Den Haag - Laboratorium-kerken noemt Ronald van der Molen ze. Nieuwe gemeenten en gemeentestichtingsprojecten die op een andere manier het evangelie aanbieden. Overal in Nederland schieten ze op, maar Nederlandse boeken erover ontbraken nog. Tot vandaag. In Driebergen werd vrijdag zijn boek Plant een kerk gepresenteerd. Door Hanneke Goudappel

Gemeentestichting is in korte tijd door veel organisaties en kerkgenootschappen, en op allerlei niveau, hoog op de agenda’s gezet. Ronald van der Molen, zelf tien jaar geleden als pionier begonnen in de Haagse wijk Laakkwartier, is er blij om. ,,Er is duidelijk een kentering gaande. Door de voortdurende ontkerkelijking komt het besef bij mensen dat Nederland echt weer een zendingsland is geworden. En dat in dat zendingsland gemeentestichting wel eens belangrijk kan zijn om mensen van déze tijd met het evangelie te bereiken. Als je de cijfers ziet van de aantallen mensen die de kerken jaarlijks kwijtraken, kun je op je vingers natellen dat er iets moet gebeuren.”

Van der Molen wordt geregeld gevraagd om advies en toerusting over gemeentestichting te geven. ,,Dat varieert van een plaatselijke gemeente die al wel visie voor gemeentestichting heeft, maar niet zo goed weet hoe ze dit aan moet pakken, tot de Protestantse Kerk die vraagt: ‘kun je ons helpen om twee dagen te organiseren waarop beleidsmensen pioniers gaan ontmoeten’.”

Mensen die zich in het thema wilden verdiepen moesten tot nog toe terugvallen op - vooral - Engelse boeken. In de Verenigde Staten en in Engeland zijn de afgelopen jaren diverse boeken over churchplanting verschenen. ,,Daaruit kun je veel goede informatie halen, maar ze zijn natuurlijk niet gericht op de Nederlandse situatie.” Het nodigde Van der Molen uit om zelf de pen te pakken. Als hij het over gemeentestichting heeft doelt hij op ,,de verkondiging van het evangelie zodat niet-christenen tot geloof komen en een nieuw leven beginnen, in een nieuwe geloofsgemeenschap bij elkaar worden gebracht, en worden toegerust om het koninkrijk van God in deze wereld te etaleren”. Zijn boek is praktisch van aard. Het bevat naast bijbelse doordenking praktische verhalen en belangrijke lessen en valkuilen - ,,het is niet alleen een succesverhaal” - bij gemeentestichting. Aan het eind van elk hoofdstuk staan vragen en boeken- en filmtips.

Van der Molen richt zich in zijn boek zowel op mensen die ‘gewoon’ geïnteresseerd zijn in het thema, als op mensen die erover denken een gemeente te stichten of er al in de praktijk mee bezig zijn. ,,Werkers in het veld lopen er vaak tegenaan dat mensen in Nederland vandaag de dag best zijn geïnteresseerd in spiritualiteit en zingeving, maar dat het niet in hen opkomt om dat in een kerk te zoeken. Je kunt dan twee dingen doen. Of je gaat je huidige bedrijfsvoering als kerk helemaal aanpassen (van binnenuit bezinnen op hoe je mensen kunt bereiken), óf je kiest voor een compleet nieuwe bedrijfsvoering. Ik heb in de praktijk gemerkt dat wanneer je voor die nieuwe bedrijfsvoering - gemeentestichting - kiest, je eigenlijk aan béide werkt. Dat heeft ermee te maken dat wanneer nieuwe gemeenten het goed doen en zich echt richten op mensen die buiten de kerk staan, ze niet zo zeer worden bepaald door vormen en tradities. Ze zijn bereid om nieuwe ideeën en aanpakken te gebruiken. Daar kunnen bestaande gemeenten van leren.”

Er gaat ook daadwerkelijk een vernieuwende invloed van nieuwe kerken en pioniersprojecten uit op de gevestigde kerken, merkt Van der Molen. Hij ondervond dat in het Laakkwartier in Den Haag. ,,Het werken daar voelt als werken in een laboratoriumkerk, waar allerlei proeven worden genomen. De geslaagde ideeën en vormen worden gebruikt in bestaande kerken in Nederland, maar ook daarbuiten.”

Zo’n tien jaar geleden deed Van der Molen voor zijn studie theologie aan de Azusa theologische hogeschool onderzoek in het Laakkwartier naar het ‘oogstveld’ en naar eventuele ‘oogstarbeiderskrachten’. ,,Als onderzoekers hebben we toen verschillende gesprekken gehad om te zien wat er al aanwezig was in de wijk op kerkelijk gebied. Niemand bleek zin of puf te hebben om in het gat te springen; het was een enorm geseculariseerde wijk. We zijn zelf begonnen, en toen we eenmaal bezig waren, wilden veel gemeenten uit de buurt weten wat voor onderzoek we precies hadden gedaan en wat de behoeften waren van de mensen uit de wijk en hoe zij zelf de behoeften konden achterhalen van mensen uit hun omgeving.”

Juist bij het aansluiten van behoeften van mensen, haken veel gevestigde kerken af, constateert Van der Molen. ,,Centrale vragen bij gemeentestichting zijn: Wat is het evangelie en op welke manier is het evangelie goed nieuws voor de mensen in déze buurt of doelgroep? Zo denken bestaande kerken meestal niet. Die zijn meer bezig met hoe ze hún boodschap kunnen aanbieden, een ‘kom-maar-naar-ons-toe- mentaliteit’ en hoe ze mensen in hun gemeente tevreden kunnen houden.”

Het is daarom voor een bestaande kerk heel goed als ze zich zo weet te profileren dat er steeds aanwas van nieuwe mensen is, want nieuwe mensen werken verfrissend, aldus Van der Molen. ,,Dat kan bijvoorbeeld door als gemeente betrokken te zijn bij een pioniersproject, of door zelf een nieuwe gemeente te starten.” Je krijgt dan een soort kruisbestuiving. ,,Het maakt een bestaande kerk weer bewust van de behoeften en noden van de mensen in hun omgeving. En voor het gemeentestichtingsproject is het een voordeel dat er al allerlei bronnen en menskracht aanwezig zijn die een losstaande nieuwe gemeente niet zou hebben.”

De gemeentestichter benadrukt in zijn boek het belang van tijd nemen om van mentaliteit te veranderen: gericht te raken op je niet-kerkelijke buurtgenoten. ‘Bezoek een stadsdeelkantoor of gemeentehuis om allerlei gegevens over de wijk te achterhalen’, ‘Ga langs bij de bibliotheek en achterhaal de geschiedenis’, zijn tips die hij geeft.

Verschillende modellen van kerkplanting komen aan de orde. Van nieuwe plant (het planten van een nieuwe gemeente in een gebied met heel weinig christelijk getuigenis) tot uitzaaier (een groep gemeenteleden die vanuit de moedergemeente wordt uitgezonden in een nieuw gebied, bijvoorbeeld een nieuwbouwwijk).

Ronald van der Molen gebruikt in zijn boek veelvuldig het beeld van een (fruit)boom als beeld voor gemeentestichting. ,,De fasen die doorlopen worden bij het planten van een boom zijn hetzelfde als bij het planten van een kerk.” Hij heeft het boek daarom opgebouwd in de fasen: voorbereiden, zaaien, kiemen, groeien, vrucht dragen en vermenigvuldigen. ,,Bomen zijn in de Bijbel een terugkerend symbool van de mens die aan de ene kant vastzit aan het aardse en aan de andere kant zich uitstrekt naar de hemel.”

Gemeentestichting móét dan ook een maatschappelijke relevantie hebben, benadrukt de kerkplanter. Dat signaal willen we ook afgeven met het lanceren van de site planteenboom.nl (zie kader). Als een nieuwe gemeente na vijf jaar weer stopt en er in de buurt gezegd wordt ‘we hebben er niets van gemerkt’, dan is er iets misgegaan. Een nieuwe gemeenschap die niet in staat blijkt om haar omgeving tot zegen te zijn heeft simpelweg geen toegevoegde waarde. We moeten op de een of andere manier als kerk het koninkrijk van God etaleren. Dat betekent ook dat we als gemeente voorop moeten leren lopen als het gaat over milieu, of over recht tegenover onrecht. Wat dat betreft kunnen we veel leren van de vroege christenen. Zij gingen bijvoorbeeld naar de vuilstortplaats, waar de Grieken of Romeinen hun kinderen soms dumpten als ze niet van het gewenste geslacht waren. Christenen namen deze weggeworpen kinderen mee en voedden ze op als hun eigen kinderen. Deze houding leverde hen de geuzennaam op: mensen van de weg. Mensen uit de maatschappij concludeerden: dit zijn mensen die weten hoe het zit, ze hebben de weg gevonden.”

Zo probeert de nu zeven jaar oude pinkstergemeente Laakkwartier ook maatschappelijk relevant bezig te zijn door bijvoorbeeld trainingen te geven om mensen te helpen te ontdekken wie ze zijn. ,,Onze visie is om het beste in mensen naar boven te halen door hen te helpen om Jezus centraal te stellen in hun leven. Dat is wat anders dan op zondag naar de kerk komen en vervolgens weer je ‘gewone’ leven leiden. Het gaat erom: wie ben je, en hoe kun je overal vol van God zijn.”

i Ronald van der Molen, Plant een kerk. Visie en inspiratie voor creatieve gemeentestichting. Uitgeverij Ark Media, Amsterdam. 248 pagina’s. 14,95 euro.

Ronald van der Molen gebruikt in zijn boek het beeld van een (fruit)boom als beeld voor gemeentestichting. Foto: Ronald van der Molen