,,Wat ons als christenen verbindt is vele malen méér dan wat ons scheidt”, aldus Zollitsch. Geen wonder dat protestants Duitsland positief heeft gereageerd op zijn uitverkiezing. Alle Duitse media schreven afgelopen week over hem, want hij gaf meteen zijn visitekaartje af. Mgr. Zollitsch is aartsbisschop van het Zuidduitse bisdom Freiburg im Breisgau. Kort na zijn recente aantreden als voorzitter deed hij een paar uitspraken die weliswaar (nog) niet tot formele reacties uit het Vaticaan hebben geleid, maar die daar zeker niet goed gevallen zijn.

Want aartsbisschop Zollitsch mag dan een onwrikbare tegenstander zijn van de vrouw in het ambt, - ,,Christus heeft alleen mannen gevraagd Hem als apostelen te volgen’’ - hij is daarentegen een voorstander van de opheffing van het celibaat voor r.-k. priesters: ,,Het is geen theologisch voorschrift maar een kerkelijke regel.’’ Zollitsch weet dat hij met die uitspraak op uiterst gevoelige tenen trapt. Hij beseft dat het revolutionair klinkt en dat zo’n maatregel alleen op een Concilie genomen kan worden.

Mede gezien het dramatisch dalende aantal priesterroepingen zou het verplichte celibaat serieus ter discussie moeten worden gesteld, vindt hij. Maar paus Benedictus XVI zal het tijdens zijn pontificaat niet op welke agenda dan ook zetten. Overigens is mgr. Zollitsch niet de eerste of enige die dit thema aansnijdt. De prefect van de Vaticaanse Congregatie (zeg maar ministerie) voor de Clerus, kardinaal Hummes, riep bij zijn benoeming twee jaar geleden dat het celibaat geen dogma is, maar slikte die uitspraak later in. ,,Het is geen actueel thema’’, lichtte hij wat zwakjes toe.

Dichter bij huis pleitte de oud-bisschop van Breda, mgr. Muskens, al eerder voor het loslaten van het celibaat als verplichting.

Ook over de positie van homoseksuelen deed aartsbisschop Zollitsch meteen een duidelijke uitspraak. Hij is tegen homohuwelijken maar vindt dat de staat zich moet bekommeren om de sociaal-maatschappelijke positie van homoseksuelen. Samenlevingscontracten tussen homo’s en lesbiennes vindt de rooms-katholieke bisschop meer een zaak voor de overheid dan voor de kerk. Hij zocht ook meteen de confrontatie met de CDU, de Duitse christendemocratische partij, die hij verwijt dat ze te veel van de christelijke beginselen afdrijft. Hetgeen Bondskanselier Merkel in haar zak kan steken...

De voorzitter van een nationale bisschoppenconferentie is niet de baas over zijn collega’s. Die voorzitter hoeft ook niet de kardinaal of aartsbisschop van het grootste bisdom te zijn. De nieuwe bisschop van Utrecht, mgr. Eijk, heeft wat dat betreft met een Nederlandse traditie gebroken, want voorheen was de aartsbisschop van Utrecht bijna automatisch voorzitter van de Nederlandse bisschoppenconferentie. Eijk niet. Die zegt eerst alle aandacht, tijd en energie voor zijn eigen bisdom nodig te hebben.

Wereldwijd is iedere bisschop eigen baas in zijn bisdom. Maar als ze met z’n allen een voorzitter kiezen weerspiegelt dat doorgaans de opvattingen van de meerderheid van de bisschoppenconferentie. Dat is nu in Duitsland wel gebleken. Mgr. Reinhardt Marx - je kiest je eigen achternaam niet zelf....!., - promoveerde nog niet zo lang geleden van het bescheiden bisdom Trier naar de machtige bisschopszetel van München. Een Blitzkarriere, om het in correct Duits te zeggen. Maar de 69 Duitse bisschoppen die een paar weken geleden de opvolger van hun terugtredende voorzitter kardinaal Karl Lehmannn moesten kiezen, sloegen de ambitieuze 54-jarige Marx in de derde en beslissende stemronde over en kozen voor Robert Zollitsch, aartsbisschop van Freiburg im Breisgau.

Zollitsch?, ‘nooit van gehoord’, moet de reactie van veel Duitse katholieken zijn geweest. Niet ongegrijpelijk. Want de ‘al’ 69-jarige Zollitsch is in het verleden zelden of nooit op de voorgrond getreden. Twintig jaar lang was hij een bekwaam, toegewijd en bescheiden medewerker van aartsbisschop Saier van Freiburg. Vier jaar geleden werd hij diens opvolger, maar Zollitsch bleef buiten de schijnwerpers. Tot twee weken geleden, toen hij kardinaal Lehmann als voorzitter van de bisschoppenconferentie opvolgde. Niet wat je een generatiewissel kunt noemen. Het toonaangevende Duitse weekblad Der Spiegel trok de parallel met de opvolging van Johannes Paulus II. Toen kozen de stemgerechtigde kardinalen voor een ‘bejaarde’ opvolger die exact in de lijn van Johannes Paulus zou gaan opereren, en dat ook deed, onder de naam Benedictus XVI.

De Duitse bisschoppen willen kennelijk ook nog niet aan een generatie- en koerswissel, en kozen Zollitsch in plaats van de streng-Rooms georiënteerde jongere bisschop van München. Zoals paus Ratzinger op punten nóg behoudender blijkt dan zijn voorganger, zo is ook de nieuwe voorzitter van de Duitse bisschoppenconferentie op onderdelen zo mogelijk nog progressiever dan zijn voorganger, kardinaal Lehmann, die overigens bisschop van Mainz blijft.

Lehmann stond bekend om zijn tolerante standpunten inzake het celibaat en abortus. Twintig jaar lang was hij voorzitter van de Duitse bisschoppen en dertien jaar daarvan werd hij - op het gênante af - overgeslagen bij kardinaalsbenoemingen. Johannes Paulus II had het niet zo begrepen op de briljante theoloog Lehmann, leerling en medewerker van Karl Rahner. Lehmann was hem te progressief. Maar in 2001 kwam dan eindelijk de benoeming tot kardinaal. Nu trad hij afgelopen zondag om gezondheidsredenen (hartklachten) terug. Maar hij weet zijn geestelijke erfenis bij zijn opvolger in goede handen.

Lehmann en Zollitsch zijn bijna letterlijk twee zielen, één gedachte. Beiden zijn van mening dat de kerk zich in de moderne, complexe en multireligieuze samenleving begripsvol moet opstellen zonder eigen standpunten zomaar prijs te geven. Kardinaal Lehmann bepaalde twintig jaar het gezicht van de Duitse r.-k kerk en citeerde de laatste tijd graag een uitspraak van de Russische dichter Andrei Sinjavska: ,,We hebben nou wel genoeg gepraat over mensen. Het wordt weer tijd om aan God te denken.”