De afgelopen maanden hebben in de Leeuwarder gemeente al in het teken gestaan van vieren. In september werd afgetrapt met een feestelijke seizoensstart. Gelijktijdig werd gestart met de repetities voor een musical: Jona. Deze musical, geschreven door Hindrik van der Meer en Folkert Verbeek, wordt vanavond (20.00 uur) onder leiding van Wilco Kloosterman uitgevoerd.

Eerder op de dag is er vanaf 10.00 uur al een inloopochtend voor belangstellenden en wijkbewoners. ’s Middags is er om 15.30 uur een workshop djembé spelen voor jongeren. Morgenochtend is het slot van het jubileumjaar met een feestelijke dienst om 10.00 uur. Hieraan werken het zangkoor van de gemeente en gospelkoor The Young Christian Singers mee.

Wie een goed beeld wil krijgen van de geschiedenis van de gemeente kan terecht in het onlangs verschenen fraaie boek De erfenis van een betwijfelde zekerheid. Het is geschreven door Jan Delwig. Hij is sinds 2000 voorganger van de Leeuwarder gemeente. Delwig heeft in de 122 pagina’s met name de nadruk gelegd op de eerste honderd jaar van de gemeente. De laatste vijftig jaar ziet hij als een uitloper van het gelegde fundament van de gemeente.

In de jaren 1850-1860 werd de gemeente gesticht door ds. Kors Holleman, die als prediker en bijbelcolporteur voor de Vereniging tot Heil des Volks door Nederland trok. Hij speelt een centrale rol in het boek. ‘Tijdens het onderzoek naar de achtergrond, leermomenten en beweegredenen van deze centrale figuur voor de Vrije Evangelische Gemeente te Leeuwarden, heb ik geprobeerd zoveel mogelijk de context mee te nemen. Al gaande het proces bleek de centrale vraag bij zowel Holleman en zijn tijdgenoten als ook tegenwoordig te zijn: ‘Hoe volmaakt kan het Woord van God zijn?’. Het is een prangende vraag die moeilijk te beantwoorden lijkt’, schrijft Delwig. Zelfs het rotsvaste zeker geloof van Holleman kwam onder de druk te staan. Daar verwijst de titel dan ook naar.

In 1858 werd de gemeente officieel opgericht. Holleman werd als predikant bevestigd door ds. Jan de Liefde uit Amsterdam. De Liefde was in 1855 de oprichter van de Vereniging tot Heil des Volks. Bakkersknecht Holleman was een van de eerste leerlingen op de evangelistenopleiding van De Liefde .

Op 14 juli 1856 kwam hij in Leeuwarden aan. Hij logeerde bij kruidenier Johannes Plet op de Vleeschmarkt (de huidige noordzijde van de Nieuwestad). ‘Zijn eerste ervaringen met Leeuwarden zijn positief. De stad is naar begrippen van die tijd goed op orde. De stad heeft alles en ademt schijnbaar iets van tevredenheid met zichzelf uit’.

De aandacht van Holleman ging in het begin vooral uit naar het onderwijzen van jongeren. De zondagsschool was eigenlijk de voorloper van de gemeente. En niet zonder succes. De eerste bijeenkomst telde vijftig kinderen, enige tijd daarna bezochten ruim 250 kinderen (in de leeftijd van 7-16 jaar) de zondagsschool. Dat was tegen het zere been van de Hervormde Kerk. Hij krijgt dan ook tegenwerking van de stadsschoolmeesters en de kerk die kinderen verbieden ‘bij die ‘Stommeling’ te komen’, tekent Delwig op.

De Vrije Evangelische Gemeente kerk tegenwoordig aan het Zuidvliet 14. De officiële ingang van de kerkzaal is aan het Molenpad 5. De gemeente heeft het kerkgebouw sinds begin van de vorige eeuw in gebruik. Voor die tijd werd er gebruik gemaakt van gebouwen aan de Oostergrachtswal en de Voorstreek.

Ooit begon men op een heel andere plek: in herberg ‘De Koe’, buiten de Vrouwenpoort. Hier vond Holleman de eerste plek om te ‘vergaderen’. Twee keer per week, op donderdag en zondagavond preekte hij er. ‘Er kunnen hooguit 180 mensen zitten, maar dan is het er vol en benauwd. Ook de spreker heeft daar last van’.

Een aanbod van een aardappelkoopman bood uitkomst. Hij liet een gebouw bouwen aan de Oostersingel dat de kerk kon terughuren. Op 5 december 1858 werd de afdeling Tot Heil des Volks in Leeuwarden officieel geďnstitueerd als Vrije Evangelische Gemeente Leeuwarden.

Een van de kenmerken van de Vrije Evangelische Gemeente is dat men iedere keer op zoek is naar invulling van het begrip ‘vrijheid’. ‘Het gezag van ‘de bijbel’ gaat Holleman boven alles, zo zegt hij. Belijdenisgeschriften zijn hem zeker dierbaar, maar ze kunnen het gezag van de bijbel niet vervangen’, aldus Delwig.

De gemeente discussieert, zeker in de beginjaren, vaak over het gezag van de belijdenisgeschriften. De eigen beleving van geloof, zonder geschriften en synodale bemoeienis is belangrijk, maar maakt ook kwetsbaar. Vandaar de vele discussies en zoektochten

In de eerste honderd bladzijden beschrijft Delwig de periode tot en met de Tweede Wereldoorlog. Te lezen is hoe na protesten van kerkleden uiteindelijk een bord met ‘Geen toegang voor joden’ niet boven de ingang van de kerk kwam te hangen. Maar ook de verhuur van zitplaatsen, hoe mannen en vrouwen gescheiden zaten in de kerk en de kerkenraad in 1929 bepaalde dat verloofden ook niet naast elkaar mochten zitten.

Na de oorlog ontstond er een oecumenisch besef, mede door de komst van G.H. de Jonge van Oude Bildtzijl die ‘bekend staat als een predikant met een open visie naar andere kerken’. Zijn inzet zorgde ervoor dat men ruimer ging denken over de oecumene. De gemeente sloot zich aan bij de Raad van Kerken in Leeuwarden en ook bij de Friese Raad van Kerken. Bij de oprichting van de Wereldraad van Kerken in 1948 in Amsterdam was De Jonge daar namens de Bond van Vrije Evangelische Gemeenten bij, samen met collega ds. P. van Vliet.

Voor jongeren braken gouden tijden aan, onder meer door betrokkenheid bij de actie Licht over Leeuwarden, op initiatief van Youth for Christ. In 1969 waren er de eerste vrouwen in het ambt. Er ontstonden intensieve contacten met de gereformeerden in de Salvatorkerk en later met de baptisten, maar beide samenwerkingsvormen redden het uiteindelijk niet.

De secularisatie ging ook niet aan de vrije evangelischen voorbij. In 1962 had de gemeente 580 belijdende leden. Op 31 december 2006 221. Delwig: ‘Ook acht men zich niet meer verplicht om alle zondagen naar de kerk te gaan, zo blijkt uit de praktijk; niet omdat men het heeft besloten. Men gaat samenwonen, draagt lange haren, is losser in de kleiding. Een broeder zegt op een ledenvergadering in de jaren tachtig, dat hij het niet juist vindt dat ambtsdragers in ‘coltrui dienst doen’. Maar het tekent de tijd’.

Het begrip vrijheid is tegenwoordig synoniem voor de persoonlijke beleving van het geloof. En belijdenisgeschriften zijn er nog steeds niet, wel is de liturgie van de gemeente dezelfde als in vele PKN- gemeenten. Anno 2008 is de gemeente nog op vele fronten actief. Er wordt geparticipeerd in vele interkerkelijke overlegvormen. Ook met de Vrije Evangelische Gemeenten in Franeker, Burgum en Oude Bildtzijl zijn er goede contacten.

Binnen de gemeente leeft het verenigingswerk met vrouwenclubs, jeugdclub, kindernevendienst. Daarnaast kent de gemeente twee koren, een zangkoor (Vrije Evangelische Zangvereniging) met overwegend ‘oudere’ leden en een bloeiend gospelkoor (The Young Christian Singers). Delwig denkt dat de oecumene in de toekomst een belangrijke rol zal blijven spelen, ‘maar ook de eigen identiteit en vrijheid, die altijd een uitdaging is’.

i De erfenis van een betwijfelde zekerheid. Jan Delwig. Uitgeverij Elikser (Leeuwarden, 2008). 122 pagina's. Prijs: 15 euro.

Bond van Vrije Evangelische Gemeenten

De Leeuwarder gemeente is sinds 1906 lid van de Bond van Vrije Evangelische Gemeenten in Nederland. Hierbij zijn 37 gemeenten aangesloten, verspreid over het gehele land, met uitzondering van de twee zuidelijke provincies.

De eerste gemeenten zijn ontstaan in het midden van de 19e eeuw. Men had moeite met de overheidsbemoeienis met de toenmalige Nederlandse Hervormde Kerk. Ook herkende men zich niet in het liberale theologische klimaat. Deze gemeenten sloten zich aaneen in een Bond, die in 1881 werd opgericht.

Belangrijke redenen voor de oprichting van de Bond waren dat men wilde samenwerken op het gebied van de opleiding van predikanten en bij zending, evangelisatie en diaconaat. Landelijk zijn er ongeveer 5700 leden lid van het kerkgenootschap.

.