deze aannames afgestraft worden en dat u allen bijdraagt.” Een bezoeker stelde echter voor om dit keer de actie Kerkbalans op z’n minst uit te stellen tot emoties wat gezakt zijn.

Vertrouwen

Vergadervoorzitter Beintema riep aan het eind van de avond niet voor niets op ,,vertrouwen te hebben in uw Algemene Kerkenraad”. Vooral de keuze voor de Pelikaankerk in de procedure werd door verschillende kerkleden sterk gewantrouwd. Sommigen meenden dat de Koepelwijkgemeente, de Pelikaankerk en de Open Hof ,,een claim” hebben gelegd op de Pelikaankerk. Ds. Kemperman van de Open Hof bestreed deze beeldvorming. ,,Het was geen doorgestoken kaart”, benadrukte hij. ,,Ieder heeft zonder last of ruggespraak naar eer en geweten gestemd tijdens de bijzondere kerkenraadsvergadering op 13 december.” ,,Als je bestuurder van een kerk bent, mag je in je handen knijpen als je drie wijkgemeenten hebt die bij elkaar willen”, vond Spies. ,,Bovendien is het allemaal in goede overeenstemming gegaan.”

,,We hebben vanavond veel zinvolle reacties gekregen”, vindt Spies. Alle opmerkingen en argumenten gaan mee ,,ter overweging”. ,,We hebben het besluit nog niet genomen. Maar we zouden ons huiswerk wel slecht gedaan hebben als er iets anders uit zou komen.” De Algemene Kerkenraad zal alle brieven van gemeenteleden beantwoorden, en ook ,,zoveel mogelijk” de mondelinge vragen. Donderdag spreekt de Algemene Kerkenraad nog met alle wijkkerkenraden. Op 19 december neemt ze een definitief besluit.