De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.

donderdag 14 december

Geloof & Kerkdonderdag, 6 november 2008

‘Nieuwe spiritualiteit is ook een religie’

Leeuwarden - Volgens onderzoek van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid hoort inmiddels een kwart van de Nederlanders bij de ‘nieuwe spirituelen’. Maarten Meester uit Sexbierum onderzocht deze ‘nieuwe spiritualiteit’. Volgens Meester gaat het om een nieuwe vorm van religie die te makkelijk wordt weggezet als ‘reli-shoppen’.

Maarten Meester uit Sexbierum sprak woensdag in de doopsgezinde kerk in Leeuwarden voor zo’n vijftig mensen over nieuwe spiritualiteit. De avond werd gehouden in de Maand van de Spiritualiteit en was een initiatief van Centrum voor Levensbeschouwing, boekhandel Selexyz de Tille en de Doopsgezinde Kerk in Leeuwarden.
Meester, schrijver en journalist, deed zijn onderzoek naar nieuwe spiritualiteit voor een gelijknamig boek, dat deel uit maakt van de serie ‘Jonge denkers over grote religies’. Deze serie werd afgelopen zaterdag gepresenteerd. Andere delen gaan over islam, christendom, jodendom, hindoeïsme en boeddhisme. In alle delen proberen de schrijvers een antwoord te krijgen op drie filosofische vragen: wat is het mensbeeld?, wat is de moraal?, wat is de verlossing in de besproken religie? Meester voegt er nog een vierde - Kantiaanse - vraag aan toe: wat kan ik weten?, die hij herformuleerde tot: hoe kan het dat nieuwe spiritualiteit werkt?

Zingeving

Met de term ‘nieuwe spiritualiteit’ sluit Maarten Meester aan bij God in Nederland 1996-2006, het grote tienjaarlijkse onderzoek naar de religieuze staat van de Nederlander. ,,Nieuwe spirituelen worden gekenmerkt door veel belangstelling voor zingevingvragen, een hoge mate van religieuze individualisering, een sterke gerichtheid op zoekreligiositeit en een grote religieuze openheid”, citeerde hij in de doopsgezinde kerk.
Deze groep komt min of meer overeen met wat de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) omschrijft als ‘ongebonden spirituelen’, waartoe 26 procent van de Nederlanders die meededen aan het onderzoek ‘Geloven in het publieke domein’ zou behoren, aldus Meester. ,,Een groep die zich niet gemakkelijk laat vangen. Het is makkelijk om uit die veelheid aan neospirituele vormen er een paar te kiezen en daarop alle nieuwe spiritualiteit af te rekenen.” Hij denkt dan bijvoorbeeld aan het zelfhulpgeluksboek The Secret van Rhonda Byrne, waarvan in Nederland al 300.000 exemplaren verkocht zijn.
Nieuwe spiritualiteit wordt wat Maarten Meester betreft ook ,,te vaak en te gemakkelijk weggezet als ‘reli-shoppen’ door mensen die zelf hier en daar wat neospirituele ideetjes shoppen”. Meester gaat daarentegen de diepte in en onderverdeelt nieuwe spiritualiteit op basis van enkele overzichtswerken in vijf stromingen (zie kader).

Tegengestelde polen?

Steeds meer mensen zien spiritualiteit en godsdienst als twee tegengestelde polen, stelt Meester. ,,Volgens velen maken we een Spirituele Revolutie door, die religie definitief laat plaatsmaken voor spiritualiteit.” Verschilt nieuwe spiritualiteit echt radicaal van religie of is het een transformatie van religie, vraagt Meester zich af in het boek. Hij meent het laatste. Meester denkt te weten ‘waarom neo-spirituelen graag doen alsof een onderscheid bestaat’. Zonder de tegenstelling religie – nieuwe spiritualiteit zou nieuwe spiritualiteit voor veel mensen niet werken, stelt Meester. ‘Zij zouden namelijk niet het idee hebben dat ze hun eigen spirituele pad hadden gekozen.’ Hij illustreert dat met een voorbeeld uit het boek Overspannen door je baas van psychiater Rigo van Meer. ‘Werknemers raken niet zozeer overspannen doordat ze het te druk hebben, ze raken wel overspannen doordat ze geen vertrouwen meer stellen in de baas, zich niet door hem gewaardeerd voelen en naar hun eigen idee geen controle hebben over het werk dat ze doen.’
Zo zijn ook in levensbeschouwelijke zin veel mensen in het Westen overspannen geraakt door hun baas, religie, schrijft Meester. ‘Ze kregen steeds vaker van derden (wetenschap) te horen dat veel van wat hun baas vertelde niet klopte. Zelf voelden zij zich niet voldoende gewaardeerd door hun baas (door de doctrine van de erfzonde, of doordat ze geen garantie kregen dat er een plaats voor hen vrij was in de hemel). Zo misten ze ook de controle over hun eigen werk (door kerkelijke hiërarchie, vaste rituelen en leer, Tien Geboden). Ze hebben dus gedaan wat veel mensen die overspannen (dreigen te) raken door hun baas ook doen, of waar die van dromen. Ze zijn voor zichzelf begonnen.’ Maarten Meester haalt de publicist Jan Oegema aan: ‘De solo-religieuzen zitten nu midden in de overgang van het een naar het ander, van het uitluiden van het kerkelijke christendom naar een herontdekking van religiositeit op eigen kracht en eigen voorwaarden.’ ‘Maar’, stelt Meester, zoals de eenpitter in de regel van zichzelf nog harder moet werken dan van zijn oude baas, zo laat Oegema zien dat de soloreligieuzen worstelen om zelf een kader te scheppen waarbinnen zij hun leven zin kunnen geven. Zo zal de levensbeschouwelijke eenpitter als hij eerlijk is, ook moeten toegeven dat zijn nieuwe baas wel verdacht veel op de oude lijkt. Goed, hij heet nu ‘nieuwe spiritualiteit’ in plaats van ‘religie’. Toch verwacht hij nog min of meer dezelfde prestaties, zoals het geloof in dogma’s, deelname aan rituelen, lezing van heilige teksten, zelfbeheersing.

Niet inwisselbaar

Toch maakt dat religie en nieuwe spiritualiteit niet volledig inwisselbaar, meent Meester. Nieuwe spiritualiteit dankt een deel van haar werkzaamheid aan het feit dat de gelovige het gevoel heeft dat zij verschilt van religie. ‘Onwaarschijnlijk’, concludeert Meester in zijn slothoofdstuk, ‘maar neo-spirituele dogma’s werken wel.’ Zo gaan veel neospirituelen ervan uit dat het universum het goed met ons voor heeft. The Secret omschrijft het zelfs als ‘een meesterwerk van overvloed’, een catalogus waaruit je kunt kiezen wat je maar wilt. Inderdaad onwaarschijnlijk, maar mensen die dit dogma aanhangen, winnen daardoor wel aan zelfvertrouwen.
Zelf opgevoed door katholieke ouders die later religieus zoekend waren maar hun kinderen niets opdrongen, zag Meester religie en spiritualiteit lange tijd ‘als zaken waar je beter geen aandacht aan kunt besteden. Zaken die vanzelf zouden verdwijnen wanneer er meer verstandige ouders als de mijne kwamen’. ‘Het werk aan dit boek heeft mij veranderd’, schrijft hij in het voorwoord. ‘Veel mensen ervaren dat de neospirituele waarheden werken. De geïnterviewden zeggen het, en uit eigen ervaring kan ik melden dat ik terwijl ik met ze sprak ook werkelijk evenwichtige, gelukkig ogende mensen voor me zag. Ten slotte ben ik ook bewuster gaan leven en me beter gaan voelen door de gesprekken die ik met de geïnterviewden heb gevoerd en de neospirituele boeken die ik heb gelezen. Ze verschuift de vraag van waarheid naar waarde.’
Nieuwe spiritualiteit is voor velen een geslaagde vorm van individuele therapie, concludeert Meester. ‘Kan nieuwe spiritualiteit de morele leegte vullen waarmee Nederland, zoals de neoconservatieve denker Andreas Kinneging stelt, kampt doordat religie en traditie terrein verliezen’, vraagt hij zich af. ‘Als je nieuwe spiritualiteit puur ziet als een manier om gelukkig te worden leidt ze niet tot een nieuwe moraal, maar concurreert ze op de markt van welzijn en geluk met een bezoek aan de meubelboulevard of een nieuwe Hummer.

Spirituele moraal

Toch bestaat er volgens Meester een spirituele moraal. Daar zoomde hij op in tijdens de lezing gisteren. Die moraal valt volgens hem in sommige opzichten te verkiezen boven de christelijke. ,,Nergens uit mijn onderzoek blijkt dat critici gelijk hebben die zeggen dat nieuwe spiritualiteit ons tot ego-goden maakt. Integendeel, elke stroming benadrukt dat de mens altijd deel uitmaakt van een groter geheel. Ook uit onderzoek van de WWR komen ongebonden spirituelen naar voren als verantwoordelijke burgers, verantwoordelijker ook dan christenen.

Vijf stromingen

Meester onderverdeelt nieuwe spiritualiteit in vijf stromingen.
- Mainstream nieuwe spiritualiteit: ’de ultieme feel-good-spiritualiteit voor de rijken, denk aan het blad Happinez’
- Geëngageerde nieuwe spiritualiteit: ‘inzicht moet tot handelen leiden, bekende auteur van deze stroming is Thich Nhat hanh’.
- Christelijke nieuwe spiritualiteit: ‘wel de liefde, niet de zonde. Een cursus in wonderen van Helen Schucman is een van de invloedrijkste boeken op dit gebied.’
- Neopaganisme: ‘terug naar Moeder Natuur, zoals wicca, druïdendom en heidendom.
- Levenskunst: ‘helderheid schept ruimte om het eigen leven vorm te geven, bijvoorbeeld boek Het leven als kunstwerk van Joep Dohmen.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 2


Reacties:

Binnen Fryslan vult de School voor Praktische Filosofie en
Spiriritualiteit tot op zekere hoogte ook een leegte, die op dit punt bij
de kerken is, op. Een ongekende belangstelling maakt zo gebruik van de
bijgebouwen van "De Fenix" in Leeuwarden. Leidraad zijn hier de "Oosterse
meesters", waarbij regelmatig ook de bijbel geciteerrd wordt als
onderbouwing. Praktisch leren gaan hier samen met mythen en riten.
Spiritualiteit als nieuwe religie om de hoek. Het geloofsvertrouwen in de
Vader van onze Here Jezus Christus wordt daar echter niet geleerd. Hier
ligt voor mij het verschil tussen religie en geloof.

@ppy T@lm@, Hurdegaryp - donderdag, 13 november 2008


Leeuwarden - Volgens onderzoek van de Wetenschappelijke Raad voor het
Regeringsbeleid hoort inmiddels een kwart van de Nederlanders bij de
'nieuwe spirituelen'. Maarten Meester uit Sexbierum onderzocht deze
'nieuwe spiritualiteit'. Volgens Meester gaat het om een nieuwe vorm van
religie die te makkelijk wordt weggezet als 'reli-shoppen'.

Babette, Spijkenisse - maandag, 10 november 2008


Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties