Leeuwarden - Natuurlijk is het geen sinecure: 32.000 mensen evacueren bij een dreigende watersnoodramp. En als de 12.000 eilanders dan niet in Harlingen terecht kunnen, omdat daar een gezonken schip de sluis blokkeert, en ook een groot deel van de rest van Nederland onder water dreigt te komen, wordt het een wel héél ingewikkelde operatie.

Landelijk loopt deze week de rampenoefening Waterproef, waarbij gesimuleerd wordt dat de Nederlandse kustregio’s bedreigd worden door een zeer zware storm in combinatie met springtij. In Fryslân heeft het waterschap het initiatief genomen om samen met een aantal Friese gemeenten, de hulpdiensten en defensie binnen die kaders ook nog de eigen oefening Wetterpas te houden. Tegen de tienduizend ambtenaren doen landelijk mee aan de oefening; in Fryslân gaat het om 140 personen. Gisteren vond Wetterpas plaats.

Het centrale uitgangspunt was dat er door een lagedrukgebied bij IJsland een zeer zware storm de Nederlandse kust nadert. Aanstaande vrijdag is het zo ver - volgens het oefenscenario uiteraard - dan zal een groot deel van Nederland overstromen.

Een voordeel van de mogelijkheid om vier dagen van tevoren vrij nauwkeurig het weer te kunnen voorspellen, is dat de overheden en hulpdiensten al op maandag belangrijke beslissingen kunnen nemen die vele mensenlevens zullen sparen.

In Fryslân kwamen gisterochtend de eindverantwoordelijken van de beveiligingsregio Fryslân (Ferd Crone), de meest betrokken gemeenten (de burgemeesters Van der Werff van het Bildt en Scheffer van Harlingen), defensie en de gezamenlijke hulpdiensten meteen in crisisberaad bijeen.

Al snel bleek dat er ‘toevalligerwijs’ incidenten waren die het anticiperen op de ramp bemoeilijkten. Twee zwakke plekken in de zeedijk bleken een bottleneck, en in Harlingen zonk er een schip in de sluis, die juist dicht zou moeten om het wassende water buiten de stad te houden.

Al snel werd het besluit genomen om twintigduizend niet-zelfredzame Friezen te evacueren. Ook de 12.000 eilanders moesten vertrekken, maar die konden natuurlijk niet in Harlingen aan wal gaan. Gelukkig kon de gezonken boot te elfder ure nog verschoven worden zodat de sluis alsnog dicht kon, anders had de zogenaamde evacuatie niet zo spoedig kunnen verlopen.

Aan het eind van de dag keken de verantwoordelijken tevreden terug op Wetterpas. Natuurlijk is er veel geleerd. Burgemeester Scheffer: ,,Op een gegeven moment wist ik even niet of ik nu mijn eigen organisatie aan het werk moest zetten met het lokale probleem van die gezonken boot - het gaat toch ook om mijn stadje - of dat ik naar Crone toe moest voor de grote rampenbestrijding.” Een belangrijk leermoment: in het geval van een werkelijke ramp zal Scheffer dankzij deze oefening niet snel in besluiteloosheid vervallen.

Dijkgraaf Paul van Erkelens wees erop dat Wetterskip Fryslân op kleinere schaal al vaker oefeningen heeft gedaan, bijvoorbeeld met het computergestuurde overstromings-voorspellingssysteem Fliwas (flood information warning system). ,,Nu we voor het eerst zo'n multidisciplinaire oefening hebben gehouden, blijkt dat Fliwas redelijk werkt, maar dat we nog heel veel werk moeten verrichten en meer moeten oefenen om de ramp zelf onder de knie te krijgen.”

De landelijke oefening Waterproef is een initiatief van de Taskforce Management Overstromingen. Hij is bedacht in directe reactie op de ramp met de orkaan Katrina in New Orleans van een paar jaar geleden. Crone: ,,Enerzijds ben ik nu redelijk ontspannen aan het werk omdat het een oefening betreft. Maar als ik me probeer in te denken hoe het zou zijn als het echt zo ver komt, dan voel ik wel mee met de mensen in New Orleans. Onwillekeurig denk ik: zou ik zo hard mogelijk werken om zo veel mogelijk mensen te evacueren, of zou ik eerst mijn eigen gezin in veiligheid brengen?”

Rien van der Ven van de hulpdiensten vond het een geslaagde oefening, maar hij zag ook nog wat haken en ogen. ,,Wat nu niet in het scenario voorkwam is bijvoorbeeld het uitvallen van alle communicatiemiddelen, of een grootscheepse stroomstoring die alles lam legt. We moeten nog werken aan wat we moeten doen om de communicatie van de hulpdiensten zeker te stellen.”

Ook een daadwerkelijke evacuatie is niet gesimuleerd. 32.000 kwetsbare mensen weghalen uit 27 Friese gemeenten is lastig, zeker als elders in Nederland ook geëvacueerd moet worden naar hoger gelegen gebied.

Van der Ven bindt de burgers op het hart om zich ook voor te bereiden. Op de site risicokaart.nl kan iedereen zien of hij op een plaats woont die onderloopt bij een overstroming. Is dat het geval, dan is het raadzaam om van tevoren te bedenken welke waardevolle spullen je bij een ramp naar zolder wilt brengen om droog te houden. En welke bescheiden je in elk geval mee wilt nemen als je geëvacueerd wordt. Het kan ook geen kwaad om een klein voorraadje leeftocht te hebben. Gezinnen die eens per week boodschappen voor de hele week doen, hebben volgens Van der Ven voldoende in huis om het begin van een rampperiode door te komen.

Het liefst zou hij dit soort grote oefeningen vaker houden, want hulpdiensten zijn erbij gebaat als ze routine aanleren. ,,Maar er zijn weinig mogelijkheden om zo grootscheeps te oefenen. Gelukkig is er ook een groot gebrek aan rampen.”